Zorgcentrum WZH Waterhof in Den Haag. Over deze instelling beklaagde zich de vader van staatssecretaris Van Rijn. Volgens patiëntenfederatie                       NPCF speelt dezelfde problematiek ook op veel andere plaatsen.
Zorgcentrum WZH Waterhof in Den Haag. Over deze instelling beklaagde zich de vader van staatssecretaris Van Rijn. Volgens patiëntenfederatie NPCF speelt dezelfde problematiek ook op veel andere plaatsen. © Jiri Büller

Gesloten verpleegafdelingen, putje van de zorg

Hervorming langdurige zorg

Verpleeghuis WZH stelt, na klachten over wantoestanden, dat er steeds 'zwaardere' cliënten binnenkomen, mede als gevolg van nieuw overheidsbeleid. Wat is er aan de hand in de verpleegzorg?

Hoe erg is het nu eigenlijk in de verpleeg- en verzorgingshuizen?

De vader van staatssecretaris Martin van Rijn schetste een weinig verheffend beeld van de verzorging van zijn dementerende vrouw: ze wordt soms urenlang alleen gelaten, hij fungeert als 'oppasser' op de afdeling en hij ziet de urine soms langs haar enkels lopen. Patiëntenfederatie NPCF stelt dat het op veel meer plaatsen zo gaat, met name op gesloten afdelingen van verpleeghuizen. 'Dat is het afvoerputje van onze zorg', zegt directeur Wilna Wind. 'Er zijn te weinig mensen, het luierprobleem is nog steeds niet opgelost, het opleidingsniveau van het personeel daalt. Niemand ziet wat er op die gesloten afdelingen gebeurt, dus wordt gedacht: we laten het maar zo.'

Dit beeld wordt bevestigd door de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). Volgens woordvoerster Francis Bolle is de kwestie in het Haagse verpleeghuis geen incident. 'Het is helaas herkenbaar. Wij krijgen geregeld meldingen van werknemers in de zorg over dit soort trieste situaties. Dit gebeurt door het hele land.'

Wat vindt de inspectie ervan?

De inspectie voor de gezondheidszorg constateerde afgelopen zomer dat het wisselt: bij de ene instelling worden verbeteringen gesignaleerd, bij de andere lukt het niet. Bij onaangekondigde bezoeken voldoen negen van de tien tehuizen niet of slechts deels aan de normen. Er is niet zeven dagen per week 24 uur per dag voldoende deskundig personeel aanwezig. Ook de veiligheid op het gebied van medicatie en vrijheidsbeperking is niet voldoende. Wat de inspectie wel kon bekoren, was de motivatie van de medewerkers: daar ontbreekt het niet aan.

Is het een geldkwestie?

Het kabinet wil komende jaren bezuinigen op de langdurige zorg, maar dat wordt vooral gedaan door de drempel voor verpleeg- en verzorgingshuizen te verhogen. Het budget per persoon voor de selecte groep ouderen die nog wel in een tehuis terechtkomt, wordt in principe niet gekort. Het doel van de nieuwe Wet langdurige zorg is juist om de kwaliteit van de instellingen op te krikken.

Dat is niet altijd een kwestie van geld, stelt Bolle van de V&VN. 'Er zijn verpleeghuizen die met dezelfde hoeveelheid geld uitstekende zorg leveren waar anderen falen. Dat verschil begint bij de bestuurders. Als die zich dienstbaar opstellen en zich inzetten voor kwaliteit van zorg, voelen medewerkers zich gesteund. Dat betaalt zich uit. Aan de andere kant gaat het vaak mis bij instellingen die vastzitten in het oude denken. Daar zijn productienormen leidend en heerst wantrouwen naar het personeel, met tijdcontroles en allerlei administratieve handelingen.'

Worden de patiënten steeds moeilijker?

Er komen minder mensen in het verpleeg- of verzorgingshuis terecht. Op dit moment zijn het er zo'n 150 duizend. Mensen wonen steeds langer thuis, enerzijds omdat ze dat willen, anderzijds omdat je steeds zieker moet zijn om voor een plek in aanmerking te komen. Dit is al jaren een tendens, maar het huidige kabinet schroeft die normen op. Zo mogen mensen met beginnende dementie niet meer naar het verzorgingshuis.

Het gevolg is dat er in de instellingen uitsluitend nog ernstig zieke patiënten wonen. Maar werknemers zijn niet altijd toegerust op die zwaardere taak. Volgens de V&VN wordt er nu te vaak personeel ingezet dat niet goed is geschoold in het omgaan met patiënten met een complex ziektebeeld. 'Een handeling als 'iemand onder de douche zetten' klinkt eenvoudig', zegt Bolle. 'Maar als cliënten agressief worden, is dat een klus die je niet kunt overlaten aan de laagstopgeleide categorie verzorgenden.'

Wordt de kwaliteit wel op de goede manier gemeten?

De inspectie controleert volgens branchevereniging Actiz van zorgorganisaties te veel op 'afvinklijstjes'. 'Wij hebben meegemaakt dat er op de kamer van een patiënt met twee geamputeerde benen geen voetpedaalemmer stond', zegt een woordvoerder. 'Dan voldoet de kamer niet aan de regels. Je kunt overal wel kijken of er steunkousen zijn aangetrokken, pedaalemmers staan of dat de deur op slot is, uiteindelijk moet je per patiënt kijken of hij zich goed voelt en welke zorg en ondersteuning hij nodig heeft.'

Ook patiëntenfederatie NPCF vindt dat de bureaucratie overheerst. 'Het is te veel papier, te ver van mensen af', zegt Wind. 'Je moet veel beter kijken: wie zit er voor me en hoe kan hij het beste zorg krijgen?'