1528981
CDA-leider Buma en SGP-leider Van der Staaij in de Tweede Kamer. © ANP

'Zonder voor mijn part de Heilige Geest gaat dat massieve bezuinigen nooit lukken'

COLUMN Het is ongemakkelijk, maar wie vraagt of er in crisistijd een verband is dat de portemonnee overstijgt, komt al snel uit op het geloof, schrijft politiek commentator Martin Sommer.

Het was weer lachen om de aftredende paus. Een clown met een rok aan. De volgende moet volgens Frénk van der Linden een lesbische negerin van 23 zijn. Dan laat ik de pastoor die volgens een gast van DWDD toe is aan 'een lekker potje seks' maar terzijde. Vooral ongelovigen weten zeker dat er nu grote behoefte is aan een 'progressieve paus'. Dat is een zielenherder die zich vooral niet met de individuele moraal bemoeit.

In Nederland zijn we helemaal ons soevereine zelf zolang de wet het niet verboden heeft. Naar de biecht gaan we niet meer, en tegelijk is het onbehagen groter dan ooit. Hoe zou het komen dat mensen niet vanzelf hun fatsoen houden? Donderdag was er weer een rapport over de graaiers van onderwijsmoloch Amarantis. 'Niet onwettig, wel onwenselijk', stond boven het persbericht. En: 'Bestuurders, leidinggevenden en toezichthouders moeten voorbeeldgedrag vertonen.' Ruim tien jaar wordt er nu geklaagd, gedebatteerd en gestemd over te-veelverdieners. Ik heb niet de indruk dat we veel zijn opgeschoten.

De publieke moraal bestaat wel, maar krijgt steeds meer de trekken van een volksgericht. Sjoerd van Keulen van SNS is als 'een braadlul' aan de schandpaal van Twitter genageld. Tel uit je winst. Politici zijn zo angstig voor de volkswoede dat ze zich uit de voeten maken zodra een collega aanspraak maakt op wachtgeld. Nee, van de politiek als alternatief moreel baken voor die clown in zijn rok is niet veel te verwachten.

Woningmarkt
Dat ook dit kabinet ons niet uit de brand gaat helpen, bleek deze week met de opwinding over de woningmarkt. Een crisis is bezworen. Maar deze regering blijkt net als de vorige over niets anders te gaan dan het halen van een meerderheid. Het akkoord van Rutte I over de politiemissie naar Kunduz eindigde in een rommeltje, maar dat gaf niet want het kabinet was gered. Nu hebben we met Rutte II het derde akkoord over de woningmarkt in een halfjaar tijd. Ik kan het niet beoordelen maar zo'n compromis van een compromis van een compromis levert zelden iets op dat beklijft. Het deert niet want er is een meerderheid en daar gaat het om.

Na honderd dagen zoekt de regering wanhopig naar draagvlak. Het hele land schreeuwt moord en brand over bezuinigingen. Achter de schermen of in het openbaar is het armpje drukken met belangenclubs in de zorg, de woningmarkt of de sociale zekerheid. Minister Edith Schippers zei in Buitenhof dat elk idee goed was, zolang zij maar haar anderhalf miljard binnenhaalde. Een gezamenlijk idee is er niet, behalve dat men voor de stabiliteit vier jaar wil blijven zitten en dat is al heel wat.

Vorige week kwam ratingbureau Fitch met een rapportje waarin Nederland achteruit werd gezet naar AAA met negatief uitzicht. Vooral de uitleg was schrikken. Aangenomen dat de economie tot 2021 per jaar anderhalf procent groeit, de inflatie op 1,9 procent blijft en het begrotingstekort op 0,7 procent, dan bedraagt de staatsschuld tegen die tijd 73 procent van het bnp, net als nu.

Explosieve schuld
Vergeet die cijfers. Waar het om draait is dat we tot sint-juttemis moeten bezuinigen, om er dan precies niks mee te zijn opgeschoten. Doen we dat niet (veel waarschijnlijker, zie woningmarktakkoord) dan hebben we volgens Fitch in 2020 een 'explosieve schuld' van 90 procent bnp.

Om kort te gaan, zonder richtinggevende gedachte, veerkracht, inspiratie of voor mijn part de Heilige Geest gaat dat massieve bezuinigen nooit lukken. Uitgerekend nu hebben we een kabinet dat uitdraagt dat modern regeren uitruilen is. De PvdA meent dat de staat de burger in de steek heeft gelaten. De VVD denkt dat de staat de burger in de weg loopt. Een geestig Kamerlid zei me deze week dat de kwaliteit van dit kabinet is dat er in elk geval voor alle problemen twee oplossingen zijn. En dat moet samen de weg wijzen.

Wat beide partijen gemeen hebben is het soevereine individu. Bij de PvdA hebben ze wel het gevoel dat daar iets wringt. Gisteren werd het project Van Waarde van de PvdA-denktank Wiardi Beckman Stichting gepresenteerd. In een artikelenreeks wijst de WBS op de overdaad aan technocratie en economisme, zeker nu er zo veel bezuinigd wordt. Er moet meer 'binding' komen en debat over de vraag of sociaal-democratie meer is dan geld tellen. Een dapper initiatief. Er schijnt ook een resolutie van partijvoorzitter Hans Spekman op stapel te staan. Of 'binding' bij Spekman meer is dan geld verdelen- nivelleren is een feestje - moeten we afwachten.

Ongemakkelijk
Het is ongemakkelijk, maar wie vraagt of er in crisistijd een verband is dat de portemonnee overstijgt, komt al snel uit op het geloof. Vorig najaar schreef ik een stuk naar aanleiding van het boek Coming Apart van de Amerikaanse politicoloog Charles Murray. Dat gaat over de tweedeling van de VS, in een geslaagd en een ongelukkig Amerika. Er is veel meer aan de hand, maar wat opviel was dat het geslaagde Amerika naar de kerk gaat, het ongelukkige deel niet. Samen met collega's zocht ik het uit voor Nederland. Wat bleek? Er bestaat een stabiele, welvarende en seculiere as in de zogenoemde Green Belt, die loopt van Haarlem naar Nijmegen.

Maar de tweede stabiele as was de ouderwetse Bible Belt. Ondanks het geschamper op religie en de veronderstelde secularisering bleek die nog te bestaan. De christelijke strook loopt van Middelburg naar Meppel. Het opleidingsniveau is betrekkelijk laag, maar het onbehagen dat daar elders mee samengaat is afwezig. Weinig criminaliteit, laagste aantal uitkeringen, weinig echtscheiding, wel vrijwilligerswerk en kerkgang. Wij willen het niet geloven, maar geloven geeft houvast en geestkracht.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant. Hij schrijft iedere zaterag een column.