1332469
Ivo Opstelten verlaat paleis Noordeinde na een gesprek met Koninging Beatrix, Later zou hij minister worden in het kabinet Rutte I. © ANP

Vrees voor chaos rond kabinetsformatie

De politiek-ambtelijke elite in Den Haag vreest wanorde en vertraging rond de komende kabinetsformatie. De Tweede Kamer heeft eerder dit jaar de koningin buitenspel gezet en het initiatief naar zich toe getrokken. Maar daarna viel het kabinet en zijn geen verdere afspraken gemaakt. Niemand weet nu hoe de procedure zal verlopen en wie erbij betrokken zijn.

De dag na de verkiezingen van 12 september dreigt een politiek vacuüm te ontstaan, omdat onduidelijk is wat er van de partijen wordt verwacht. D66-leider Alexander Pechtold: 'De fracties die ik erop aanspreek, staan in de campagnestand: eerst die zetels! Het is alsof je ze vraagt hun koffer te pakken, maar ze weten nog niet of ze naar de Zuidpool moeten of naar de evenaar.'

De staf van koningin Beatrix heeft gepolst of zij inderdaad geen actie hoeft te ondernemen, bevestigen bronnen. Al decennia nodigt koningin Beatrix haar adviseurs en de fractievoorzitters direct na de verkiezingen uit, om vervolgens een informateur aan te wijzen met de opdracht de situatie te verkennen.

De Kamer heeft haar reglement op 27 maart gewijzigd om de koningin het initiatief te ontnemen. Maar pas acht dagen na de verkiezingen komt de nieuwe Kamer voor het eerst bijeen. Volgens de nieuwe afspraken zou die 'onverwijld' moeten debatteren over de uitslag. 'Ongelooflijk onhandig', zegt Frits Korthals Altes, minister van Staat. 'De koningin was na die eerste week al een heel eind.'

In die eerste week gebeurt er nu officieel niets. 'Het wordt een enorm gedoe in de achterkamers', aldus een van de fractieleiders, die niet openlijk wil praten. ChristenUnie-voorman Arie Slob: 'De rol van de koningin was helder. Ik vrees dat het nu veel minder transparant wordt.'

Grote onduidelijkheid is er ook bij Algemene Zaken. Op het ministerie van premier Mark Rutte wordt bevestigd dat nu 'volstrekt onhelder' is of de raadadviseurs (topambtenaren van het ministerie) zoals gebruikelijk ter ondersteuning van de informateur worden ingezet en of de Rijksvoorlichtingsdienst het woord doet.

Kamervoorzitter Gerdi Verbeet: 'De mogelijkheid dat de Kamer de formatie zelf doet, is er al lang. Maar na de wijziging van het reglement hoop ik dat de Kamer ook echt doorzet en er iets van maakt. Dat zou goed zijn voor het aanzien van het parlement.'

Als de samenstelling van de Kamer niet verandert, kan op 14 september een debat worden gehouden. Maar als een nieuwe partij zetels behaalt, zoals 50Plus, is het wachten op de beëdiging van de nieuwe Kamer op 20 september. Gerard Schouw (D66), initiatiefnemer van de wijziging, ziet geen grote rol voor de vertrekkende Verbeet. 'Haar mandaat loopt af. Het ligt voor de hand dat de winnende fractievoorzitter het initiatief neemt voor een rondje ter voorbereiding van het debat met de nieuwe Kamer.'

Rutte is altijd tegenstander geweest van de nieuwe procedure. Hij vreest het 'hangende-pootjesscenario': dat de Kamer er niet uitkomt en alsnog naar het paleis gaat.