Twee oudere dames lachen om zorgrobot Zora.
Twee oudere dames lachen om zorgrobot Zora. © Marcel van den Bergh

Al 154.000 administratieve banen weg door 'robots'

Grote verschuivingen op arbeidsmarkt door technologie

Robots, internet en andere vormen van automatisering veroorzaken een grote verschuiving op de arbeidsmarkt. In beroepen die gevaar lopen door automatisering zijn de afgelopen vijf jaar al veel banen verdwenen. Bij administratief medewerkers gingen tussen 2008 en 2013 zelfs 154 duizend banen verloren. In beroepen die immuun zijn voor robots en andere machines nam de werkgelegenheid ondanks de crisis juist toe. Vooral vrouwen profiteerden daarvan.

Dit blijkt uit een analyse van de Volkskrant van gegevens van het CBS en een Oxford-studie naar robotisering. De Oxford-studie The Future of Employment, van de economen Carl Frey en Michael Osborne, becijferde voor 702 beroepen hoe groot de kans is dat ze binnen nu en twintig jaar door technologie kunnen worden vervangen. Chirurgen zijn vrijwel immuun, terwijl de data-invoertypiste of verzekeringsklerk met uitsterven worden bedreigd, schrijven Frey en Osborne.

'Immuun' wil niet zeggen dat chirurgen en andere beroepen geen (positieve) gevolgen ondervinden van technologie, maar wel dat ze niet overbodig dreigen te raken door robots of digitalisering. Een robot die de prostaat verwijdert van een kankerpatiënt is een hulpmiddel, geen vervanging voor de uroloog.

Crises als excuus

Het banenverlies sinds 2008 heeft uiteraard te maken met de vraaguitval door de crisis, maar kan verergerd zijn door automatisering. Bedrijven grijpen crises aan om mensen versneld te vervangen door technologie. 'De beroepen die volgens Frey en Osborne een hoger risico lopen in de toekomst, hebben nu ook al vaker een afnemend aandeel in de werkgelegenheid', zegt econome Anna Salomons van de Universiteit Utrecht.

Ook gerekend over een langere periode, vanaf 1998, verliezen de robotgevoelige beroepen terrein, terwijl de robot-immune beroepen de omgekeerde weg bewandelen. De afgelopen tweehonderd jaar heeft technologie de werkgelegenheid altijd vergroot, benadrukt Salomons, maar dat leidde wel steeds tot grote verschuivingen op de arbeidsmarkt. Niet alle ontslagen bankbedienden zullen de overstap naar medisch specialist of andere groeiende sectoren kunnen maken.

De verschuiving op de arbeidsmarkt pakt vooral gunstig uit voor vrouwen. Ondanks de crisis kwamen er in een aantal sectoren juist veel banen bij, vooral ten gunste van vrouwen. Dat ging vaak om beroepsgroepen die weinig risico lopen om te worden weggeautomatiseerd, zowel aan de boven- als aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

Het aantal gezondheidszorgspecialisten (huisartsen, cardiologen, tandartsen) nam tussen 2008 en 2013 met 81 duizend toe, waarvan 70 duizend banen naar vrouwen gingen. Vakspecialisten op juridisch, maatschappelijk en cultureel gebied (waartoe onder anderen deurwaarders, interieurontwerpers en fitnessinstructeurs behoren) kregen er 68 duizend banen bij, waarvan 56 duizend voor vrouwen. Ook onder docenten, verzorgend personeel en schoonmakers kwam de banengroei vooral terecht bij vrouwen.