Jan Asselijn, De doorbraak van de Sint Anthnisdijk in Amsterdam, 1651, 85,5 x 108,2 cm, olieverf op doek.
Jan Asselijn, De doorbraak van de Sint Anthnisdijk in Amsterdam, 1651, 85,5 x 108,2 cm, olieverf op doek. © .

Rijksmuseum koopt schilderij van Amsterdamse dijkdoorbraak

Het Rijksmuseum heeft op de kunstbeurs TEFAF een groot schilderij gekocht waarop de de dijkdoorbraak van de Sint Anthonisdijk in Amsterdam - tegenwoordig de Zeeburgerdijk - uit 1651 dramatisch is afgebeeld.

Het is een actueel thema, op dramatische wijze verbeeld.

Museumdirecteur Wim Pijbes

Het werd in hetzelfde jaar geschilderd door Jan Asselijn, van wie het museum ook het beroemde schilderij met de bedreigde zwaan heeft. De kunstenaar was zelf aanwezig was bij de Sint Petersvloed, die de doorbraak veroorzaakte. 'Het is een actueel thema, op dramatische wijze verbeeld', zegt museumdirecteur Wim Pijbes: 'het maakt in één klap de situatie duidelijk waarin wij Hollanders altijd hebben geleefd en nog steeds leven: onder de zeespiegel'.

Asselijn werkte als een fotojournalist nu zou doen; accuraat en tegelijk dramatiserend, zodat het nieuws in één beeld gevangen wordt. Het hoogteverschil tussen het water aan beide zijden van de dijk laat zien hoeveel kracht er op de dijk heeft gestaan voor die het begaf, en met hoeveel geweld het water van de Zuiderzee zich nu door de opening dringt naar twee dorpen die toen nog buiten Amsterdam lagen (Houtewael en Jaaphannes), en naar de toen net ingepolderde Diemermeer. Links op de dijk aan de afgrond staan twee mannen in fel rode en blauwe mantels met elkaar tegen de storm in te overleggen, aan de andere kant van de kapotte dijk staat een man die zwaait en lijkt te roepen terwijl hij zijn hoed vasthoudt tegen de wind. Achter de dijk breekt in helder blauw de rustige hemel al door.

Puur Hollands

De voorstelling is puur Hollands en doet daarmee ook denken aan recentere dijkdoorbraken zoals vorige eeuw in Zeeland, zegt Pijbes. Maar Jan Asselijn, die lange tijd in Italië had gewoond, gaf ook een on-Hollandse, bijna 19de-eeuwse romantiek aan dit natuurgeweld; de mens staat er als nietig klein wezen bij en kijkt ernaar. 

Het schilderij werd pas onlangs 'ontdekt' nadat het eeuwen in de collectie van een Franse familie zat. Het werd gerestaureerd, onderzocht door kunsthistoricus Jeroen Giltaij, en nu op TEFAF in Maastricht aangeboden door handelaar Bob Haboldt. Het Rijksmuseum kocht het van hem voor 1,2 miljoen euro, een bedrag dat werd opgebracht door steun van sponsor ING, Turing Foundation, het Scato Gokkingafonds en een particuliere begunstiger.