1515648
© ANP

'Rijke generatie? Stapeling van maatregelen raakt gepensioneerden hardst'

Opinie De cumulatie van financieel nadelige maatregelen werkt voor veel ouderen desastreus uit, stelt Martin van Rooijen. 'Herbezinning op de discriminatoire stapeling van maatregelen is dan ook geboden.'

 
Ouderen en gepensioneerden, zijn gemakkelijker te belasten. Zij hebben geen machtsmiddelen, behalve dan het rode potlood bij de verkiezingen

De overheid zegt te 'bezuinigen', maar verhoogt in feite de lasten. Daarbij kiest zij voor tientallen aanpassingen, die elk op zich enige logica in zich kunnen hebben, maar die bij elkaar opgeteld onvoorzien grote gevolgen hebben. Wij noemen dat 'stapelen'. Elke maatregel op zichzelf kan relatief onschuldig zijn, maar de gestapelde maatregelen vormen een onoverzienbare berg.

Daarbij valt op dat de politiek de financiële middelen weghaalt bij bevolkingsgroepen die zich daar maar moeilijk tegen kunnen verweren. Zwak georganiseerde groepen, zoals ouderen en gepensioneerden, zijn gemakkelijker te belasten. Zij hebben geen machtsmiddelen, behalve dan het rode potlood bij de verkiezingen.

Gebrek aan geheugen
Een bijkomend probleem is het totale gebrek aan geheugen bij politici. Maatregelen van vandaag worden gestapeld op maatregelen van gisteren. De maatregelen van gisteren komen voor de verantwoordelijkheid van een andere regering en een andere Tweede Kamer. Ministers en Kamerleden van vandaag gaan aan die maatregelen voorbij.

De volgende voorbeelden ondersteunen mijn betoog.

Het schrijnendst is wel de verhoging van de eigen bijdrage AWBZ uit het Lenteakkoord. De bijtelling voor het vermogen werd verhoogd van 4 tot 12 procent, waardoor de eigen bijdrage kan oplopen tot boven 2.000 euro per maand. Het eigen huis telt ook mee, maar van het spaargeld wordt 20.000 euro buiten beschouwing gelaten. Twee jaar nadat een alleenstaande oudere of een echtpaar wordt opgenomen in een zorginstelling verhuist het eigen huis van box 1 naar box 3 en maakt het deel uit van het vermogen. Twee jaar later moet het worden verkocht. Kinderen die na jaren mantelzorg te hebben verleend met pijn in het hart hun ouders naar een verpleeghuis moeten brengen worden geconfronteerd met een onherroepelijke dreiging: na uiterlijk vier jaar moet het huis verkocht worden, desnoods gedwongen.

Wouter Bos introduceerde de 'Bosbelasting', in juridisch jargon de 'Houdbaarheidsbijdrage', die een sluipmoordenaar is voor iedere gepensioneerde die na 1 januari 1946 is geboren. Deze Bosbelasting is een beperking van de inflatiecorrectie in de overgang van de eerste naar de tweede belastingschijf. Hierdoor komen gepensioneerden sinds begin dit jaar eerder in de tweede schijf dan andere Nederlanders. Voorlopig merken weinig mensen daar iets van, het is een sluipend, discriminerend proces dat op termijn miljarden oplevert.

Aanslag op inkomen
De Wet Uniformering Loonbegrip (WUL) is ook een aanslag op het inkomen van ouderen. Deze 'technische' wet zou qua koopkracht neutraal uitwerken. Erin is bepaald dat de 7 procent zorgverzekeringspremie die de werkgever betaalt niet langer als loon wordt aangemerkt en er wordt dan ook geen belasting meer over geheven. Dit onbedoelde voordeel voor werknemers kostte de fiscus 7 miljard en dat werd gecompenseerd door verhoging van het tarief van de eerste schijf met 4 procentpunten. Maar... ook voor gepensioneerden ging per 1 januari 2013 de eerste belastingschijf van 15 naar 19 procent. Bij hen kwam er in januari 50 tot 75 euro minder binnen en dat blijft zo. Een niet zo fraai voorbeeld van discriminerende belastingwetgeving.

In 2012 is de inkomensgrens voor de zorgverzekeringspremie verhoogd van 33.400 naar 50.000 euro. Dat leidde tot een premieverhoging van 1.162 euro per jaar, die sinds de invoering van de hiervoor genoemde WUL alleen geldt voor gepensioneerden. Die hebben immers geen werkgever meer en moeten de werkgeversbijdrage dus zelf betalen. Opnieuw een discriminerende maatregel.

Dan zijn er de pensioenproblemen. Al jaren worden de aanvullende pensioenen niet geïndexeerd, niet omdat er te weinig geld in de pensioenkas is, maar omdat de absurde rekenregels de pensioenfondsen daartoe dwingen. Voor meer dan een miljoen gepensioneerden wordt het pensioen per 1 april dit jaar verlaagd, soms tot 7 procent. Volgend jaar zijn verdere kortingen niet uitgesloten.

Stapeling
Het allergrootste probleem is de stapeling van al deze maatregelen. Een ouder echtpaar met een inkomen tot modaal (AOW plus aanvullend pensioen) kan er daardoor tussen 2007 en 2017 meer dan 30 procent in koopkracht op achteruit gaan.

De cumulatie van financieel nadelige maatregelen slaat hard toe. Dat is onzichtbaar voor mensen die alleen naar de individuele maatregelen kijken, maar desastreus voor de slachtoffers. Gepensioneerden behoren bijna zonder uitzondering tot die slachtoffers: hun gespaarde, uitgestelde loon en hun gespaarde vermogen worden extra belast.

En het dreigt nog erger te worden. De Commissie-Van Dijkhuizen, die zich op verzoek van de Tweede Kamer heeft gebogen over vereenvoudiging van het belastingstelsel, heeft voorgesteld dat mensen die al een AOW-uitkering hebben premie voor deze volksverzekering moeten blijven betalen. De invoering wordt volgens deze plannen weliswaar gespreid over 18 jaar, maar elk jaar betalen gepensioneerden 300 euro meer dan het jaar daarvoor. Ouderen die over 18 jaar de pensioengerechtigde leeftijd bereiken (dan misschien 68 jaar) moeten per jaar tot 5.400 euro extra belasting betalen. Mensen met uitsluitend AOW worden vanwege de netto-koppeling van de AOW aan het netto minimumloon gecompenseerd, maar voor mensen met een aanvullend pensioen is het de zoveelste maatregel bovenop de stapel.

Ouderen kunnen vaak goed relativeren en zijn bereid een offer te brengen voor jongeren. Zij kunnen echter ook getergd raken als ze worden weggezet als een verwende, rijke generatie en als kostenpost. Verreweg de meeste gepensioneerden hebben boven hun AOW immers maar een klein pensioen. Juist zij worden het hardst aangepakt. Herbezinning op de discriminatoire stapeling van maatregelen is dan ook geboden.

Martin van Rooijen is oud-staatssecretaris van Financiën en voorzitter van de koepel van Nederlandse verenigingen van gepensioneerden.