1509416
© EPA

De winnaars en verliezers van het SNS-drama

Redding SNS SNS is gered. 'En de burger is de klos', moppert de belastingbetaler. Maar de staat krijgt voor zijn miljarden ook wat terug. En bovendien: er zijn meer winnaars en verliezers van het SNS-drama. In dat drama speelde oud-topman Van Keulen een belangrijke rol. De nieuwe man, Van Olphen, begint met het inleveren van salaris.

1 De klanten
Voor de klanten van SNS Reaal is de nationalisatie goed nieuws. Zij zullen niets merken van de ingreep. De banken (SNS Bank, ASN Bank, Regiobank en BLG Wonen) en verzekeraars (Reaal, Zwitserleven en Proteq) blijven gewoon in bedrijf. Omdat een faillissement van de baan is, hoeft De Nederlandsche Bank geen gebruik te maken van het depositogarantiestelsel. Klanten die meer dan 100 duizend euro op een bankrekening bij een van de SNS Reaal-merken hebben staan, hoeven zich dus geen zorgen meer te maken. Alle spaargelden zijn vanaf nu honderd procent veilig, ook de tegoeden boven de depositogarantiegrens van een ton. Verzekeringen en hypotheken lopen gewoon door, tegen dezelfde voorwaarden. Pas als de staat een of meerdere onderdelen van SNS Reaal verkoopt, zullen de klanten van dat onderdeel waarschijnlijk een brief krijgen met de mededeling dat hun spaarrekening/hypotheek/verzekering is overgegaan naar een nieuwe eigenaar. Maar die nieuwe eigenaar mag niet zomaar de voorwaarden van de bankrekening, hypotheek of verzekering veranderen.

2 Het personeel
De circa 6.700 werknemers van SNS Reaal mogen ook blij zijn met nationalisatie. Een faillissement had voor het grootste deel van hen direct ontslag betekend. Omdat de banken en verzekeraars door de kapitaalinjectie van de staat gewoon kunnen doordraaien, is dat gevaar op korte termijn afgewend. Op langere termijn is hun positie veel onzekerder. Ze zijn immers in dienst bij een noodlijdende onderneming die de komende jaren flink gesaneerd zal worden. De staat zal het bedrijf zo snel mogelijk en wellicht in onderdelen willen verkopen en nieuwe eigenaren zetten bijna altijd het mes in de organisatie van het overgenomen bedrijf. Het personeel van de SNS Reaal-bedrijven hoeft de komende jaren in elk geval niet op loonsverhoging te rekenen. Minister Dijsselbloem schreef de Kamer gisteren dat hij het personeel loonmatiging oplegt. De salarissen van de raad van bestuur van SNS Reaal waren sinds 2009 bevroren, bonussen waren er al jaren niet meer bij. Bestuursvoorzitter Ronald Latenstein van Voorst, die gisteren zijn ontslag indiende, verdiende 570 duizend euro per jaar en krijgt geen vertrekpremie. Zijn opvolger Gerard van Olphen moet het met minder doen: hij gaat 550 duizend euro per jaar verdienen.

3 De aandeelhouders
De aandeelhouders van SNS Reaal zijn het kind van de rekening. Hun aandelen zijn geconfisqueerd door de Nederlandse staat en zij zijn hun hele investering kwijt. De in mei 2012 van kracht geworden Interventiewet geeft de overheid de macht bruut in te grijpen bij wankelende financiële instellingen en de aandeelhouders de rekening te laten betalen. Dat is nu dus voor het eerst gebeurd. De Autoriteit Financiële Markten heeft de beurshandel in het Midkap-fonds SNS Reaal gisterochtend stilgelegd voordat de handelsdag begon. De beursnotering van SNS Reaal wordt binnenkort opgeheven. De aandeelhouders hebben volgens de wet recht op 'een redelijke schadeloosstelling', maar het ministerie van Financiën mag vaststellen wat 'redelijk' is. Dijsselbloem stelde in zijn brief aan de Tweede Kamer dat die schadevergoeding in zijn ogen nul euro moet bedragen, omdat de aandeelhouders bij een faillissement ook al hun geld kwijt waren geweest. Ze hebben door de nationalisatie dus geen euro extra schade geleden, redeneert Dijsselbloem. De aandeelhouders kunnen het nationalisatiebesluit aanvechten bij de Raad van State, die dan binnen veertien dagen uitspraak doet. Ze kunnen daarnaast bij de Ondernemingskamer bezwaar maken tegen de hoogte van de schadeloosstelling.

4 De schuldeisers
Gewone obligatiehouders zijn op advies van DNB buiten schot gebleven. De staat had hen graag laten meebetalen, liet Dijsselbloem gisteren doorschemeren, maar DNB vond dit te riskant. Het onteigenen of anderszins afstraffen van gewone obligatiehouders (die juridisch qua claimrecht op gelijke voet staan met spaarders) kent in Europa geen precedent. DNB vindt dat Nederland dat novum ook beter niet kan introduceren. Kapitaalverstrekkers zouden hun vertrouwen kunnen verliezen in Nederlandse banken, als blijkt dat hun leningen aan deze banken van de ene op de andere dag kunnen worden afgestempeld door de overheid. Nederlandse banken zijn erg afhankelijk van kredieten van buitenlandse investeerders, dus zo'n ingreep zou de stabiliteit van het Nederlandse financiële systeem kunnen bedreigen, aldus DNB.
Gelukkig voor de overheid (die de rekening van de SNS Reaal-redding zoveel mogelijk bij anderen dan de belastingbetaler wil neerleggen) hebben SNS Reaal en SNS Bank ook 1,35 miljard euro aan achtergestelde leningen op de balans staan. 'Achtergesteld' betekent dat de schuldeiser minder rechten heeft dan een gewone obligatiehouder en bij een faillissement weinig aanspraken heeft op terugbetaling. De staat heeft gisteren niet alleen de aandeelhouders, maar ook deze schuldeisers onteigend. Ook zij krijgen nul euro schadevergoeding als het aan de minister ligt, en kunnen tegen dat besluit in beroep bij de Ondernemingskamer. Onder deze onteigende schuldeisers zijn ook de circa 2.500 particulieren die in 2003 participatiecertificaten van SNS Bank hebben gekocht. Zij zijn in totaal 57 miljoen euro vermogen kwijt. Dijsselbloem gaf gisteren wel aan dat deze groep misschien nog enige vorm van compensatie krijgt, omdat SNS Bank hen destijds verkeerd heeft voorgelicht over de risico's. Hij deed daar echter geen harde toezeggingen over.

5 De verliezers en winnaars
De grootste verliezer onder de aandeelhouders is de Stichting Beheer SNS Reaal, die tot gisteren 50 procent van de aandelen van SNS Reaal bezat, plus nog een aantal bijzondere aandelen ter waarde van 600 miljoen euro. De Stichting heeft in één dag dus ruim 700 miljoen euro aan vermogen zien verdampen. Daarbij komt nog een verlies op achtergestelde obligaties van ruim 421 miljoen euro. Totaalverlies: 1,1 miljard euro.
De stichting die de continuïteit van SNS Reaal moest waarborgen en daarnaast als mecenas van de kunstensector optrad, kan dus de gang naar de faillissementsrechter voorbereiden.
In Frankrijk gaan waarschijnlijk ook koppen rollen. Een beleggingsfonds van de Franse bank BNP Paribas zag de lage aandelenkoers van SNS Reaal in november blijkbaar nog als een buitenkansje. BNP Paribas Investment Partners verhoogde zijn aandelenbelang in SNS Reaal twee maanden geleden naar 4,3 procent en moet nu op de blaren zitten. De 2.500 particuliere certificaathouders van SNS Bank zijn ook de dupe, want onteigend. Een andere verliezer is waarschijnlijk vakcentrale FNV. Die leende in 1997 400 miljoen gulden aan Reaal, een voormalige vakbondsinstelling. SNS Reaal heeft van die lening 20,6 miljoen euro nog niet terugbetaald. Ook deze lening staat op de lijst van onteigeningen die het ministerie van Financiën gisteren publiceerde.
Andere investeerders, onder wie de Britse vermogensbeheerder BlackRock, speculeerden de laatste maanden juist op een koersdaling. Zij zijn nu spekkoper. Volgens berekeningen van Het Financieele Dagblad verdienen zij samen circa 26 miljoen euro aan de nationalisatie.

6 De andere banken
Het was een innige wens van de Tweede Kamer om ook de andere banken mee te laten betalen aan de redding van SNS Reaal. Het is de volksvertegenwoordigers een doorn in het oog dat de belastingbetaler grote banken min of meer verplicht van de ondergang redt. Grote banken strijken hun winsten zelf op, maar bij zeer grote verliezen draait de belastingbetaler ervoor op, is het verwijt. De Kamer heeft om die reden al een bankenbelasting van 600 miljoen euro per jaar ingesteld.
In eerste instantie wilde het ministerie van Financiën de drie grootste banken dwingen tot een kapitaalinjectie in SNS Bank of SNS Property Finance. De Europese Commissie stak daar een stokje voor, omdat ING en ABN Amro geen 'acquisities' mogen doen. Een investering in SNS Reaal zou dat verbod overtreden.

Nadat bleek dat volledige nationalisatie de enig overgebleven uitweg was, moest Dijsselbloem een andere manier bedenken om de banken te laten meebetalen. Hij heeft gekozen voor een simpele route die Brussel niet kan vetoën: een forse eenmalige belasting van 1 miljard euro. Die moeten de banken naar rato van hun grootte in 2014 betalen.

ABN Amro schatte de 'schade' voor zichzelf gisteren op 200- tot 250 miljoen euro. Een persbericht van ING sprak van een negatieve impact op het bedrijfsresultaat van 300- tot 350 miljoen euro. Klachten over de onverwachte belastingaanslag kwamen hun niet over de lippen. Zoals Dijsselbloem gisteren fijntjes opmerkte, zouden de andere banken bij een faillissement van SNS Reaal waarschijnlijk voor ruim 5 miljard euro worden aangeslagen door het depositogarantiestelsel, om maar te zwijgen van de gevolgen die zo'n faillissement voor hun kredietwaardigheid zou hebben gehad. Met een rekening van 1 miljard euro komen ze dus nog goed weg.