1557879
Minister Dijsselbloem en premier Rutte in de Tweede Kamer © ANP

Wouter Bos: 'Rutte II, te rigide of te slap? Het kan niet allebei waar zijn'

COLUMN Columnist Wouter Bos onderscheidt twee alternatieve beelden over het tweede kabinet-Rutte, waar hij als informateur aan meebouwde: Eén, het is chaos; twee, zoeken naar meerderheden is ambitieus en bewonderenswaardig.

Eén. Het tweede kabinet-Rutte zit er net vier maanden, en nu is al duidelijk dat het zo niet langer door kan. In vier maanden tijd dient zich nu alweer de vierde crisis aan. Eerst was er de premierel, al na een paar dagen bleek het kabinet overmoedig te zijn geweest bij het taxeren van draagvlak voor zijn slecht doordachte plannen.

Vervolgens moest een staatssecretaris aftreden wiens verleden onvoldoende gecheckt bleek. Daarna bleek minister Blok volstrekt niet opgewassen tegen de taak om een inhoudelijk samenhangend plan over de woningmarkt op te tuigen met als netto resultaat het verlies van maatschappelijke en politieke bondgenoten, vooral de woningbouwcorporaties en het CDA.

Chaos
En nu dient zich alweer de vierde crisis in vier maanden aan: het kabinet komt met een visieloos bezuinigingspakket van ruim 4 miljard euro, waarvoor geen meerderheid bestaat; noch politiek, noch maatschappelijk, noch in de polder. En dus moet het met pet rond. Alsof sociale partners en oppositie hetzelfde willen. Alsof zij er ook maar iets voor zullen voelen te pas en te onpas het kabinet uit de brand te helpen. Dit is geen regeren meer maar chaotiseren. En chaos is het laatste wat dit land nodig heeft.

Nu wreekt zich de kolossale inschattingsfout van Rutte en Samsom om zich niet vooraf van een meerderheid in de Eerste Kamer te verzekeren. Ook de misplaatste trots van informateurs die wezen op een van de snelste formaties ooit, is nu definitief ontmaskerd. Oppositiepartijen wijzen er onder leiding van het CDA terecht op dat ze niet te pas en te onpas ingehuurd kunnen worden om dan weer het ene dan weer het andere akkoordje te steunen. En de consument houdt met al die onzekerheid het geld nog maar even op zak, daarmee de crisis nog verder verergerend.

Goede verhoudingen
Twee. Het tweede kabinet-Rutte heeft in de eerste vier maanden van zijn nog prille bestaan al veel voor de kiezen gehad. De premierel en de Verdaas-declaraties werden opgelost zonder dat de goede verhoudingen tussen de coalitiepartners daaronder leden. Met het woonakkoord werd niet alleen een dossier gesloten dat de Nederlandse politiek decennia lang verdeeld had gehouden, ook liet de coalitie hier, na wat eerste haperingen, zien bereid te zijn het regeerakkoord te willen heronderhandelen ten bate van een breder maatschappelijk en politiek draagvlak, en dus een beter akkoord.

Moeilijke budgetonderhandelingen met Europa werden succesvol afgerond zonder de Nederlandse korting of het herwonnen Nederlandse krediet in Europa te hoeven inleveren. En de afgelopen week werd de absoluut unieke prestatie geleverd om al een dag na het bekend worden van de nieuwste CPB-cijfers met een pakket aanvullende bezuinigingen te komen dat de toch al niet geringe hoeveelheid bezuinigingen waar in de formatie voor getekend was nog eens met een kwart verhoogt. Dit is de daadkracht waar ons land te lang op heeft moeten wachten. Het kabinet-Balkenende/Bos moest over een vergelijkbare opgave eerst drie maanden ruziën, het eerste kabinet-Rutte had er zeven weken Catshuis, de val van het kabinet en uiteindelijk een Kunduz-akkoord voor nodig; en de huidige ploeg hoest het binnen een dag in grote harmonie op.

Dat het kabinet voor deze plannen nog een meerderheid moet zoeken, is onvermijdelijk. En onder de huidige omstandigheden een blessing in disguise: juist nu zou een dictaat van een dichtgespijkerd regeerakkoord een te rigide formule zijn, terwijl een zo breed mogelijk politiek draagvlak gewenst is. Dat het kabinet hierbovenop ook nog probeert een vakbeweging in crisis mee te krijgen in een revitalisering van het poldermodel, is misschien naïef maar zeker ambitieus en sowieso bewonderenswaardig. En als dat lukt, schrijft dit kabinet geschiedenis.

Kort geheugen
Ik ga hier niet beweren dat het ene beeld juist is en het andere niet. Wel fascineert het me dat dezelfde journalisten en opinieleiders die al jarenlang pleiten voor open regeerakkoorden, dualisme en betekenisvolle dialoog tussen kabinet en oppositie, nu exact dát gedaan wordt opeens chaos ontwaren en elke poging tot draagvlakverbreding en dialoog als teken van zwakte zien. Op zo'n moment is het geheugen van menigeen wel heel kort en de consistentie ver te zoeken. Wie zijn meerderheid gebruikt is te rigide, wie een meerderheid zoekt is te slap. Dat kan niet allebei waar zijn.

Wouter Bos is econoom en politicoloog. Eens in de twee weken schrijft hij een column voor de Volkskrant.