1292785
Het ROC Zadkine is een van de instellingen die derivaten heeft afgesloten. © ANP

Wat is er toch aan de hand met die derivaten?

Vandaag werd bekend dat mbo-scholen risico lopen doordat ze derivaten hebben afgesloten. Wat zijn derivaten en waarom vormen ze een risicoproduct?

Wat is er aan de hand?
Vier grote mbo-scholen lopen flinke financiële risico's, doordat ze derivaten hebben afgesloten. Deze risicovolle financiële producten verzekeren de scholen tegen rentestijgingen. Doordat mbo-scholen veel geld lenen voor bijvoorbeeld de bouw van nieuwe gebouwen, zijn ze kwetsbaar voor renteveranderingen. Als de rente op de lening ook maar iets stijgt, kost dat de scholen veel geld aan extra rentelasten. Met derivaten kunnen partijen zich op lange termijn verzekeren tegen rentestijgingen of rentedalingen.

Zijn derivaten allemaal hetzelfde?
Nee. Het simpelste derivaat is een 'swap'. Hierbij ruilen twee partijen hun renterisico, omdat de een nadeel heeft van een hoge en de andere van een lage rente. Een bank garandeert de constructie en rekent daarvoor een opslag. Zo werken corporaties vaak samen met pensioenfondsen. Het risico is dat de bank geld kan vragen als borg voor een toekomstig verlies op het derivaat. Als de instelling dat geld dan niet beschikbaar heeft, ontstaan er problemen.
Een andere vorm van een derivaat is een swaption. Die geven de verzekering dat je in de toekomst tegen een bepaald percentage kunt lenen. Een bank rekent voor een swaption een vast percentage, afhankelijk van het bedrag en de looptijd.

Waarom lopen de scholen nu een financieel risico?
De rente is gedaald in plaats van gestegen, dus de 'verzekering' is nu een blok aan het been van de scholen. Als een van de scholen in financiële moeilijkheden komt, dan moeten de renteverzekeringen worden afgekocht bij de bank. De Telegraaf berekende dat onderwijsinstellingen in totaal 17,7 miljoen euro kunnen mislopen.

Waar hebben we dat eerder gezien?
Het ging mis bij de Amsterdamse onderwijskolos Amarantis. De onderwijssector moest voor 7 miljoen euro bijspringen.
En ook Fontys Hogescholen is vier miljoen euro kwijtgeraakt met een derivaat, zo bleek vorige maand. Ook werd eerder dit jaar bekend dat Woningcorporatie Vestia diep in de schulden is geraakt door de aanschaf van derivaten. Ook sommige universiteiten hebben miljoenen verloren met derivaten.

Mag dit allemaal?
Nee, de Inspectie van het Onderwijs oordeelde onlangs dat de Vrije Universiteit en de Universiteit Leiden de fout in zijn gegaan omdat ze swaptions hebben afgesloten. Een verboden praktijk volgens de inspectie, die nu inventariseert welke financiële producten instellingen in het hoger onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs in het bezit hebben.