1142189
Varkens nemen een modderbad in hun poel in Esch. © ANP

'Met CDA-minister op Landbouw blijft resistentie bestaan'

Opinie Nu we het bewijs hebben dat door menselijk handelen superresistente bacteriën ontstaan die kriskras tussen ons en onze dieren kunnen overspringen, is er nog meer noodzaak om adequate acties te nemen en striktere regelgeving te maken. Maar dat gebeurt nog niet, stelt Mark Geels van SciencePalooza.

Bacterieel koekje van eigen deeg.
Resistente bacteriën vormen een groot probleem, maar over hoe die resistente microben zijn ontstaan wordt nog flink gebakkeleid. Nieuw recent onderzoek laat zien dat het de Nederlandse varkens zijn die ons op de multiresistente eencelligen trakteren.

Ongeveer 8 jaar geleden werd bij een Nederlands meisje multiresistente Staphylococcus aureus (MRSA) ontdekt. Dit gebeurde tijdens een routinecontrole in het ziekenhuis omdat zij een chirurgische ingreep moest ondergaan. Dat zij besmet was met MRSA was niet de grootste verrassing, wel dat de gevonden MRSA stam er eentje was die niet door de gewone MRSA detectie test (PFGE) bleek te worden herkend. Om de bron van deze stam te zoeken werden alle familieleden in de eerste en tweede graad onderzocht. Cruciaal bleek de vraag naar de professionele achtergrond van de familie: allen waren varkenshouders.

Inderdaad bleek dat de varkens op de boerderij van het meisje dezelfde MRSA stam bij zich droegen. Daarmee was het probleem nog niet opgelost: varkens hebben namelijk hun eigen soort van Staphylococcus aureus. Hoe kwam die menselijke stam nu in de varkens terecht? Van de mensen naar het varken? Of vice-versa? Ondertussen was deze stam, ST398 gedoopt, aan een ware zegetocht over de wereld begonnen. De stam wordt nu gevonden in varkens, kalkoenen, runderen en is in de VS op 47 procent van alle vleesproducten ontdekt.

Een recente publicatie in het online blad van de American Society of Microbiology, mBIO, lijkt een ferme stap richting een plausibele verklaring te hebben gezet. Het artikel is een samenwerking van onderzoekers uit de VS met mede-auteurs uit China en Europa. Zij hebben naar de volledige genetische code van 89 Staphylococcus aureus stammen gekeken die nauw gerelateerd zijn aan ST398 om de verwantschap tussen de stammen die gevoelig en resistent zijn voor antibiotica te analyseren.

Orginele gastheer
Sinds de ontdekking van ST398 werd de stam als een rare varkensvariant gezien. Het recente onderzoek toont echter dat de oorsprong van ST398 niet bij het varken, maar bij de mens zelf ligt. ST398 is een Staphylococcus aureus stam die, terwijl nog gevoelig voor antibiotica, van de mens naar varkens is overgesprongen. Daar aangekomen heeft deze stam zowel resistentie tegen methycilline (antibiotica gebruikt bij mensen) alsmede resistentie tegen tetracycline (veelvuldig gebruikte antibiotica bij varkens) verworven. Vervolgens is ST398 weer teruggesprongen naar de mens wat dus als een herintroductie in de orginele gastheer gezien kan worden.

ST398 is daarna via de familie van de boerderij ontsnapt, naar kennissen overgesprongen, de ziekenhuizen ingekomen en de oceaan over geraakt. De bacterie is dus uiteindelijk in voedsel en mensen terecht gekomen die niets met de varkenshouderij te maken hebben. Allemaal logisch toch? Helaas wel maar er is een ander saillant detail: volgens de vleessector bestaat ST398 helemaal niet.

CDA-minister
Het gebruik van antibiotica in dieren leidt volgens sommigen in de brancheverenigingen niet tot antibioticaresistentie in mensen. Die claim lijkt nu te wankelen en het acute gevaar van (nog steeds op grote schaal voorkomende) preventief antibiotica gebruik in de intensieve veeteelt wordt wederom onderstreept. Het resistentie probleem staat wel op de politieke agenda maar de significante reductie van het antibioticagebruik blijft nog uit. Met een CDA-minister op het ministerie van landbouw is dat niet heel verwonderlijk.

Gedonder
Gedonder met Staphylococcus aureus is overigens niet nieuw: de stam ST5 werd in 2005 overgedragen van de mens naar broedkippen wat vervolgens een wereldwijde sterfte in de broedmachines veroorzaakte. We waren hier heel snel bij omdat de kippen ziek werden van ST5. ST398 infectie daarentegen verloopt in varkens zonder ziektebeeld en kon dus geruisloos onder de radar door bewegen. Staphylococcus aureus is bovendien niet de enige: andere hardnekkige bacteriën komen steeds vaker in het nieuws. Vorig jaar hadden we helaas de Klebsiella uitbraak in Maasstad hostpitaal in Rotterdam en Salmonella, kippen en eieren zijn al jaren een dodelijke ménage-à-trois.

Anno 2012 is het niet de vraag of maar maar wanneer resistentie ontstaat.  Alexander Flemming, de ontdekker van penicilline, zei al  in 1945 tijdens zijn Nobeltoespraak dat het verkeerd gebruik van antibiotica zeer negatieve gevolgen zou kunnen hebben. Nu we het bewijs hebben dat door menselijk handelen er superresistente bacteriën ontstaan die kriskras tussen ons en onze dieren kunnen overspringen is er nog meer noodzaak om adequate acties te nemen en striktere regelgeving te maken. 

Mark Geels