De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft onlangs besloten controles altijd van tevoren aan te kondigen.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft onlangs besloten controles altijd van tevoren aan te kondigen. © ANP

'Inspectie die bij voorbaat bedrijf vertrouwt: absurd'

De Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) ligt onder vuur door haar besluit controles bij bedrijven voortaan vooraf aan te kondigen. Volgens de ILT dient dat de 'klantgerichtheid en efficiency', maar FNV Bondgenoten noemt het 'absurd' dat de dienst werkt op basis van goed vertrouwen in de bedrijven.

Klantgericht werken klinkt mooi, maar het is beleid uit armoede. Er zijn veertienduizend transportbedrijven en een handvol inspecteurs

Edwin Atema

'Ze moeten gewoon de wet handhaven. Hier zijn de boeven heel blij mee', zegt bestuurder Edwin Atema. Ook deskundigen zijn kritisch, met in het achterhoofd de brand bij Chemie-Pack in Moerdijk, begin 2011.

Het vooraf aankondigen van inspecties door de ILT kwam dit weekeinde naar buiten via Publeaks, de klokkenluiderssite van enkele media waaronder de Volkskrant, waarop zaken anoniem aanhangig kunnen worden gemaakt. Verontruste medewerkers lekten een verslag van de vergadering van het directieteam, van 15 juli, gewijd aan het besluit inspecties voortaan altijd vooraf aan te kondigen. 'Deze keuze dient de klantgerichtheid - wij vallen een bedrijf niet onverwacht lastig en een bedrijf kan zich voorbereiden - en onze eigen efficiency - inspecteurs hoeven niet te wachten op spullen of boekhoudingen', staat in het verslag.

De ILT controleert onder mee de taxibranche, asbestgerelateerde bedrijven, woningcorporaties, bedrijven die afval inzamelen en transportbedrijven. Inspecteurs vrezen dat bedrijven en organisaties door het nieuwe beleid de kans krijgen zaken weg te moffelen, omdat ze weten dat ze bezoek krijgen.

Chemie-Pack
Zij hebben een punt, zegt oud-hoogleraar toezicht Ferdinand Mertens. 'Als je papieren wilt inspecteren, kun je beter even zeggen wanneer je komt en wat je wilt weten. Dat geldt niet als je uitzoekt hoe het feitelijke gedrag van de onderneming is. Ik dacht dat we dat, voor zover nodig, van de casus Chemie-Pack geleerd hebben: daar stonden nooit chemicaliën op het binnenterrein tijdens een aangekondigde inspectie. Als er geen inspectie was, stonden ze er wel. Ook bij de grote brand.'

Ook bij de Belastingdienst klagen medewerkers dat er weinig fraude opgespoord kan worden doordat het beleid uitgaat van goed vertrouwen. Volgens Mertens, oud-inspecteur en voormalig lid van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, heeft de ILT de laatste jaren veel werk gestoken in het afsluiten van convenanten met ondernemingen die het goed doen. Dergelijke afspraken vervangen veelal de onaangekondigde inspecties.

In de stukken van Publeaks wordt gesteld dat inspecteur-generaal Jenny Thunnissen 'geobsedeerd' is door de convenanten. In het beleidsplan staat onder meer het voornemen de vuurwerkbranche na 2015 minder te controleren, omdat 'in sommige gevallen convenanten afgesloten gaan worden'.

Schijnconstructies
De populariteit van de convenanten bevalt FNV Bondgenoten niet. Volgens bestuurder Edwin Atema willen ondernemers in de transportsector dolgraag een convenant met de ILT, omdat het de facto een vrijbrief is: de vrachtwagens en administratie worden niet meer gecontroleerd. De bond is daarop gespitst gezien schijnconstructies met goedkope buitenlandse chauffeurs die aan het licht zijn gekomen - ook door vervoerders met een convenant. Bedrijven met een convenant knoeien makkelijker met rijtijden, zegt Atema. 'Klantgericht werken klinkt mooi, maar het is beleid uit armoede. Er zijn veertienduizend transportbedrijven en een handvol inspecteurs.'

De ILT laat in een reactie weten dat controles op de weg, in de scheepvaart, op het spoor en in de luchtvaart niet van tevoren worden aangekondigd. Als er een vermoeden is van een overtreding of fraude, wordt een controle ook niet aangekondigd. De directie zegt in gesprek te willen blijven met bezorgde inspecteurs, die - aldus de Publeaks-stukken - klagen over een 'autoritaire manier van leiding geven'.