Het kabinet in vak-K.
Het kabinet in vak-K. © ANP

Teruglezen - politieke beschouwingen: 'Echt, u zoekt het maar uit'

Het feest van de politiek, de toogdag van de parlementaire democratie en het begin van een hete herfst: de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Het kabinet debatteert onder leiding van premier Rutte met de oppositie over de plannen voor 2014. Woensdag was dag 1; de Tweede Kamer aan het woord (donderdag volgt de reactie van het kabinet). Volkskrant.nl deed live verslag van het debat.

Terugblik: hoge inzet, weinig ruimte
De dag begon met knetterend vuurwerk tussen PVV-leider Geert Wilders en D66-leider Alexander Pechtold. Die laatste zei zich zorgen te maken over NSB-vlaggen en nazigroeten bij het PVV-protest afgelopen zaterdag. Wilders reageerde door Pechtold een 'miezerig mannetje' te noemen. Toen ChristenUnie-voorman Arie Slob het voor collega Pechtold opnam, kreeg die ook 'de wind van voren' van de PVV-leider.

Direct daarop volgde de volgende stunt van Wilders: in eerste termijn, zelfs als eerste spreker, diende hij een motie van wantrouwen in tegen het kabinet. Geen van de andere partijen had nog gesproken en ook het kabinet had nog niet de kans gekregen te reageren op vragen uit de Kamer. Een dergelijke actie is zeer ongebruikelijk. De Kamer wilde er snel klaar mee zijn en daarom werd er meteen over de motie gestemd. Enige verbazing leverde de houding van de SP op. De fractie besloot na enig overleg de motie van Wilders te steunen. Roemer betreurde de manier van indienen, maar zei het met de inhoud eens te zijn. Ook de Partij voor de Dieren steunde de motie. De rest van de Kamer verwierp de motie en het debat ging verder.

Onderhandelen
Vooral de coalitiepartners VVD en PvdA kregen veel vragen van de collega's uit de Kamer. Het kabinetsbeleid werd door alle oppositiepartijen vakkundig afgekraakt en slechts enkele momenten werd er gezocht naar onderhandelingsruimte. Omgekeerd werd die op maar weinig momenten gegeven. Uit onvrede met de houding van Samsom zei CDA-leider Buma op een gegeven moment tegen de PvdA-leider: 'U zoekt het maar uit.' Ook D66-leider Pechtold zocht tevergeefs naar een opening voor snellere hervorming rond WW en ontslagrecht.

Zijlstra en Samsom deden een poging de hand uit te steken naar de oppositie, maar werden daarin belemmerd door de marges die ze zichzelf hadden gesteld. Ze hebben immers al onderlinge afspraken en afspraken met werkgevers en werknemers, zie daarin nog maar eens ruimte te vinden voor de eisen van de oppositie.

Morgen reageert de premier op de betogen van de Kamerfracties en zal mogelijk iets meer van die onderhandelingsruimte te onderscheiden zijn. Het echte debat zal de komende maanden echter plaatsvinden in de achterkamertjes en uiteindelijk in de Eerste Kamer. Daar komt de coalitie zetels te kort, dus daar moet het kabinet zien te overtuigen.

Morgen meer.

20.00 uur - Dag 1 van de algemene beschouwingen zit erop
Alle Kamerfracties hebben hun betoog gehouden en vragen gesteld aan het kabinet. Morgen reageert premier Mark Rutte namens het kabinet. Ook dan doet Volkskrant.nl live verslag van het debat.

19.40 uur - Hekkensluiter Krol meent dat ouderen die 'de klos' zijn
Als laatste spreekt 50Plus-leider Henk Krol. Hij constateert dat er vandaag veel is gezegd, maar dat het echte debat uiteindelijk toch zal plaatsvinden in de Eerste Kamer.

Krol meent dat in 2014 ouderen te veel moeten inleveren. 'In 2014 zijn gepensioneerden weer extra de klos. De lasten worden te eenzijdig neergelegd bij een groep mensen, die weinig of niets kan veranderen aan zijn inkomenspositie. Een spaarzaam leven wordt niet beloond, maar bestraft.'

Voorzitter Anouchka van Miltenburg roept tijdens de laatste twee inbrengen de Kamer op de concentratie er nog even bij te houden. Krol belooft niet zijn hele spreektijd te gebruiken. Hij heeft in totaal 20 minuten. Hij wordt vooralsnog niet geïnterrumpeerd en leest rustig zijn verhaal voor.

Krol hekelt de overheveling van grote delen van de langdurige zorg naar gemeenten waar veel ouderen mee te maken krijgen: 'Het kabinet geeft aan dat mensen moeten 'participeren'. Dat klinkt mooi, maar in feite wordt daarmee een grote verschraling van de zorg gemaskeerd.'

De 50Plus-leider sluit af met een cadeautje voor SGP-leider Van der Staaij, een citaat uit het bijbelboek Prediker. 'Er komt een tijd dat ook voor u de moeilijke jaren zullen aanbreken. Dat uw handen zullen beven van ouderdom, uw sterke benen zwak zullen worden, u niet genoeg tanden meer zult hebben om goed te eten, u langzaam blind zult worden, uw oren doof en uw stem steeds zwakker. Daar moet je in je jonge jaren al aan denken.' Concluderend: 'De jeugd heeft de toekomst, maar laten wij ook ouderen gunnen wat hén toekomt.'

Debatrecensie: 'Als een vader die nog even voorleest'
De debatrecensenten van het Nederlands debatinstituut hadden moeite geconcentreerd te blijven bij Krols betoog. Donatello Piras: 'De graveyard shift is voor Henk Krol. Het tijdstip is niet echt dankbaar en Krol doet niet echt zijn best om de aandacht van de Kamer en de kijker vast te houden. Als een vader die nog even voorleest voordat je gaat slapen leest hij zijn betoog op. Het kabbelt maar door.'

19.30 uur - Thieme herinnert Rutte aan zijn 'groen-rechtse' periode
Economische groei is niet de oplossing, maar het probleem, zegt PvdD-leider Marianne Thieme. Haar bijdrage is meer algemeen en fundamenteler dan de andere toespraken. 'We laten het ecologisch tekort dit jaar oplopen tot 30 procent. Dan leef je dus op de pof en laat je de schuld oplopen', aldus Thieme.

Thieme: 'Onze ouders bouwden de Flevopolder, en wat doen wij? Wij stoppen complete bossen in de houtovens.'

We moeten het gebruik van grondstoffen verminderen en vervangen, aldus Thieme. Daarvoor in de plaats moet arbeid goedkoper worden gemaakt. 'Alles wat kwetsbaar is, moet belast worden.'

Thieme wijst ook op zorgpreventie. Meer groen in de stad zou al voor een half miljard euro winst voor de schatkist opleveren, zo zegt ze. 

'Een ambitieus VVD-Kamerlid, Mark Rutte, presenteerde ooit een groen-rechts alternatief', herinnert Thieme. 'Laten we ons niet langer focussen op economische groei, maar de belangen van de planeet en al haar bewoners centraal stellen.'

Debatrecensie: 'Ze spreekt vaak te snel'
Debatrecensenten Roderik van Grieken en Donatello Piras vinden het verhaal van Thieme onpersoonlijk:

'Wie dan leeft, die dan zorgt' dat is de favoriete oneliner van Marianne Thieme van de PvdD. Ze gebruikt hem 's ochtends in een interruptie en ook als voorlaatste spreker in Eerste Termijn. Ze leest op in vertellende vorm en in derde persoon. Daardoor is het een onpersoonlijk verhaal. De  overgebleven Kamerleden zijn inmiddels allemaal in de weer op hun smartphone. En in tegenstelling tot Van Der Staaij geldt dat ook voor de leden van het kabinet in vak-K.

Het zijn grote begrippen zoals groeimantra, een planeet met snel afnemende grond-en hulpstoffen en ecologisch tekort. Niemand wordt midden in de nacht gillend wakker van dit soort begrippen. Natuurlijk gebruik de fractievoorzitter ook voorbeelden maar het zijn er teveel en ze spreekt vaak te snel. En dus is het groene en duurzame betoog van Thieme vooral voor de boeken.

19.25 uur  - Debatrecensie: 'Van Ojik voor de vorm voldoende, maar strategisch?'

Hoe deed GroenLinks-leider Bram van Ojik het volgens Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut?

Van Ojik is iemand die makkelijk praat. Dat is niet per se sterk maar een zeker gemak is wel handig en de GroenLinks-voorman niet vreemd, en dat helpt. Hij komt redelijk los van papier en maakt soms een mooie oneliner. Dat is dan het retorisch hoogtepunt.

Hij heeft zich gestoord aan de holle woorden van de participatiemaatschappij. Want het is een 'zoek-het-zelf-maar-uit'-maatschappij! Ook valt hij de minister voor Sociale Zaken aan: 'Wat heeft minister Asscher? Een website!' Het betoog zit boordevol GroenLinks-zaken en ook heeft Van Ojik duidelijk opgelet bij de argumentatieles. Hij valt niet te betrappen op een drogreden maar gebruikt wel goede voorbeelden.

Aansprekend is het vooral voor de stemmers van GroenLinks. Het kabinet zal hij geen moment laten schrikken en waar het betoog verder toe diende, wordt ook niet duidelijk. Voor vorm een ruime voldoende, maar strategisch?

19.20 uur  - Debatrecensie: 'ChristenUnie heeft wisselgeld op tafel gelegd, maar kijker thuis is afgehaakt'

Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Het debat is al uren gaande en alleen de kleinere fracties moeten nog spreken. Als zevende was het woord aan ChristenUnie-leider Arie Slob. Hoe deed hij het?

Het eigen betoog van Slob was retorisch niet het beste. Wellicht heeft het met het tijdstip te maken en wilde iedereen naar het diner, maar het debat ontstond niet echt. Het was meer een verhaal met wensen van de ChristenUnie en slechts twee keer werd hij onderbroken door de leden van de coalitie. Die probeerden Slob te paaien.

Zo makkelijk wordt dat vast niet, maar zijn vaak monotone bijdragen en algemene bewoordingen geven niet altijd duidelijkheid. 'Ik ben blij met de opening van de heer Slob want dat betekent dat daar waar het nodig is, we aan kunnen kloppen.' Zo vatte VVD'er Halbe Zijlstra het antwoord van de fractievoorzitter van de ChristenUnie samen.

Het antwoord van Slob was onduidelijk. Maar wie goed luistert, hoort een verhaal dat is doordesemd met punten van de ChristenUnie: de aarde in bruikleen van de schepper, bescherming van het ongeboren leven en gerechtigheid. En dat betekent dat als de ChristenUnie mee gaat doen met de onderhandeling ze hun wisselgeld op tafel hebben gelegd. Dat hebben de leden in de Kamer gehoord, maar de neutrale kijker thuis is wel afgehaakt.

19.00 uur - Show van SGP-leider Kees Van der Staaij
Kees van der Staaij heeft een originele speech en krijgt de lachers op zijn hand. Hij doet een gedachtenexperiment. Als de fractievoorzitters alle Kamerleden mochten meenemen op werkbezoek, wat zouden ze dan kiezen? Van der Staaij grapt dat Samsom zou kiezen voor een bezoek aan de JSF, waarbij de producent zou zeggen dat hij zo blij is met de beloofde banengroei voor Nederland. En CDA-leider Buma, die denkt nog na over waar hij heen wil. Wilders wil nergens heen, en D66-leider Pechtold wil naar het strand van Scheveningen (waar hij voor de zomer het inmiddels beroemde gesprek had met Samsom).

Van der Staaij herhaalt zijn eerdere oproep dat de regering iets moet doen tegen overspelwebsites als Second Love. 'Er moet op zijn minst een bijsluiter komen; vreemdgaan dupeert kinderen.'

Van der Staaij oppert zelf op werkbezoek te gaan naar de Ark van Noach in Dordrecht. Er is daar een ondernemer die er zijn levenswerk van heeft gemaakt. 'Die man heeft veel obstakels moeten overwinnen. Dat is de mentaliteit die Nederland nodig heeft.'

De SGP-leider besluit met te zeggen dat Jezus 'de ark van behoud' is. 'Keer om, kijk verder, kijk omhoog, dan is het niet altijd mooi weer, maar kan de regen van Gods trouw gaan vallen.'

Debatrecensie: 'Van der Staaij start met humor, een middel dat niet zonder risico is'
De debatrecensenten van het Nederlands Debatinstituut zijn lovend over de SGP'er:

Kees van der Staaij levert een bijzondere prestatie. Na een urenlang debat dat het afgelopen uur als een nachtkaars leek uit te gaan en waar iedereen verlangt naar het diner weet hij de volledige aandacht van iedereen voor zich te winnen. Hij start met humor, een middel dat niet zonder risico is want grappen die door je gehoor niet als grappig ervaren worden, zijn zeker in deze fase van het debat dodelijk.

Maar Van der Staaij is grappig met zijn verzonnen anekdote over de werkbezoeken die iedere fractie voor de Kamer zou willen organiseren. Hij loopt alle fracties langs dus iedereen blijft luisteren. Hij kapittelt niemand; integendeel. Je blijft luisteren want je wilt weten waar dit betoog naar toe gaat leiden. En zo voert hij je spelenderwijs langs de standpunten en visie van de SGP.

Gaandeweg begint zijn betoog de vormen van een preek aan te nemen maar dat deert niemand want hij heeft de sympathie van zijn gehoor gewonnen. En zo brengt hij ons naar de essentie van zijn betoog: de  geborgenheid van Gods liefde. En zelfs dan interrumpeert niemand. Dat zou zonde zijn.    

18.45 uur - GroenLinks-leider Van Ojik
Van Ojik wijst erop dat het kabinet onder leiding van premier Rutte wel degelijk een visie heeft. Het kabinet heeft zijn hoop gesteld op ICT-oplossingen, het terugdringen van de staatsschuld en het afscheid van de participatiemaatschappij. Van Ojik vindt dit 'bekrompen'. Ook heeft hij zich gestoord 'aan de holle woorden over de participatiemaatschappij'. 'Juist de mensen die mee wíllen doen, maar niet kunnen, laat het kabinet in de steek. Een participatiemaatschappij waarin bezuinigd wordt op de sociale werkplaats en de kinderopvang is geen participatiemaatschappij maar een zoek-het-zelf-maar-uit-maatschappij.'

Ook heeft Van Ojik kritiek op Rutte, omdat die de oorzaken van de crisis niet goed doordacht heeft. 'En dat snap ik heel goed. Want wie terug gaat in de tijd en kijkt waaraan we de huidige crisis te danken hebben, kan maar één ding concluderen: het is de schuld van de liberale agenda van privatisering, verzelfstandiging en deregulering. En dat is de agenda van de VVD.'

Van Ojik besluit door nogmaals over visie te beginnen. Hij meent dat de financiële crisis is ontstaan juist door het streven naar een kleinere overheid. 'Dat is de verkeerde keus', aldus Van Ojik.

18.40 uur - Debatrecensie: 'inhoudelijk komt D66 met een mooi kunstje'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Als zesde spreker Alexander Pechtold van D66.

Pechtold begint retorisch sterk. 'De fractie van D66, his Majesty's most loyal opposition, legt vandaag toch een alternatief op tafel'. Om daarna uit te leggen waarom: 'Wij vertrouwen meer op onszelf dan op het kabinet.'

Hij krijgt nog een standje van de voorzitter die oefent in consequentie en vooral hamert op maximaal drie vragen per interruptie en niet de eigennaam van de minister maar zijn portefeuille. Dat laatste wordt Pechtold funest, omdat hij de minister voor wonen Blok blijft noemen.

Inhoudelijk komt D66 met een mooi kunstje. Pechtold komt zelf met een voorstel en vraagt of het kabinet ermee kan instemmen. 'Graag een reactie'. Pechtold grossiert in zijn bijdrage aan opsommingen volgens de retorische drieslag. De speech van Pechtold bevat veel visie: 'nog steeds worden mensen belemmert in het vormgeven van hun leven' en nieuw optimisme kan alleen maar bloeien als we binnen die vrijheid oog hebben voor elkaar en voor de gemeenschap als geheel'.

Helaas is het wel voorgelezen en dan is Pechtold niet op zijn best. Helaas voor zijn bijdrage werden er weinig vragen gesteld. Waardoor Pechtold vooral aan de bak moet morgen, tijdens de beantwoording van de minister-president.

18.13 uur - 6 miljard gooit de deur dicht
D66-leider Pechtold was snel klaar, hij werd maar een enkele keer onderbroken. Nu is het de beurt aan ChristenUnie-voorman Arie Slob, ook een potentiële partner van het kabinet in de zoektocht naar een meerderheid in de Eerste Kamer.

Volgens Slob is de centrale vraag of premier Rutte bereid is water bij de wijn te doen. 'Is hij bereid in te schikken en ruimte te bieden aan de oppositie om de kabinetsplannen ingrijpend te verbeteren óf blijft hij met zijn kabinet in het eigen begrotingsgelijk hangen met als gevolg dat we in deze tijd van crisis geen millimeter dichter bij een echt perspectief voor onze burgers komen?'

Slob legt uit waarom hij niet 6 miljard wil bezuinigen. De ChristenUnie wil niet tekenen voor lastenverzwaringen in deze economisch zware tijden. Als de regering toch vasthoudt aan die 6 miljard, 'gooit het kabinet zelf de deur dicht om met elkaar in de komende tijd tot resultaat te komen'.

PvdA-leider Samsom vindt niet overtuigend genoeg, zo zegt hij, omdat Brussel minder bezuinigingen niet zou accepteren en Nederland dan een boete krijgt. En omdat het alternatief van de ChristenUnie volgens hem niet voor heel veel meer banen zorgt. 'Ik ben echt geïnteresseerd in een betere redenering', zegt Samsom tegen Slob.

Ook VVD-fractievoorzitter Zijlstra bemoeit zich er nu ook mee. Hij herinnert Slob er aan dat eurocommissaris Rehn (Begrotingszaken) heeft gezegd dat 6 miljard extra bezuinigen genoeg is voor 2014. Vindt Slob ook niet dat als we deze verplichting (3 procent begrotingstekort) andere landen opleggen, we er zelf ook aan moeten voldoen? Slob zegt dat hij dat niet kan uitleggen aan de mensen in het land, 'de 700 duizend mensen die langs de kant staan, de gezinnen die het voelen in hun portemonnee'.

Ondanks de dreigementen lijkt Zijlstra toch tevreden te zijn met de antwoorden van Slob, omdat hij toch 'een opening' ziet om 'tot elkaar te komen'.

18.00 uur - Pechtold en Samsom in debat over onderwijskosten
D66 wil meer geld voor onderwijs. PvdA-leider Samsom haakt aan op het betoog van Pechtold. Hij vraagt hem of de partijen gezamenlijk kunnen zoeken naar alternatieve dekking. Het gat dat een half miljard voor onderwijs slaat in de begroting zou ergens anders moeten worden gedekt om alsnog te kunnen voldoen aan de eisen van Brussel. Pechtold reageert dat dit kabinet alleen nog de lasten kan verhogen omdat het inmiddels te laat in het jaar is om nog andere maatregelen te nemen.

Pechtold zegt dat D66 met structurele bezuinigingsmaatregelen komt in plaats van de 'houtje-touwtje-maatregelen'. Als het kabinet die maatregelen voorlegt aan Brussel, zal de Europese Commissie daarmee akkoord gaan, meent hij.

Tot slot legt Pechtold het kabinet een keuze voor: 'Dit kabinet zit nog geen jaar. En dit is pas de eerste begroting. Vergeet de valse start. Geen gezigzag meer over JSF of schaliegas. Geen oeverloos gepolder meer met waterige akkoorden. Het kabinet staat voor een heldere keuze: Doormodderen of aan de slag. De regie terugpakken, terug naar de ambitie van het regeerakkoord en hier in het parlement zaken doen.'

17.55 uur - Debatrecensie: retorische paringsdans met Buma
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Nu over CDA-leider Buma.

'Belastingverhogingen zijn vergif voor de economie en slecht voor de economische groei'. Zo opent CDA-leider Sybrand Buma zijn bijdrage. Met een citaat van Mark Rutte uit 2009. Het is vooral een aanval op de keuze van het kabinet. Buma kiest ervoor om met veel voorbeelden te werken. Dat lijkt sterk maar teveel cijfers is lastig. Dat blijkt maar weer als hij het verschil tussen belastingen in Duitsland en Nederland probeert uit te leggen. Het wordt een gegoochel met cijfers.

Dat de voorman van de bestuurderspartij een vrij harde toon aanslaat is logisch gezien de strategie als oppositiepartij. Hij mag lang doorpraten totdat Wilders hem onderbreekt. Wilders brengt hem enigszins in de problemen met een aanval op het voluit steunen van lastenverzwaringen in het verleden onder ander bij het tekenen van het Lenteakoord. Hij betitelt Buma als 'hypocriet' en als 'grootse Fidel Castro'. Dat laatste omdat Buma de vergelijking maakt met Cuba. De hoogste schijf is daar 50 procent en in Nederland zitten we daar boven. De beste one-liner is hier wel voor Buma: 'Het kabinet kan nog wat leren van Raul en Fidel Castro'.

Verder speelt Buma vooral hard-to-get met Samsom. Hij uit harde taal en verwijt Samsom dat hij zijn mogelijkheid tot praten heeft verspeeld. Maar uit het feit dat hij inhoudelijk antwoord geeft, blijkt wel dat het CDA blijkbaar constructief mee wil blijven denken. Vanuit communicatieoogpunt is het interessant. Het is een onderhandeling in een debat. Zeker als ook Zijlstra ineens naar voren loopt en begint te polsen: 'Is er ook bij het CDA de ruimte om met een constructieve houding te kijken waar kunnen we komen tot een pakket waar we lastenverlaging hebben'. In deze retorische paringsdans blijft Buma wel goed meedoen.

17.40 uur - Pechtold prijst 'ambitieus regeerakkoord', maar 'gaat het nog lukken?'
De D66-leider denkt met weemoed terug aan het regeerakkoord van VVD en PvdA. 'Eindelijk plannen om de economie te hervormen, onze verdienkracht te vergroten. Het kabinet voelde die urgentie.' Hij vraagt echter aan de premier: 'Gaat dit nog lukken?'

Die urgentie verdween toen het kabinet ging praten met werkgevers en werknemers, zegt Pechtold. 'De premier dook de kroeg in met Ton Heerts. (zie hiernaast tweet Jaap Jansen van februari, red.) Alle hervormingen op de lange baan. Zelden bezorgde één biertje mij zo'n enorme kater.'

D66 wil geen rekening houden met 'de poldervrienden van het kabinet'. 'Nood breekt akkoorden, ook polderakkoorden.' Hij vraagt aan de premier: 'Wat is ons alternatief u waard?' Hij dringt er nogmaals bij het kabinet op aan om hervormingen door te voeren. 'Geef duidelijkheid, hou vast aan je plannen.'

17.30 uur - Is er ook ruimte bij het CDA?
Ook VVD'er Zijlstra gaat op zoek naar de ruimte die bij het CDA ligt. 'U gaat er ook niet vanuit dat de coalitie bij het kruisje van het CDA tekent.'

Hij wil weten: 'Hoe kunnen wij komen tot een pakket met minder lasten en meer banen? Waar ligt de ruimte?' Buma reageert dat de richting voor het CDA voorop staat: 'En die richting is geen nivellering en geen belastingverhoging. Eén ding wel: banen voorop.'

Zijlstra concludeert tevreden dat er ruimte is en dat hij binnenkort een kop koffie met de CDA-leider moet gaan drinken.

Buma rondt af: 'De minister-president is aangeland bij een tweesprong. Gaat hij door op de ingeslagen weg? Lastenverhoging, nivellering en een grotere overheid? Of kiest hij voor het alternatief van een kleinere overheid en belastingverlaging, een sterkere samenleving en meer banen?'

Tot slot nog een interruptiedebatie met PvdA-leider Samsom. Buma stelt: 'Levert u dat banenplan van minister Asscher in en verhoog dan niet de belastingen.' Samsom: 'Laten we niet investeringen om zeep brengen die voor banen zorgen en zoeken naar een manier om de accijnzen niet te verhogen.' Buma: 'Een typische PvdA-oplossing: we geven het geld gewoon aan beide kanten uit.'

17.20 uur - Debatje over banen tussen Buma en Samsom
PvdA-leider Samsom gaat met Buma het debat aan op werkgelegenheid. Volgens hem wordt de werkgelegenheid niet geraakt in 2014. Buma: 'Ik kan ook een banenplan maken voor 2014, maar als het geld op is zijn er ook geen banen in 2015.'

Buma wil van Samsom weten hoe het verhogen van de accijns een positief effect heeft op werkgelegenheid. Samsom: 'Wij doen dat ook niet voor de lol, maar als u een alternatief heeft met een andere dekking, dan kunnen we daarnaar kijken.'

Samsom zegt telkens naar alternatieven te willen kijken. Buma meent dat die ruimte er bij de coalitie helemaal niet is.

17.12 uur - Alsnog een interruptie voor Buma
Na lange tijd gesproken te hebben zonder onderbroken te worden, krijgt Buma toch een interruptie van PVV-leider Wilders. De PVV'er verwijt Buma dat die pleit voor lastenverlichtingen, terwijl het CDA vorig jaar in het 'Kunduzakkoord' tekende voor meer lastenverzwaringen. Wilders: 'De heer Buma heeft voor 4 miljard getekend voor de verhoging van de btw.'

CDA'er Buma zegt dat in het Lenteakkoord ook was afgesproken dat de lastenverzwaringen in 2014 gecompenseerd zouden worden met lagere loonbelastingen. 'Wij doen dat, wij houden ons aan die belofte, maar het kabinet doet dat niet.'

Wilders concludeert: 'U verwijt het kabinet Cubaanse praktijken, maar u bent de grootste Fidel Castro van dit parlement.'

17.07 uur - Buma pleit nogmaals voor lagere belastingen
CDA-leider Buma leidt de tweede fase van het debat in, de fase na de inbreng van de coalitiepartijen. Hij begint met een citaat van premier Mark Rutte, die in het verleden pleitte tegen belastingverhogingen. Het CDA is, sinds het in de oppositie zit, tegen hogere belastingen en tegen nivellering. VVD en PvdA spraken echter af in het regeerakkoord dat bij bezuinigingen ook lastenverzwaringen horen en dat de onderkant van de samenleving daarbij moet worden ontzien.

Buma: 'Met de PvdA en de VVD krijgt het begrip participatiesamenleving het slechtste uit twee werelden. Een samenleving waarin mensen kunnen participeren veronderstelt dat mensen echt de ruimte hebben. Alleen op die manier kan onze ruggengraat, gezinnen, ondernemers, Nederland uit de crisis krijgen.'

De CDA-leider zegt dat het verlagen van belastingen geen doel op zich is voor zijn partij, maar dat lagere belastingen bijdragen aan meer koopkracht en werkgelegenheid.

Vooralsnog wordt Buma niet geïnterrumpeerd.

Hij zegt dat het hoogste belastingtarief op Cuba 50 procent is, lager dan in Nederland. 'Het kabinet kan nog wat leren van Raul en Fidel Castro.'

16.50 uur - Debat tien minuten geschorst
Samsom is klaar met zijn inbreng. Beide coalitiepartners hebben gesproken. Hierna volgen nog zeven sprekers in volgorde van fractiegrootte: Buma van het CDA, Pechtold van D66, Slob van de ChristenUnie, Van Ojik van GroenLinks, Van der Staaij van de SGP, Thieme van de Partij voor de Dieren en Henk Krol van 50Plus. Deze fracties hebben gezamenlijk nog 2 uur en 50 minuten spreektijd. Dit is zonder interrupties. Op zijn minst duurt het debat dus nog een kleine drie uur, afhankelijk van de intensiteit van het debat kan dit zomaar nog eens één of twee uur uitlopen.

Het debat is geschorst voor 10 minuten.

16.38 uur - Samsom ziet mogelijkheid tot consensus
In het slotpleidooi van zijn betoog probeert Samsom alsnog de hand te reiken richting de oppositie. Hij ziet verdeeldheid, maar vooral ook mogelijkheid tot consensus: 'Er is grote overeenstemming over de gewenste stimulering van de economie. Er is consensus over de richting van de zorg, de arbeidsmarkt, de woningmarkt. De verschillen gaan vooral over tempo.'

Samsom: 'In een tijd waarin zoveel verandert, kost het de politiek begrijpelijk tijd en moeite om er samen uit te komen. Maar ik weet zeker dat dat kan. De wens voor een betrouwbare overheid die optimaal beschermt en minimaal belemmert, wordt door meerdere partijen gedeeld. Dat biedt genoeg overeenkomsten met andere partijen om gezamenlijk op te trekken.'

Hij sluit af zoals hij begon, met een citaat van Drees. 'Wij zijn zwaar beproefd, maar wij hebben onze veerkracht niet verloren.'

Voordat Samsom terug naar zijn bankje kan, heeft Pechtold (D66) nog een vraag. Pesterig merkt hij op: 'Ik dacht even dat Samsom Drees ging citeren toen die het lidmaatschap van de partij opzegde.' Pechtold verwacht van het kabinet banen die worden beloofd in het sociaal akkoord. 'Banen in 2016, niet in 2026.' Samsom: 'Ik sta ervoor open om erover te praten of dat kan en of het eerder kan.'

16.27 uur - 'Europa moet zich een plek veroveren in de wereld'
Samsom spreekt over de EU en pleit voor meer Europese integratie: 'Europa dient zich te ontwikkelen van een verbrokkeld blok naar meer eenheid. Europa vergt reparatie geen desintegratie. We zullen meer soevereiniteit moeten delen dan we nu eigenlijk comfortabel vinden.'

Samsom ziet een samenleving voor zich van 'meer': 'Meer samenhang, meer duurzaamheid, meer ondernemerschap meer evenwicht, meer omkijken naar elkaar en meer samenwerking. Dat is het Nederland dat de PvdA voor ogen staat, de samenleving van onze idealen.'

16.18 uur - 'Werkenden met lage en middeninkomens worden ontzien'
Eindelijk kan Samsom verder met zijn tekst. Tot nu toe is hij veelvuldig onderbroken met vragen van de oppositie. Hij betoogt dat een belangrijke doelstelling van het kabinet (en zijn partij) is gehaald: een 'evenwichtig inkomensbeeld'. 'Werkenden met lage en middeninkomens worden zoveel mogelijk ontzien en gaan er in een behoorlijk aantal gevallen zelfs een beetje op vooruit. Mensen met een hoger inkomen wordt gevraagd wat extra bij te dragen.'

Samsom looft de ondernemers van de Nederlandse maakindustrie, zoals Wim van der Leegte van NedCar. 'Hij is lid van VVD en CDA geloof ik, maar dat geeft niks, het is in alles een sociaaldemocratisch ondernemer.' Gelach in de zaal.

16.10 uur - 'Samsom moet in dit debat de oppositie te vriend houden, dat wordt nog lastig'

Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe doet PvdA'er Samsom het?

PvdA-leider Samsom opent met de tekst van Drees tijdens de oprichting van de PvdA. En wil realisme hand in hand laten gaan met idealisme. Een historische aandachtstrekker. Maar voordat hij concreet kan worden, wordt hij vaak geïnterrumpeerd.

Slob (ChristenUnie) hamert op de banen. Maar Samsom blijft overeind. CDA-leider Buma probeert het Samsom lastig te maken met de fiscale druk. Hij bouwt zijn vragen op via de drietrapsraket. Omdat hij daarna niet meer door mag gaan van de Kamervoorzitter snelt Pechtold hem te hulp. 'Is er bereidheid te praten over denivellering en ontslagrecht?' vraagt de D66'er. Samsom is bereid te praten maar wil niet meteen toegeven. Pechtold ontpopt zich nu steeds meer als de beste vragensteller.

CDA'er Buma valt daarna nogmaals aan en komt terug op zijn drie vragen. Hij constateert dat er niet te praten valt en bijt Samsom toe: 'zoek het maar uit'. Waar Pechtold een halve toezegging krijgt van Samsom, bekvechten Buma en Samsom over de term belastingdruk. Dat is een definitiekwestie die buiten de Kamer niemand begrijpt. Dat valt vooral Samsom aan te rekenen. Een goed debat is duidelijk voor iedereen.

Interessant dat ook Slob zich daarna stukbijt op de antwoorden van de PvdA'er. De antwoorden zijn vooral inhoudelijk en dat zijn we gewend van de dossiertijger Samsom. Maar in dit debat moet hij ook de oppositie te vriend houden. Dat gaat nog lastig worden zo. Zelfs Wilders komt uit zijn stoel om hem dat onder de neus te wrijven.

15.50 uur - Irritatie over Samsom
Er is duidelijk irritatie tussen de oppositie en PvdA-leider Samsom. Vooral Buma ergert zich groen en geel aan Samsom, omdat er in zijn standpunten geen beweging komt. Buma is zelfs net even weggelopen, maar inmiddels zit hij weer op zijn stoel.

PVV-leider Wilders ziet dit en komt met zijn eerste onderbreking. 'Ga vooral zo door', zegt hij tegen Samsom. 'Er stonden net drie partijen te bedelen, te smeken om met u zaken te doen. Maar u zei: bekijk het maar. Tegen mijn collega's zou ik willen zeggen: uw geslijm helpt niet. En tegen Samsom zeg ik: ga zo door, u heeft net in tien minuten het tegenovergestelde bereikt van uw collega Zijlstra, die de deuren naar de oppositie openzette.'

Pechtold probeert het nog een keer en vraagt voor de derde keer of Samsom bereid is te praten over een versnelde hervorming van de WW en het ontslagrecht. Samsom zegt weer: 'Over alles valt te praten.'

15.35 -'Van louter voorlezen wordt zelden iemand warm'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Nu SP-leider Roemer onder de loep:

'Armoede is geen tegenslag maar een aanslag. Een aanslag op de toekomst van jonge mensen.' Deze zin is kenmerkend voor de bijdrage van Roemer. Hij fulmineert vooral op bezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid.

Samsom bezorgde Roemer wel een valste start. Voordat de SP-voorman zijn eerste zin uitsprak, stelde Samsom hem de vraag: 'Hoe moet ik naar de bijdrage van de SP luisteren na het steunen van de PVV-motie van wantrouwen aan het begin van de ochtend?' Roemer aarzelde en gaf bedeesd antwoord. Maar bij de derde vraag van Samsom herpakte hij zich. Hij beet hem toe vooral niet te doen alsof de SP de motie niet had gesteund omdat hij anders van een koude kermis thuis zou kunnen komen. 'Mensen in het land vergeten het ook niet.'  

Roemer wordt niet vaak geïnterrumpeerd tijdens zijn inbreng. Dat lijkt een duidelijke strategie van de rest van de partijen. En dus raast Roemer maar door op dezelfde toon en aan het einde van iedere zin gaat zijn stem iets omhoog. Typerend voor de vaak charmante zuidelijke tongval maar hier niet echt daadkrachtig. Het klinkt eerder vragend en is waarschijnlijk verongelijkt bedoeld.

Wat is de kernboodschap van de SP?
Maar vooral de structuur is aan verbetering toe. De vraag is vooral: wat is de kernbooschap van de SP? Van MKB naar de zorg, van participatiesamenleving naar de BTW-verhoging en van de schatkist naar de ons omringende landen. De SP-boodschap komt zo onvoldoende over.

Roemer vervolgt met een klassieke SP boodschap: 'De crisis en het ineenstorten van de financiële markten hebben laten zien dat het huidige systeem van ongecontroleerde hebzicht en inhaligheid leidt tot rampen.' Maar de SP-bijdrage schreeuwt om een interruptie. Helaas worden die maar weinig geplaatst. Als Pechtold hem kritisch bevraagt over zijn keuzes in het onderwijs komt Roemer wel beter uit de verf. Want van het louter voorlezen van een verhaal wordt zelden iemand warm.

15.32 uur - 'U zoekt het maar uit'
Grote irritatie bij CDA-leider Buma. Samsom is volgens Buma bezig 'drammerig zijn eigen gelijk te halen'. Hij voorspelt dat met deze houding het lastig wordt voor de coalitie om de benodigde meerderheden te halen. Als Samsom na een vraag van Buma over een belastingdruk van 60 procent begint over belastingtarieven, wordt Buma boos. 'Hier irriteer ik me aan', zegt Buman. 'Echt, u zoekt het maar uit', zegt Buma en gaat zitten.

 
Ik ben bereid om over alles te praten
PvdA-leider Samsom

15.20 uur - Nivelleren
CDA-leider Buma wil van Samsom weten of hij de nivelleringsmaatregelen wil laten varen. 'Nee', zegt Samsom. 'Ik zie een paar miljoen goede redenen, namelijk al die mensen (die er van profiteren, red).'

Buma wil dan weten of Samsom kan leven met een belastingdruk van 60 procent. 'Ik wil gewoon dat mensen die gaan werken, erop vooruitgaan, en daar zorgt dit pakket voor.' Samsom wil niet ingaan op de marginale belastingdruk, waar eerder ook al uitvoering over werd gesproken toen VVD-fractieleider Zijlstra aan het woord was.

Pechtold komt erbij en vraagt of Samsom wil praten over het versnellen van de hervormingen van de WW en het ontslagrecht. Samsom zegt dat hij wel wil praten, 'dat doen we nu ook', maar dat hij er niet voor is. Verkorten van de WW in crisistijd is 'niet verstandig', meent hij. Ook vraagt hij zich af of sneller hervormen van het ontslagrecht wel kan. Maar, zo herhaalt Samsom, 'ik ben bereid over alles te praten'.

15.05 uur - Terug naar Drees
PvdA-leider Samsom is nu aan de beurt. Hij begint met een citaat van oud-premier Willem Drees. 'Wij zullen, hoop ik, een partij worden, vol van realisme en idealisme. Een werkelijkheidszin, die rekening houdt met het bereikbare, doch die beseft, dat in de werkelijkheid het ideaal ook meedoet. Anderzijds een idealisme, dat ver vooruitziet, maar daarom niet voorbijgaat aan wat vlak voor ons ligt.' Volgens Samsom is dit het vooruigangsgeloof dat zijn partij kenmerkt. Hij wil Nederland een nieuw evenwicht geven, 'het realisme hand in hand met het idealisme'.

Pechtold vraagt welke onderdelen van het sociaal akkoord bespreekbaar zijn. Samsom zegt dat hij van 'alles wat de werkgelegenheid bevordert' wil kijken of het versneld kan worden ingevoerd. Pechtold vraagt of dat ook geldt voor de 'springende punten' WW en het ontslagrecht, maar hierover zegt Samsom dat de plannen van D66 volgend jaar niks opleveren. 'Dat blijkt uit uw tegenbegroting'.

15.00 uur - Onderwijs
Nu toch een interruptie, van Pechtold. Hij vraagt wat de SP wil doen met geld dat wordt vrijgemaakt door het tegengaan van bureaucratie en verspilling in het onderwijs, zoals de SP wil. Roemer antwoordt dat het geld weer wordt geinvesteerd in de kwaliteit van het onderwijs, maar
Pechtold houdt hem voor dat (volgens het SP-verkiezingsprogramma) per saldo de SP 0,8 miljard wil bezuinigen op het onderwijs. 'Nog erger dan het kabinet', bijt Pechtold hem toe. Roemer geeft toe dat zijn partij meer geld zou kunnen vrijmaken voor onderwijs. 'Dat punt geef ik u.' Hij ontkent echter dat de SP zoveel zou willen bezuinigen.

14.50 uur - Geen interrupties
Opvallend genoeg is Roemer tijdens zijn nu al een kwartier durende spreekbeurt nog niet onderbroken door zijn collega-fractievoorzitters. Is dat de prijs die hij moet betalen voor zijn stem voor de motie van wantrouwen van de PVV?

Ondertussen betoogt Roemer dat er niet alleen sprake is van een financiële crisis, maar ook een 'morele crisis'. 'Hoe is het mogelijk dat goede hogescholen fuseerden tot onderwijsfabrieken? Met duurbetaalde managers, mega-gebouwen en opleidingen waar niemand op zat te wachten? Waarom hebben we in de publieke sector nog steeds bestuurders die fors meer verdienen dan de minister-president? Roemer maakt een punt van marktwerking in de zorg, waardoor de menselijke maat en samenwerking niet meer centraal staat, maar concurrentie en winstbejag. Volgens Roemer kunnen er miljarden worden bespaard door minder marktwerking en meer samenwerking in de zorg.

14.40 uur - Participatiemaatschappij
Roemer praat over de Troonrede, waarin het kabinet de intrede van de participatiemaatschappij meldde. Roemer zegt dat hij veel klachten uit zijn achterban heeft gehad over dit begrip. Hij vraagt wie de premier bedoelt als hij spreekt over mensen die meer moeten participeren. 'Bedoelt de premier wellicht die 2,6 miljoen mensen die structureel mantelzorg verlenen? Of bedoelt de regering al die gezinnen die in armoede leven?' En: 'Premier, laat eens zien dat het u menens is. Dat 'participatie' meer is dan een schaamlap voor bezuinigingen.'

Roemer betoogt dat de regeringsplannen eigenlijk 'een voortzetting is van het oude Paars uit de jaren negentig'. 'Dat pleitte óók voor meer markt en zoek-het-zelf-maar-uit en voor minder georganiseerde solidariteit. Ieder voor zich en God voor ons allen was toen de boodschap en dat is ook de boodschap van dit kabinet.'

14.35 uur - Roemer: lastige afweging
We gaan weer beginnen. Nog voordat Roemer aan zijn bijdrage is begonnen staat Samsom bij de microfoon. Hij wil weten hoe hij de woorden van Roemer moet gaan wegen, nu de partij aan het begin van het debat voor een motie van wantrouwen heeft gestemd. Roemer zegt dat het een lastige afweging was, maar 'een meerderheid van de Kamer dwong ons tot deze beslissing'. Die laatste uitspraak leidt tot gelach in de Kamer. Roemer vervolgt dat zijn fractie gewoon zal meedoen met de Beschouwingen en dat hij waar het kan zich constructief zal opstellen.

14.17 uur 'Wilders, Roemer en Thieme steken in feite hun middelvinger op'

Raoul du Pré, chef van de Haagse redactie van de Volkskrant, heeft een commentaar geschreven op de motie van wantrouwen die de PVV indiende en die gesteund werd door SP en Partij voor de Dieren.

'Volksvertegenwoordigers moeten niet bij voorbaat als mokkende kinderen aan de zijlijn gaan staan omdat het zogenaamd toch allemaal geen zin heeft.'

 
'Blijkbaar word je op de vingers getikt als je Asscher zegt in plaats van minister Asscher, maar mag je dit gewoon zeggen.'

13.39 uur 'Verwijt Wilders toont zijn overmogen aan'
Tijdens de pauze reageren de fractievoorzitters voor de microfoon van de NOS op het eerste deel van het debat. Volgens D66-leider Alexander Pechtold tonen de opmerkingen van Wilders - de PVV'er noemde hem een 'zielig, miezerig mannetje', zijn onvermogen aan.

Ook bekritiseerde Pechtold tussen de regels door Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg. 'Blijkbaar word je op de vingers getikt als je Asscher zegt in plaats van minister Asscher, maar mag je dit gewoon zeggen.'

Pechtold herhaalde ook zijn standpunt dat de hervormingen naar voren gehaald moeten worden. Volgens hem zal daarmee structureel 6 miljard bezuinigd worden.

SP-leider Roemer verdedigde zijn keuze om de motie van wantrouwen van de PVV te steunen. Hij was niet bang in de PVV-hoek gedrukt te worden: 'Wij gaan over onze eigen woorden, we hebben een duidelijk signaal afgegeven dat er bij ons in de fractie en in Nederland geen vertrouwen is dat dit kabinet de problemen kan oplossen.'

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma wil vooral wachten op de antwoorden van premier Rutte morgen. 'Het debat is opener en belangrijker dan ooit. Ik leg op tafel wat ik wil. Het is aan de premier morgen om daarop te reageren.'

13.30 uur - Schorsing
Het debat is geschorst voor een uur. Om 14.30 gaan we weer verder. Dan is SP-leider Roemer aan de beurt.

13.20 - Licht aan het einde van de tunnel
Zijlstra sluit af. We moeten de voorzieningen in lijn brengen met onze welvaart, betoogt hij. 'We moeten roeien met de riemen die we hebben', zo haalt de VVD-fractievoorzitter maar weer eens een cliché van het schap. 'Er is licht aan het eind van de tunnel', benadrukt Zijlstra.

Zijlstra besluit met een klein vergezicht. 'Ik zie een land dat genoeg heeft van gesomber', zegt Zijlstra. 'Het hele maatschappelijke middenveld, ook de kameraden van de milieubeweging, wil vooruit. De bal ligt nu hier. We moeten nu doorpakken.' Hij roept nogmaals de oppositie op samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen. Als Zijlstra klaar is klinkt een flink geroffel op de VVD-bankjes als applaus.

D66-leider Pechtold maakt nog een punt, hij wil wat doen aan de voorgenomen bezuinigingen op de AIVD. Hij vraagt of Zijlstra samen met hem een motie wil opstellen zodat er geld zal worden gezocht om de korting op de inlichtingendienst te repareren. Zijlstra zegt dat hij heel welwillend is om hier 'naar te kijken'.

13.02 uur - 'Echte banen zijn geen gesubsidieerde banen'
Bram van Ojik van GroenLinks: 'Zijlstra zegt eigenlijk twee dingen. Ten eerste, mensen kijken te veel naar de overheid en te weinig wat ze zelf kunnen doen. Ten tweede zegt hij, er zijn te veel regels.' Volgens Van Ojik ziet VVD'er Zijlstra het helemaal verkeerd. 'Mensen die hun baan kwijtraken willen het liefst meedoen, maar dit kabinet heeft hen niets te bieden. Die mensen zijn niet ontslagen door een teveel aan regels, maar juist door een versoepeling van die regels.' Volgens Van Ojik hoort 'bij een mondige burger een sterke overheid'.

VVD'er Zijlstra: 'Dat is het verschil tussen ons, ik geloof er niet in dat de overheid banen moet scheppen. Echte banen komen van bedrijven, echte banen zijn geen gesubsidieerde banen.' Privatisering heeft volgens Zijlstra ook heel veel groei gebracht.

12.38 uur - 'Mistig en ondoorzichtig dat extra werk zwaar wordt belast'
D66-leider Alexander Pechtold valt de VVD aan op de marginale belastingdruk 'tot 60 procent bij doodnormale inkomens'. 'Ik vind dat mistig, ondoorzichtig en slecht dat extra werken zo zwaar wordt belast.' Hij vraagt aan Zijlstra of hier wat aan gedaan kan worden.

Zijlstra: 'Had ik liever minder lasten gehad? Ja dat klopt. Maar we kijken altijd naar de inkomenseffecten en we repareren in het najaar aan de onderkant als dat moet, we repareren aan de bovenkant als dat moet. De optelsom is wel dat werkenden in 2014 er niet op achteruitgaan.'

En weer die uitgestoken hand: 'Als de oppositie met goede alternatieven komt, zal de VVD daarnaar kijken. Ik zie voldoende aanknopingspunten.'

CDA-leider Sybrand Buma wil dat het kabinet de nivelleringsmaatregelen loslaat: 'Dat kost banen.' Zijlstra zegt echter dat het pakket in zijn samenhang moet worden bezien. Hij is bereid met oppositiepartijen te spreken.

Zijlstra probeert richting een afronding van zijn betoog te gaan. 'Als we geld willen uitgeven, dan zullen we het eerst moeten verdienen.' Hij wordt echter weer geïnterrumpeerd door D66-leider Pechtold. Die wil weten waarom het kabinet de zelfstandigenaftrek aanpakt. 'Nee', zegt Zijlstra. 'We halen alleen schijnconstructies weg.'

Ook SP-leider Roemer wil nog een punt maken. 'Beschuldigt Zijlstra zzp'ers van het misbruik maken van regelingen? Bij PostNL, in de bouw, in de zorg, zijn duizenden mensen ontslagen en gedwongen om als zzp'er hetzelfde werk te doen voor minder geld. Dan krijgen zij hier te horen dat ze geen ondernemers zijn en misbruik maken van regelingen?' Volgens Zijlstra treedt het kabinet op tegen misbruik bij ondernemers én bij werkgevers. 'Daar kan de SP toch niet tegen zijn?'

D66-leider Pechtold: 'U belast de zelfstandige gewoon met 300 miljoen, het staat gewoon in uw eigen stukken.' Volgens Pechtold gaat het 'gewoon om een extra belasting'. Zijlstra zegt dat de VVD-lijn heel helder is, de invulling is er volgens hem nog niet. 'Ik vind het knap van u dat u uit één zinnetje van de begroting de invulling van de plannen kunt opmaken. Eén zin in de begroting is geen invulling van het wetsvoorstel. De invulling zal het kabinet moeten definiëren.'

12.33 uur - Debatrecensie: 'Zijlstra kiest voor degelijk, maar blijft abstract, en raakt ons niet'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hier de tweede bijdrage:

VVD-fractievoorzitter Zijlstra begint met een standje aan PVV, SP en PvdD. In plaats van debat voeren trekken deze partijen hun handen ervan af, vindt hij. Dat is sterk want hiermee zet hij zichzelf aan het begin van het debat boven de partijen. Daarna volgt een opsomming van zaken die beter gaan, zoals de banen, huizenmarkt en de detailhandel. Uiteraard op het conto van het kabinet. Hiermee wil hij een positieve start maken.

Hierna wordt het zwakker. Er volgt een technisch betoog over de staatsschuld. 'Sinds het uitbreken van de crisis hebben we 110 miljard Euro in de economie gepompt. Met geleend geld. Ondanks dat is de Nederlandse economie niet gegroeid.' Het is een degelijk verhaal maar vrij lastig te volgen bij vlagen. Daarmee is hij de tegenpool van PVV-leider Wilders.

Zeker het eerste gedeelte van zijn bijdrage was retorisch sterk. Zijlstra kiest voor degelijk maar tegelijkertijd blijft het te abstract en raken de woorden van Zijlstra ons niet. Ook de eerste interruptie van GroenLinks-fractievoorzitter is lastig te volgen.

'De crisis is heel groot en de gevolgen zijn ook groot. Iedereen gaat deze pijn voelen.' Deze woorden zijn typerend voor het betoog van Zijlstra. Een degelijk verhaal, maar wat opvalt is dat het Zijlstra niet lukt om enige regie te houden over zijn eigen betoog. Hij probeert het bij de eerste interruptie van Pechtold: 'Ik Kom zo bij uw vraag, maar geeft eerst een visie.' Maar zodra Pechtold doorvraagt komt er toch een antwoord en stapt hij van zijn eigen strategie af. Dat is zonde want daardoor verliest zijn verhaal aan kracht.

12.26 uur - VVD staat open voor oppositie, maar wel binnen marge van 6 miljard
Vrijwel de voltallige oppositie hekelt de lastenverzwaringen van het kabinet. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zegt meerdere malen open te staan voor suggesties uit de oppositie voor een andere invulling van het 6-miljardpakket voor 2014. Hij wil echter niet gaan toegeven op het totaal van de bezuinigingen.

Zijlstra zegt mogelijkheden te zien in de tegenbegrotingen van de oppositie. Hij zegt te willen gaan bouwen aan een nieuw pakket waarin de nuances van de verschillende partijen zichtbaar zijn. Dat pakket moet echter wel 6 miljard waard zijn.

12.08 uur - Zijlstra prijst kabinet met het bezuinigingspakket van 6 miljard voor 2014
'Het is een pakket dat de koopkracht van werkenden in 2014 in stand houdt.' Maar zegt hij ook: 'Het is ook een pakket van lastenverzwaringen en laat ik daar helder in zijn: daar gruwelijk ik van.' Op voorzet van ChristenUnie-leider Arie Slob zegt Zijlstra dat er over 'van alles valt te praten'. 'Die opening is er zeer zeker.' Tegelijkertijd verwacht hij dat 'iedereen die 6 miljard zal willen dichttimmeren' omdat Nederland harde eisen stelt aan landen als Griekenland en dus ook streng voor zichzelf moet zijn.

Zijlstra: 'Als we dit niet zouden doen, dan krijgen we gewoon een boete. Dat is weggegooid geld van zo ongeveer een miljard. En als we het nu niet doen, dan is het geen afstel, maar uitstel. We moeten een keer bezuinigen, laten we het nu doen.'

Verschillende oppositieleiders melden zich nu bij de interruptiemicrofoon om de VVD aan te vallen op lastenverzwaringen in 2014. D66-leider Pechtold: 'Uw pakket bestaat voor de helft uit lastenverzwaringen, terwijl u niet meer dan een derde had beloofd.' Volgens Zijlstra zijn de lastenverzwaringen slechts 20 procent.

Hij zegt nogmaals dat hij openstaat voor voorstellen van andere partijen. Voorwaarde voor hem is echter dat de lasten niet groter zullen zijn en dat de overheidsfinanciën erdoor op orde komen. 'De opening is er bij mij om in het pakket wat voorligt om te kijken van kun je meer doen in uitgaven en minder in lasten? Die opening is er zeker. Maar ik denk dat het een illusie is om te veronderstellen om in 2014 de boel te laten lopen en die 6 miljard euro niet waar te maken. Wat de VVD betreft staat dat.'

 
We moeten dat zwaard van Damocles, die overheidsfinanciën, op orde krijgen.
VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra

11.54 uur - Roemer en Zijlstra debatteren over overheidsfinanciën
Volgens SP-leider Emile Roemer is de VVD verantwoordelijk voor de economische malaise. Roemer: 'De crisis is geen natuurlijk verschijnsel, maar is het gevolg van beleid uit het verleden.' De SP'er meent dat de VVD niet de partij is om de crisis op te lossen. Zijlstra pleit nogmaals voor het op orde brengen van de overheidsfinanciën en het inperken van de staatsschuld.

Ook CDA-leider Buma valt Zijlstra aan op de staatsschuld. 'U heeft het enkel over de staatsschuld, maar niet over de oplopende werkloosheid.' Zijlstra: 'Iedereen gaat de crisismaatregelen merken. En ja, dat heeft ook gevolgen voor de werkgelegenheid. Dat is vreselijk, maar we moeten erdoorheen. Als we dat zwaard van Damocles, die overheidsfinanciën, niet op orde krijgen, dan zijn we straks slechter af.' Zijlstra zegt bereid te zijn moeilijke maatregelen te nemen en daar niet van weg te lopen.

Buma: 'Vindt Zijlstra belastingdruk van 60 procent normaal?' Zijlstra: 'Nee, maar dat zijn we ook niet aan het invoeren. De grootste marginale druk zit aan de onderkant. Het is een totaal theoretische discussie. De VVD heeft afgesproken met de coalitiepartner dat wij de lasten op een bepaalde manier over het land gaan verdelen. Dat gaan we dus doen. Een belastingpercentage van 60 procent is niet aan de orde.'

 
Het begin is retorisch sterk en Wilders zet daarmee wel direct de toon. Maar bij een van de eerste interrupties gaat het mis.

11.50 uur - Debatrecensie: 'Retorisch vuurwerk, maar moet je er trots op zijn?'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hier de eerste bijdrage:

De Algemene Politieke Beschouwingen begonnen met retorisch vuurwerk. Alleen wel van een soort waarvan je je kunt afvragen of je er trots op moet zijn.

Wilders loopt triomfantelijk met een pak papier met de Nederlandse driekleur erop naar het spreekgestoelte. Het blijken handtekeningen van mensen die protest hebben aangetekend tegen dit kabinet. Zo beginnen de Algemene Politieke Beschouwingen. Met de grootste oppositieleider die vol op het orgel gaat en het kabinet nogal wat verwijt: 'De grootste mislukking aller tijden, u heeft dit land kapot gemaakt, dit kabinet moet weg en het is een Rutte-crisis'. Het is een, retorisch sterke, aaneenschakeling van aantijgingen aan het adres van het kabinet.

Het begin is retorisch sterk en Wilders zet daarmee wel direct de toon. Maar bij een van de eerste interrupties gaat het mis. Nadat Buma hem als 'by far langstzittende fractievoorzitter' heeft verweten nooit met oplossingen te komen en vraagt of het geen tijd wordt 'om eens naar zichzelf te kijken', antwoordt Wilders met een jij-bak en noemt Buma "de grootste hypocriet van dit land". Daarna weigert hij nog vragen te beantwoorden.

Bij een scherpe vraag van Pechtold over nazistische uitingen van een betoging van de PVV van afgelopen zaterdag bereikt het debat al vrij snel een dubieus punt. Wilders negeert de Kamervoorzitter, richt zich direct tot Pechtold en noemt hem 'een miezerig mannetje'. Wilders toont zich hier een slecht debater die alleen voor de achterban een kunstje opvoert. Hij weigert vragen te beantwoorden en de laatste die een opmerking maakt over het uiterst grove taalgebruik (Arie Slob van de ChristenUnie) krijgt andermaal de wind van voren.

11.40 uur - Halbe Zijlstra namens de VVD
Zijlstra begint zijn betoog met de opmerking dat hij ontdaan is over de motie van wantrouwen waarover zojuist is gestemd en de woordenwisseling die daaraan vooraf ging. Hij vraagt zich af hoe mensen thuis naar de politiek kijken en of zij er nog vertrouwen in zullen hebben.

'Een uur later dan gepland, beginnen we nu dan toch aan de Algemene Beschouwingen.' Volgens Zijlstra moeten 'we' de feiten onder ogen zien. De flinke groei van de jaren '90 komt niet meer terug. 'We zullen genoegen moeten nemen met een groei van 1,5 procent.'

Zijlstra rekent voor dat sinds het begin van de crisis Nederland 110 miljard euro in de economie heeft gestoken. 'Maar is de economie gegroeid? Nee.' Dat is geleend geld, zegt de VVD'er. Hij pleit ervoor de schuld aan te pakken.

11.38 uur - Hoofdelijke stemming over PVV-motie
De Kamer stemt over de motie van wantrouwen van Wilders. 31 Kamerleden hebben voor gestemd (PVV, SP en Partij voor de Dieren), 113 (de rest) stemden tegen, 6 Kamerleden zijn afwezig.

11. 34 uur - 'Fatwa van Pechtold' tegen PVV
Tijdens de schorsing stond Wilders de pers te woord. Hij noemde de interruptie van Pechtold een 'fatwa' tegen de PVV. 'Dit is natuurlijk zeer kwalijk dat Pechtold een fatwa over ons probeert uit te spreken, maar ik laat dat niet toe. Het is een miezerig mannetje. Het is jammer dat dit de 120.000 handtekeningen overschaduwt, maar als iemand zoiets onredelijks zegt moet je keihard terugslaan.'

Ook reflecteerde Wilders op de rol van de PVV na zijn motie van wantrouwen. 'Na de motie zal onze rol een andere zijn. Andere partijen zullen de komende dagen zaken doen met het kabinet zodat ze het kabinet voor 1 procent kunnen aanpassen. Daar doen wij niet aan mee. U zult me dan ook wat minder zien dan nu het geval is.'

11.31 uur - SP stemt voor PVV-motie
SP-leider Emile Roemer licht toe waarom de SP voor de motie van wantrouwen van Geert Wilders gaat stemmen: 'Het is een ongelukkig moment om een motie in eerste termijn al ingediend te zien, maar hij ligt er en de Kamer heeft ons ertoe gedwongen een uitspraak hierover te doen. Ik kan niet ontkennen dat wij geen vertrouwen hebben in dit kabinet. De manier waarop de motie is ingediend, dat was niet mijn stijl, maar het gaat om de inhoud van de tekst. Aangezien mijn fractie de inhoud kan steunen zal mijn fractie voor de motie stemmen.'

50Plus-leider Henk Krol vindt ook dat het kabinet een andere koers moet inslaan, maar zegt op dit moment nog niet voor de motie te stemmen.

Partij voor de Dieren verklaart ook voor de motie te zullen stemmen.

11.12 uur - Stemmen over PVV-motie, weer geschorst
Van Miltenburg heropent de vergadering. De volledige SP-fractie is echter nog in overleg, de bankjes zijn nog leeg. Op verzoek van de SP-fractie wordt nog eens tien minuten geschorst. Zou de partij echt overwegen vóór de motie van Wilders te stemmen?

11.00 uur - Motie van wantrouwen van de PVV
Een meerderheid van de Kamer steunt de indiening van Wilders om een motie van wantrouwen in te dienen. De Kamer wil er zo snel mogelijk over stemmen en dan door met de vergadering.

Wilders: 'De Kamer, constaterende dat het kabinet de crisis alleen maar verergert, zegt het vertrouwen in het kabinet op.' De motie wordt meteen in stemming gebracht. De vergadering wordt op verzoek van Emile Roemer vijf minuten geschorst voor kort fractie-overleg.

Het is zeer ongebruikelijk dat een motie van wantrouwen in eerste termijn wordt ingediend.

 
Wat een miezerig mannetje is Pechtold toch
PVV-leider Geert Wilders

10.51 uur - Buma valt Wilders aan
CDA-leider Sybrand Buma valt PVV-leider Wilders aan op diens politiek. 'U laat niets achter dan een lege vlakte met mensen die ruzie maken.' Wilders heeft hier niet van terug en zegt hier 'maar niet op in te gaan'.

Vragen over PVV-protest
D66-leider Alexander Pechtold interrumpeert Wilders. Hij zegt zorgen te hebben over de protestbijeenkomst die Wilders afgelopen zaterdag demonstreerde. Daar waren volgens Pechtold NSB-vlaggen te zien en werden hitlergroeten gebracht. Volgens Pechtold heeft Wilders daar geen afstand van genomen.

Wilders reageert: 'Wat een zielig mannetje is Pechtold toch.' Vanuit het vak van de PVV klinkt gehoon. En in tweede instantie: 'Ik ga echt niet reageren op de ultieme miezerigheid van de heer Pechtold. U bent te klein en te miezerig om voor op z'n kop te gaan staan.' Wilders voegt wel toe: 'De PVV heeft niets met antisemitisme, met extremisme. Dat spreekt voor zich, ik ga me niet verdedigen. Ik zeg het één keer en de laatste keer.' Vanuit de zaal klinkt geroezemoes.

ChristenUnie-leider Arie Slob neemt het op voor Pechtold en wordt door Wilders ook weggezet als 'miezerig mannetje'. 'Als u net als Pechtold suggereert dat wij halve nazi's zijn dan krijgt u ook de wind van voren.'

Wilders vervolgt zijn betoog en belooft nog in eerste termijn een motie van wantrouwen in te dienen.

10.47 uur - Debatprijs voor beste debater
Het Nederlands Debatinstituut reikt deze week voor het vijfde jaar de Debatprijs uit aan de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen. Juryleden Roderik van Grieken en Donatello Piras recenseren vandaag live voor Volkskrant.nl het optreden van de fractievoorzitters.

10.44 uur - Roemer en Wilders kibbelen over Rutte I
SP-leider Emile Roemer maakt Wilders uit voor een geblondeerde meneer Pechtold. Wilders: 'Ik vind het niet erg dat meneer Roemer de heer Pechtold complimentjes geeft.' Gelach vanaf de tribune. Roemer verweet Wilders dat die tekende voor het gedoogakkoord met Rutte I en dus ook verantwoordelijkheid heeft genomen voor het beleid van de afgelopen jaren. Wilders beweert dat zijn partij juist is opgestapt toen het kabinet in het Catshuis nog meer bezuinigingen wilde doorvoeren.

10.35 uur - Wilders heeft 'maar een paar minuten' nodig
PVV-leider Geert Wilders, die namens de grootste oppositiepartij als eerste mag spreken, zegt in plaats van een half uur spreektijd maar een 'paar minuten' nodig heeft. 'De minister-president heeft al zijn verkiezingsbeloftes gebroken en komt met wereldvreemde oplossingen.'

Wilders citeert een boze VVD'er die reageerde op de website van de VVD: 'Dit is niet meer mijn partij.' En een ander: 'Het loont niet meer om te werken. Rutte is de grootste mislukking aller tijden. Mijn stem krijgen ze nooit meer.' Volgens de PVV-leider zit Nederland in een Rutte-crisis. 'Mensen vertrouwen het kabinet niet meer.'

Wilders heeft een pakket bij zich met duizend handtekeningen tegen het kabinet (zie tweet hiernaast van VVD'er Ard van der Steur), het is een fractie van de meer dan honderdduizend handtekeningen die hij online heeft opgehaald. Hij presenteert de handtekeningen aan de premier. De voorzitter zegt dat ze de vergadering niet gaat onderbreken zodat de premier naar buiten kan gaan om het pakket in ontvangst te nemen. Wilders zegt: 'Dat zou wel een goed idee zijn. Maar ik vrees dat hij dan ook weer terugkomt.'

10.33 uur - Vergadering geopend
(Bijna) het voltallige kabinet is aanwezig en ook alle Kamerleden zijn er. Voorzitter Anouchka van Miltenburg opent de vergadering. De minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Ontwikkelingssamenwerking zijn verhinderd vanwege de Algemene Vergadering van de VN in New York. Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs brak vier botten bij een val met zijn racefiets en volgt het debat vanuit huis.

10.22 uur - Minister zonder baard
Wat schetst onze verbazing terwijl wij vanaf de persbankjes de plenaire zaal inturen? Minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk heeft zijn baard afgeschoren. De verslaggever moet twee keer kijken voordat doordringt wat er anders is. Het is de gladde kin van de minister. En daarmee is het laatste woord over de baard van Plasterk (in dit blog althans) gezegd.

10.15 uur
Waar is voor het kabinet wat te halen, welke oppositiepartijen stellen zich constructief op, wie schreeuwt er het hardst? In onze voorbeschouwing op de APB keken we naar het speelveld van de Tweede Kamer.

09.50 uur
CDA-leider Buma nam in een opiniestuk in Trouw vanmorgen al even een voorschot op zijn bijdrage van vandaag. Hij hekelde de opvatting van het kabinet over de participatiemaatschappij. Volgens Buma is dit begrip
voor de VVD 'weinig meer dan een excuus-terminologie voor kille bezuinigingen'.

09.50 uur - Wielrenongeluk
Vandaag zitten alle bewindslieden van het kabinet in het regeringsvak (vak K). Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, Cultuur en Media) heeft zich afgemeld vanwege zijn recente wielrenongeluk. Hij schreef twee dagen geleden een briefje aan de Kamer: 'In verband met vier botbreuken die het gevolg zijn van een wielrenongeluk, lukt het mij niet om lange tijd achter elkaar te zitten. Daarom dien ik bij u een verzoek tot afwezigheid in voor de Algemene Politieke Beschouwingen op 25 en 26 september aanstaande. Ik betreur dit, maar hoop op uw begrip.'

09.45 uur
Over ongeveer drie kwartier beginnen de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. PVV-leider Wilders mag als leider van de grootste oppositiefractie het spits afbijten.