Minister Jet Bussemaker (M) van Onderwijs praat op 23 april in het Maagdenhuis met studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) over rendementsdenken en kwaliteit van onderwijs tijdens een debatmarathon.
Minister Jet Bussemaker (M) van Onderwijs praat op 23 april in het Maagdenhuis met studenten van de Universiteit van Amsterdam (UvA) over rendementsdenken en kwaliteit van onderwijs tijdens een debatmarathon. © ANP

Politiek omarmt eisen studenten om meer inspraak

Een brede politieke beweging wil gehoor geven aan de roep van studenten om meer democratie op de universiteiten. VVD, PvdA, SP, CDA en D66 doen vandaag ieder voorstellen om de inspraak van studenten uit te breiden: op zijn minst naar de eigen opleiding, en eventueel naar de benoeming van het bestuur. Het langdurige protest van studenten dit voorjaar blijft daarmee niet zonder politieke gevolgen.

De grote partijen in de Tweede Kamer zullen vandaag in een debat over elkaar heen buitelen met ideeën voor meer zeggenschap voor de studenten en docenten. De PvdA, de SP en D66 hebben in allerijl een aanvulling geschreven op hun verkiezingsprogramma. Ook de VVD en het CDA hebben voorstellen, maar zij benadrukken dat dit niet de verdienste is van de bezetters van het Maagdenhuis - een stelletje beroepsactivisten en krakers, volgens CDA-Kamerlid Michel Rog.

De Tweede Kamer wil dat de minister kan ingrijpen als een studie uit Nederland dreigt te verdwijnen, bijvoorbeeld bij een taal als Russisch. Maar verder willen de partijen, de linkse voorop, vooral de macht van studenten ter plekke vergroten.

Zo moeten studenten meer te zeggen krijgen over hun eigen opleiding: de vakken die worden gegeven, het aantal college-uren, de afstudeerrichtingen. VVD, PvdA, CDA en SP willen daartoe de opleidingscommissies, waarin studenten en docenten zitten, in stelling brengen. De PvdA gaat daarin het verst: die wil instemmingsrecht.

'Ik heb me afgevraagd: waar zit nu de pijn?', zegt PvdA-Kamerlid Mohammed Mohandis. 'Volgens mij hier: dat er bij besluiten die worden genomen voorbij wordt gegaan aan de mening van studenten en docenten.'

Het studentenprotest van 2015 kan, net als in 1969, een ommekeer worden in het bestuur van de universiteit

De Tweede Kamer richt het vizier ook op het centrale bestuur van de universiteiten en hogescholen. De PvdA is voorzichtig. Zij wil dat het hele land lering trekt uit de hervorming van het bestuur in Amsterdam. Een onafhankelijke commissie is daar op dit moment op aan het studeren. 'Ik geloof dat er meer draagvlak mogelijk is', aldus Mohandis. 'Het is beter als bestuurders een achtergrond hebben in onderwijs en onderzoek.'

Hij is niet de enige die er zo over denkt. Het is in Den Haag intussen een gevleugelde uitspraak dat universiteitsbestuurders 'krijt op hun jasje' moeten hebben. D66 wil dat de helft van de leden van de raad van toezicht, die het bestuur van de universiteit of hogeschool controleert, wordt voorgedragen door studenten en docenten.

De SP pleit voor een volledige democratisering van het hoger onderwijs. Het college van bestuur wordt dan een soort regering en de medezeggenschap functioneert als een parlement. Eens in de vier jaar mogen studenten en personeel nieuwe bestuurders kiezen. Op die manier moeten universiteiten niet meer worden 'gerund als bedrijven' en gaat 'een nieuwe fase in van de strijd tegen de neoliberale cultuur van rendementsdenken en topdownbestuur'.

Dat zijn grote woorden, maar zelfs PvdA-minister Jet Bussemaker van Onderwijs voelt zich geroepen te benadrukken dat 'de universiteit geen bedrijf is, maar een academische gemeenschap van studenten, docenten en bestuurders'. Zelf wilde Bussemaker zich tot dusverre beperken tot een adviesrecht voor de opleidingscommissies en bij de benoeming van bestuurders. De Tweede Kamer vindt dat onvoldoende, getuige alle ideeën die haar vandaag worden aangereikt.

Het studentenprotest van 2015 kan, net als in 1969, een ommekeer worden in het bestuur van de universiteit. Destijds kregen studenten een beslissende stem in het universiteitsbestuur. Het is nog niet zover dat de voorstellen die de partijen vandaag doen ook wet zijn, maar toch lijkt het erop dat er opnieuw een golf van democratisering over de Nederlandse universiteiten spoelt.

Dit tot ongenoegen van de VVD. Die ontkent dat de studenten ook maar iets nieuws hebben aangeroerd. 'Ik heb een illegale bezetting niet nodig om door te gaan met het verbeteren van de kwaliteit van het hoger onderwijs', zegt VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg. 'Er is daar alleen heel veel schade aangericht, ook aan het imago van de Universiteit van Amsterdam.'

Enquête: studenten waren nog nooit zo tevreden over opleiding

Niet eerder waren studenten in Nederland zo tevreden over hun opleiding. Met name hbo'ers zijn duidelijk meer te spreken over de inhoud van hun studie dan in 2014. Dat blijkt uit de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête, die vandaag openbaar wordt gemaakt door Stichting Studiekeuze123. Dat is een gezamenlijk initiatief van het hoger onderwijs en studentenorganisaties.

Voor het onderzoek zijn ruim 700.000 studenten uitgenodigd. Van hen deed bijna 39 procent mee. Studenten in het hoger onderwijs zijn in 2015 over vrijwel alle onderwerpen positiever dan vorig jaar. 58,3 Procent is te spreken over de inhoud van hun studie, terwijl dat in 2014 nog 53,6 procent van de studenten betrof. Universitaire studenten zijn traditiegetrouw meer tevreden. Zij beoordelen de inhoud van hun opleiding op een schaal van 1 tot 5 (waarbij een 5 'zeer tevreden' is) gemiddeld met een 3,79. Bij het hbo is dit een 3,58.

Ook als het gaat om huisvesting klinken er positieve geluiden: 50,8 procent van de studenten is tevreden over de beschikbaarheid van woonruimte tegenover 44,5 procent in 2014. Volgens Stichting Studiekeuze 123 'lijkt het realiseren van extra studentenwoningen in met name de grote studenten zijn vruchten af te werpen.'

Minister Jet Bussemaker (Onderwijs) spreekt van 'een prachtige score'. 'De instellingen in de docenten verdienen hier een compliment voor. 'Maar de enquête laat ook nog genoeg verbeterpunten zien', zei Bussemaker. Als verbeterpunten noemen studenten de studieroosters, stagebegeleiding en de voorbereiding op de stage. (ANP)