1176093
Oezbeekse vrouwen op de markt. © ANP

'Oezbekistan steriliseert vrouwen tegen hun wil en zonder dat ze het weten'

Tienduizenden vrouwen in Oezbekistan worden tegen hun wil, en vaak zonder dat zij het zelf weten, gesteriliseerd. Dat meldt de BBC op basis van gesprekken met Oezbeekse artsen en slachtoffers.

 Oezbeekse moeder met haar baby
Oezbeekse moeder met haar baby © ANP

Het bewijs dat de BBC heeft verzameld, suggereert dat de Oezbeekse regering al zeker twee jaar een sterilisatie-programma heeft, met als doel de bevolkingsgroei een halt toe te roepen en de sterfte in het kraambed te verminderen.

BBC-correspondente Natalia Antelava, die zelf in februari uit Oezbekistan is gedeporteerd, heeft vrouwen en artsen ontmoet in het naburige Kazachstan. Daarnaast verzamelde ze getuigenissen over de telefoon en via e-mail, en middels opnamen die het land werden uitgesmokkeld. Geen van de geïnterviewde vrouwen wilde haar eigen naam geven, maar de verhalen komen uit verschillende delen van het land en zijn in lijn met die van artsen en andere medische professionals, schrijft Antelava.

Quotum
'Elk jaar krijgen we een plan gepresenteerd', vertelt een gyneacologe uit de Oezbeekse hoofdstad Tashkent. 'Iedere arts krijgt te horen hoeveel vrouwen hij of zij moet steriliseren. Mijn quotum is vier vrouwen per maand.'

Twee andere medische bronnen suggereren dat er vooral druk wordt uitgeoefend op artsen op het platteland, waar van sommige gyneacologen wordt verwacht dat ze tot acht vrouwen per week steriliseren.

Een moeder vertelt dat ze na de geboorte van haar zoon maandenlang leed onder mysterieuze pijnen en hevige bloedingen. Toen ze om die reden een echo liet maken, bleek dat haar baarmoeder was verwijderd. 'Ze zeiden tegen mij: 'Waarom zou je nog meer kinderen willen? Je hebt er al twee', aldus de vrouw.

Tienduizenden vrouwen
Volgens een bron bij het ministerie van Volksgezondheid zou het sterilisatieprogramma de bevolkingsgroei onder controle moeten krijgen in het land dat officieel 28 miljoen inwoners telt. 'We hebben het over tienduizenden vrouwen in het hele land die worden gesteriliseerd', zegt Sukhrob Ismailov tegen de BBC. Hij leidt de Expert Working Group (EWG), een van de weinige non-gouvernementele organisaties die vanuit Oezbekistan werkt.

 Oezbeekse vrouwen op de markt.
Oezbeekse vrouwen op de markt. © ANP

De EWG heeft in 2010 gedurende zeven maanden onderzoek verricht onder medische professionals en in die periode 80.000 sterilisaties opgetekend. Er is geen enkele mogelijkheid om deze cijfers te controleren. Sommige van deze sterilisaties werden bovendien uitgevoerd met de instemming van de vrouwen.

Baarmoeders in een mortuarium
De eerste gevallen van gedwongen sterilisatie werden in 2005 opgetekend door Gulbakhor Turaeva, een pathologe in de stad Andijan. Het viel haar op dat de baarmoeders van jonge, gezonde vrouwen naar het mortuarium werden gebracht waar zij werkte. Nadat zij bewijs had verzameld van 200 gedwongen sterilisaties, door vrouwen op te sporen van wie de baarmoeders waren verwijderd, vroeg ze haar leidinggevenden om een verklaring. Ze werd prompt ontslagen. 

In 2007 kwam Turaeva in de gevangenis terecht omdat ze 'literatuur van de oppositie' naar het buitenland zou hebben gesmokkeld. Ze weigerde zich door de BBC te laten interviewen uit vrees voor haar eigen veiligheid en die van haar kinderen.

Ook het Comité tegen Martelingen van de Verenigde Naties rapporteerde in 2007 over de gedwongen hysterectomie in Oezbekistan en sindsdien leek het het aantal gevallen te dalen.  Volgens de bronnen van de BBC kregen klinieken in 2009 en 2010 echter het voorschrift zich goed uit te rusten voor sterilisaties. Artsen uit de hoofdstad werden in 2009 naar het platteland gestuurd om hun diensten daar aan te bieden. Sindsdien begon het aantal sterilisaties weer te stijgen.

 Oezbeekse kinderen op straat.
Oezbeekse kinderen op straat. © ANP

'Ik sprak meerdere artsen die me vertelden dat het aantal keizersneden de afgelopen twee jaar enorm is toegenomen', schrijft de BBC-correspondent. 'Dat biedt chirurgen een goede gelegenheid om de moeder te steriliseren. 'De regels voor keizersneden waren erg streng, maar ik denk dat 80 procent van de vrouwen hun kinderen nu op deze manier ter wereld brengt', vertelde de hoofdchirurg van een ziekenhuis nabij de hoofdstad Tashkent.'

Een simpele formule
Volgens artsen gaat het niet alleen om het beperken van de bevolkingsgroei, maar ook die van de kraambedsterfte. 'Het is een simpele formule', citeert de BBC een chirurg. 'Hoe minder vrouwen een kind moeten baren, hoe minder er in het kraambed sterven.'

Dit zou het land een betere positie geven op de internationale ranglijsten van moeder- en kindersterfte. 'Oezbekistan lijkt geobsedeerd te zijn met cijfers en hun positie op dergelijke ranglijsten', zegt Steve Swerdlow, directeur van de afdeling Centraal Azië van Human Rights Watch.

In een geschreven antwoord aan de BBC ontkent de Oezbeekse regering de beschuldigingen en noemt het 'lasterlijk'. De reputatie van de bescherming van moeders en hun babies in het land zou 'excellent' zijn, en als voorbeeld kunnen dienen voor andere landen.

Daar kan een jonge vrouw die zichzelf Nigora noemt, zich niet in vinden. Ze had een spoedkeizersnede en kreeg een dag later te horen dat ze was gesteriliseerd. Dezelfde dag overleed haar baby. Nigora is 24 jaar oud en zal nooit meer kinderen kunnen krijgen.