1555556
© ANP

Max Pam: 'Ik vermoed dat mijn zoon de dagen telt waarop eindelijk een man voor zijn klas zal staan'

COLUMN De uitslag van de Citotoets van zijn zoon stemt columnist Max Pam melancholiek. 'Ook voor mij zal het een afscheid zijn van wat ik nog steeds de lagere school noem. Een leven lang heb ik op schoolpleinen rondgelopen.'

 
Met enige schuchterheid geef ik toe dat ik ook wel eens een schoolplein heb bezocht op zoek naar leuke moeders

Het is dinsdagmorgen als ik dit stukje schrijf en ik ben een beetje zenuwachtig. Straks komt mijn zoon thuis met de uitslag van zijn Citotoets. Wij hebben er een maand op moeten wachten en eindelijk is het dan zover.

Uiteraard hebben wij een vaag idee, maar over een paar uur zal pas echt worden beslist naar welke middelbare school hij gaat. Dan wordt een beslissing genomen over zijn toekomst. Door hemzelf en door ons, zijn ouders.

Benjamin van het gezin
De uitslag stemt mij melancholiek, want ook voor mij zal het een afscheid zijn van wat ik nog steeds de lagere school noem. Onze zoon is de benjamin van ons gezin, hij zal het laatste kind zijn dat ik naar de lagere school heb gebracht en weer heb opgehaald.

Een leven lang heb ik op schoolpleinen rondgelopen. Ik kwam er voor het eerst toen ik zelf kind was. Daarna kwam ik er - zij het heel kort - als onderwijzer, vervolgens als vader, en met enige schuchterheid geef ik toe dat ik ook wel eens een schoolplein heb bezocht op zoek naar leuke moeders.

Het schoolplein is een ideaal studieobject voor sociologen, psychologen en criminologen. Het heeft mij altijd verbaasd dat er - voor zover ik weet - nog nooit een serieuze documentaire over is gemaakt, of een dissertatie.

Never a dull moment
Op het schoolplein is gedanst en gekust, er is gescholden en geschopt, en er is zelfs een moord gepleegd. Never a dull moment. Dat is straks allemaal voorbij. Ik neem afscheid van de onbezorgde jeugd van mijn kinderen.

In mijn jeugd was de wereld overzichtelijker. Je kreeg een advies en als je ouders het daar niet mee eens waren, mocht je alsnog toelatingsexamen doen. Dan kwam alles toch goed, of niet.

Nu wordt toch relatief jonge kinderen voortdurend de stuipen op het lijf gejaagd met een leerlingen-volg-systeem, de Entreetoets, de Citotoets en met nog meer toetsen waarvan ik de namen niet heb onthouden.

Ja, in China doen ze dat ook, zoals ze in China ook een woonwijk of een snelweg binnen een maand uit de grond stampen. Dankzij de slavernij, dat wel. Een moderne fascist is iemand die zich erover beklaagt dat in Nederland altijd alles zo langzaam gaat, terwijl ze in China van wanten weten - maar dit terzijde.

Het aantal onderwijsvernieuwingen dat ik in de loop der jaren langs heb zien komen, is eindeloos, maar dat het onderwijs nu echt veel beter is dan vijftig jaar geleden, durf ik niet te beweren.

Leesplankje
Ik herinner mij een stukje dat Willem Frederik Hermans - naar ik meen - ooit als Age Bijkaart heeft geschreven, en waarin hij vertelt dat de onderwijsinspectie in het noorden des lands in paniek was geraakt, omdat men had ontdekt dat ergens op een dorpsschool nog het leesplankje van Hoogeveen werd gebruikt: aap, noot, Mies, enzovoort.

Vanwaar toch die opwinding, vroeg Hermans zich af. Ik heb het ook met het leesplankje geleerd, en ben als taalgebruiker toch nog best aardig terechtgekomen.

Zelf heb ik het gevoel dat er in de didactiek van het basisleren nauwelijks iets is verbeterd. Zoals mijn zoon het delen heeft geleerd, vind ik het zelfs ingewikkelder dan de staartdelingen waar ik het mee heb moeten doen.

De meeste vernieuwingen zijn, lijkt het wel, in het management gaan zitten, wat vooral heeft betekend: schaalvergroting. Daarom hebben de acties van kleine scholen die klein willen blijven, volledig mijn instemming.

Inmiddels snakt mijn zoon naar een nieuw leven op de middelbare school met nieuwe medeleerlingen. God beware me, ik heb niets tegen juffen en zelfs niets tegen vrouwen, maar ik vermoed dat hij de dagen telt waarop eindelijk eens een man voor zijn klas zal staan.

De onafzienbare stoet van deeltijdjuffen die door het Nederlandse basisonderwijs kronkelt als een slang door het paradijs, mag best aan haar einde komen.

Loting
Als over een paar uur de Cito-toets binnen is, dreigt al meteen het eerste gevaar van het middelbareschoolleven: de loting. Bij ons om de hoek staat een aantrekkelijk lyceum waar mijn zoon best heen zou willen, maar er is altijd een kans dat hij wordt uitgeloot en terechtkomt op een school aan de rand van de stad.

Wij zullen er niet over klagen en het aanvaarden zoals je ook de stoep sneeuwvrij maakt.

Maar de gevaren komen niet alleen van buitenaf. De puberteit staat al voor de deur of, om de oud-leraar Theodor Holman te citeren: 'Als Leerling een achternaam zou zijn, zou Wilniet zijn voornaam zijn.'

Max Pam is columnist voor de Volkskrant.