1087327
Een middelbare school in Haarlem. © ANP.

'Met vrienden als de Onderwijsbond heeft de docent geen vijanden meer nodig'

De Algemene Onderwijsbond doet er alles aan om onderzoek naar de prestatiebeloning in het onderwijs te frustreren. Als gevolg gaat een grote zak geld aan de neus van de docenten voorbij. Dat stelt Ferry Haan.

Behalve een oproep tot een onderwijsstaking die aanstaande donderdag veel navolging belooft te krijgen, heeft de Algemene Onderwijsbond (AOB) recent nog een ander succes geboekt. Achter de schermen is effectieve lobby gevoerd om elk onderzoek naar prestatiebeloning in het onderwijs te frustreren. Als gevolg gaat een grote zak met geld aan de neus van docenten voorbij. Dit terwijl de salarissen van docenten al jaren niet stijgen. Zijn de belangen van de leden van de AOB hier mee gediend? De vraag stellen is hem vermoedelijk beantwoorden.

Eigen gelijk
De opstelling van de AOB over prestatiebeloning is een merkwaardige. De bond is zo overtuigd van het eigen gelijk - prestatiebeloning werkt niet in het onderwijs - dat de bond niet eens onderzocht wil hebben of docenten gevoelig zijn voor prestatiebeloning. Hiervoor schroomt de bond geen enkel instrument. De bond heeft druk uitgeoefend op medezeggenschapsraden om toch vooral tegen elke vorm van experimenteren te stemmen.

Als gevolg heeft bijvoorbeeld mijn overkoepelende werkgever, de Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland (SVOK)  te elfder ure besloten om niet meer mee te doen aan een experiment over prestatiebeloning. Dankzij de AOB en de diverse medezeggenschapsraden is er in mijn provincie nog maar één school over die het aandurft om aan het onderzoek mee te doen. De collega's op die school mogen wel een gooi doen naar een extra beloning die op kan lopen tot honderden, zo niet meer dan duizend euro.

De AOB presenteert het verzet tegen het onderzoek naar prestatiebeloning als een groot succes. Ik vraag mij af waar de AOB eigenlijk bang voor is. De bond verwijst naar Amerikaans onderzoek waarin wordt aangetoond dat bonussen voor docenten niet werken. Wanneer de AOB gelijk heeft, dat zou een onderzoek in Nederland op precies dezelfde conclusie uit moeten komen. In de tussentijd zouden de betrokken docenten in dit onderzoek kunnen profiteren in naam van de wetenschap. Na dit onderzoek zou het kabinet vervolgens moeten stoppen met de voornemens om tot 250 miljoen euro uit te keren aan prestatiebeloning.

Verdenking
De AOB wil de wetenschappers echter niet aan het werk hebben. Hiermee laadt de bond de verdenking op zich, dat ze eigenlijk verwacht dat prestatiebeloning juist wél zal werken. Waarom zou de bond het onderzoek anders niet aandurven?

Begrijp me niet verkeerd. Ik verwacht ook niet veel van prestatiebeloning. Het geld dat het kabinet hiervoor heeft gereserveerd kan op een efficiëntere manier besteed worden, maar dit zou ik wel onderzocht willen hebben.

De AOB denkt er anders over. De ideologische opstelling van de AOB maakt dat de docenten van de scholen die aan het onderzoek mee hadden willen doen, nu een kans op een extra beloning mislopen. Ik kan niet inzien wie daar blij mee is. Hoewel, Jan Kees de Jager, de minister van Financiën, ziet de onderzoeksmiddelen natuurlijk graag terugvloeien in de schatkist.

Dwarsligger
Natuurlijk snap ik de lange termijndoelstelling van de AOB wel. De weg van de prestatiebeloning kan een onzalige zijn. Maar waarom die angst voor onderzoek? De AOB had er ook voor kunnen kiezen om mee te werken. De bond had kunnen bewaken dat in het onderzoek bijvoorbeeld nooit docenten beloond zouden worden voor individuele prestaties, maar altijd vanwege teamprestaties. De bond had kunnen definiëren wat deze prestaties dan hadden moeten zijn. De bond had mee kunnen bepalen hoeveel euro's docenten extra hadden kunnen ontvangen. Maar de bond kiest de rol van dwarsligger. We weten straks nog steeds helemaal niets over prestatiebeloning in het onderwijs.

Halbe Zijlstra, de staatssecretaris van onderwijs, zal voor zijn geloofsartikel moeten varen op internationaal onderzoek naar de docentenbonussen. Behalve de Amerikaanse onderzoeken bestaat er nog Israëlisch onderzoek waarin de bonussen juist wel zouden werken. In andere landen komen de komende periode ongetwijfeld ook onderzoeksresultaten beschikbaar.

Het beleid dat hier uit zal komen, zal altijd slechter zijn dan wanneer het onderbouwd had kunnen worden met Nederlands onderzoek. De docent staat intussen met lege handen. Ook dit extraatje is hen door de AOB door de neus geboord. Met zulke vrienden als de AOB heeft de docent geen vijanden nodig.

Ferry Haan is publicist en docent economie op een middelbare school.