1290971
Leiden, Witte Singel met zicht op de Sterrenwacht. © ANP

'Is een burgerinitiatief van alle burgers?'

Opinie Leiden wil een nieuw park aanleggen, een Singelpark. Er is een burgerinitiatief dat geld bij elkaar brengt en de handen uit de mouwen steekt. Prachtig! Maar welke burgers zijn dat? Davied van Berlo van Overheid 2.0 vraagt zich af wie zo'n burgerinitiatief eigenlijk vertegenwoordigt.

Leiden is een van de weinige steden waar de singel nog geheel rond het oude centrum loopt. Weliswaar zijn de meeste wallen geslecht, staan er nog maar twee stadspoorten en hebben sommige stukken een nieuwe bestemming gekregen, maar de singel zelf is nog geheel intact en op veel plaatsen toegankelijk. Daarom is het idee ontstaan om alle groene stukken van de singel met elkaar te verbinden in een park, het langste park van Nederland!
 
Burgerinitiatief
Deze plannen liggen al enige tijd op de plank, maar onlangs is er een burgerinitiatief ontstaan dat het idee nieuw leven in wil blazen. De initiatiefnemers willen zelf de helft van de financiering bij elkaar brengen en de inwoners van Leiden betrekken bij het onderhoud van het park. Maar ook de gemeente blijft betrokken, als financier, als eigenaar van de grond en als leverancier van vergunningen en andere benodigde diensten. Het burgerinitiatief en de gemeente moeten dus samen optrekken.

Dat leidt ook tot meningsverschillen. Zo wil het burgerinitiatief het Singelpark niet alleen het langste park van Nederland maken, maar ook het mooiste en het spannendste. Er wordt ingezet op kwaliteit. Het ambitieniveau ligt hoog. Een mooi streven natuurlijk, maar van wie is die ambitie afkomstig? Namens wie praat het burgerinitiatief eigenlijk? Wie (behalve de sponsoren) zitten aan tafel? En als de sponsoren niet voldoende bijdragen, waar ligt dan het financiële risico? De gemeente heeft - begrijpelijkerwijs - haar vragen.
 
Leefwereld versus systeemwereld
In het rapport 'Vertrouwen in burgers', dat de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid onlangs uitbracht (een aanrader trouwens), wordt ook ingegaan op belemmeringen bij de samenwerking tussen overheid en burgers. Er wordt verwezen naar de tegenstelling tussen 'leefwereld' en 'systeemwereld'. Er wordt gewezen op verschillen in tempo en handelingssnelheid. En inderdaad, ook bij dit burgerinitiatief ontstaat wrijving en spraakverwarring tussen burgers en gemeente.

In de eerste plaats over het financiële risico: wie pakt de rekening op als de sponsoren niet voldoende geld bij elkaar weten te brengen of als het burgerinitiatief uiteenvalt? Hoe gaat de wethouder zich dan verantwoorden aan de gemeenteraad? Ten tweede: die gemeenteraad vertegenwoordigt de gehele bevolking van de stad, niet alleen de burgers die enthousiast zijn geworden door de ambitieuze plannen en mooie visies. Ook daar moeten wethouder en ambtenaren rekening mee houden.

Aan de andere kant wijst de WRR op de voordelen van zo'n burgerinitiatief: er komt enorm veel energie vrij en burgers krijgen een actieve rol bij de ontwikkeling en het onderhoud van de stad (een voorbeeld van doe-democratie). Een groot aantal mensen en organisaties heeft zich ondertussen bij het burgerinitiatief aangesloten. De gemeente kan er niet meer omheen. De beide partijen hebben elkaar nodig om van het park een succes te maken. Het Singelpark wordt een cocreatieproces.
 
Burgers versus burgerinitiatief
Zo'n project brengt echter ook verantwoordelijkheden met zich mee. Omwonenden hebben zich al gemeld op bijeenkomsten van het burgerinitiatief. Ze hebben vernomen dat er ingegrepen gaat worden in hun uitzicht of hun leefomgeving. Hoe gaat het burgerinitiatief de meningen van deze burgers meenemen? En welke middelen gaan er ingezet worden om die meningen te verzamelen? Is dit een initiatief voor alle burgers of alleen voor de burgers die achter de plannen van de initiatiefnemers staan?

Op dit moment staan de meeste omwonenden nog positief tegenover de plannen en krijgt het burgerinitiatief het voordeel van de twijfel. Ze worden van harte uitgenodigd om deel te nemen. De reacties van omwonenden maken echter ook duidelijk dat een burgerinitiatief niet vanzelfsprekend alle burgers vertegenwoordigt. De initiatiefnemers moeten nadenken hoe ze andere burgers gaan betrekken en hoe ze representativiteit gaan inrichten. Ze moeten gaan werken aan hun legitimiteit.

Voor besluiten van de gemeente hebben we een systeem verzonnen om verantwoording en vertegenwoordiging te regelen. Je kunt altijd zeggen: 'Had je maar (anders) moeten stemmen!' Bij een burgerinitiatief kun je daar niet op terugvallen. 'Had je maar mee moeten doen!', is het antwoord dat je dan krijgt. Is dat voldoende om de keuzes die worden gemaakt bij de aanleg van het park te verantwoorden? Is dat genoeg om het Singelpark een park voor alle Leidenaars te maken?

Davied van Berlo is verbonden aan Overheid 2.0.