1416445
Prinses Maxima (L) en koningin Beatrix hanteren zaterdag een kwast in een speeltuin in Nieuwegein. De koninklijke familie stak de handen uit de mouwen in het kader van de vrijwilligersdagen NL Doet in 2010. © ANP

'Pak aan die hardwerkende Nederlander'

COLUMN Naast het naakte eigenbelang is de kritiek op de inkomensafhankelijke zorgpremie ingegeven door de stelling dat de nivellering geen probleem oplost, maar de economie wel schaadt. 'Deze kritiek snijdt geen hout', schrijft econoom en columnist Rens van Tilburg.

 
Mensen worden niet gelukkig van lange werkdagen en hoge inkomens

Het is blijkbaar even wennen, inkomensverschillen die na decennia van stijgingen weer afnemen. De Telegraaf kopte dat de inkomensafhankelijke zorgpremie de werkenden tot wanhoop drijft. De overige media volgden gedwee.

Het oordeel van toekomstige generaties over de huidige zou wel eens hard kunnen zijn. Een generatie die het nu al een week heeft over de vraag of tweemaal modaal er 0,6 of 6 procent op achteruit gaat. Een generatie die ondertussen stilzwijgend accepteert dat vanuit Nederland een kwart minder waterputten, basisonderwijs, zaden en inentingen beschikbaar komen voor de allerarmsten, de bijna één miljard mensen die hongerig naar bed gaan.

Stelling
Naast het naakte eigenbelang is de kritiek op de inkomensafhankelijke zorgpremie ingegeven door de stelling dat de nivellering geen probleem oplost, maar de economie wel schaadt. Deze kritiek snijdt geen hout.

Om te beginnen worden hard werken en goed verdienen aan elkaar gelijk gesteld. Helaas is niet je nijverheid, maar het inkomen van je ouders (of het aantal boeken in hun huiskamer, zoals een ander onderzoek vond) nog altijd de beste voorspeller van je inkomen. De uitzondering op deze regel, de 'sociale mobiliteit', komt de laatste jaren in Nederland steeds minder voor.

Ook is Nederland niet 'één van de meest gelijke landen ter wereld', zoals de 'waar doe je het voor?'-fractie graag stelt. Binnen de ontwikkelde landen behoort Nederland met grote landen als Frankrijk en Duitsland tot de middenmoot: minder ongelijk dan de Angelsaksische en Zuid-Europese landen, meer ongelijk dan andere kleine rijke Europese landen zoals de Scandinavische, België en Oostenrijk. Niet alleen zijn de mensen in de inkomensgelijke landen gelukkiger, ze zijn ook productiever.

Want hoewel er zeker mensen zijn die hun vingers aflikken bij 'Amerikaanse toestanden', de economie is er niet mee geholpen. In de VS zijn de inkomensverschillen zo groot dat de onderklasse zich niet kan scholen en de bovenklasse niet weet waar ze haar geld aan moet besteden. Gevolg: een achterblijvende vraag, oplopende werkloosheid en dalende productiviteit.

Jongeren
Volgens het SCP ontbreekt het in Nederland ruim 200 duizend jongeren onder de 18 jaar aan geld voor basisbehoeften als voeding, kleding, wonen, persoonlijke verzorging en vervoer. Bijna 300 duizend kinderen moeten het stellen met te weinig geld voor 'ontspanning en sociale participatie'. Ook in Nederland is er dus nog best enige ruimte voor nivellering.

Kritiek is wel mogelijk op de wijze van nivelleren. Door te kiezen voor een cocktail van maatregelen is er veel onduidelijkheid over de precieze inkomensgevolgen. Daardoor kunnen de hoogste inkomens er alsnog op vooruit gaan.

Ook blijft de plek waar de inkomensongelijkheid zich door de tijd heeft opgehoopt, de vermogens, geheel buiten schot. Juist het overdragen van grote vermogens tussen generaties belemmert de economische dynamiek en legt de basis voor een nieuwe klassenmaatschappij.

Dan de werkgelegenheid. Nivelleren vermindert ontegenzeggelijk de financiële prikkel om te werken. Op Twitter zag ik het bericht langskomen van een jonge vader die een extra papadag overweegt.

Goed plan
Een goed plan. Het afbouwen van de schuldenberg zal nog jaren de vraag drukken. Het aanbod kan zich aanpassen door werknemers te ontslaan of door hen allemaal wat minder te laten werken. Als mensen die zich de luxe kunnen veroorloven wat minder gaan werken, is dat zeer welkom voor diegenen die anders hun baan zouden kwijtraken. Werkloosheid betekent niet alleen verlies van persoonlijke contacten en zingeving, door de verkorting van de WW moet je al snel je huis te koop zetten.

Ook de jonge vader en zijn kind varen er wel bij. Mensen worden namelijk niet gelukkig van lange werkdagen en hoge inkomens. Wel van de extra tijd voor vrienden, familie, vrijwilligerswerk en hobby's.

De ratrace om het hoogste inkomen en de grootste auto kent vooral verliezers. De winnaar zoekt snel een nieuwe uitdaging, de verliezer blijft lijden onder zijn verlies, beiden gaan gebukt onder stress en uitputting. Meer dan één op de tien Nederlandse werknemers zegt zich op de meeste dagen 'op', 'leeg' en 'emotioneel uitgeput' te voelen.

Nivellering kan een blessing in disguise zijn voor de gestresste tweeverdieners met kinderen. Pak aan dus die hardwerkende en goed verdienende Nederlanders. Een gelukkig land zal de verantwoordelijke politici over vier jaar rijkelijk belonen.

Rens van Tilburg is econoom en columnist voor de Volkskrant.