1513804
Premier Rutte (links) en voorzitter van de Europese Commissie Barroso half december in Brussel. © EPA

'Rutte vindt het al mooi als we minder geld slecht uitgeven in Europa. Wij niet'

Opinie De minder-of-meer-geld-naar-Brussel-discussie waar premier Rutte zo graag aan meedoet vertroebelt het beeld op het werkelijke probleem: dat er in Europa niet efficiënt genoeg met geld wordt omgesprongen, schrijven Alexander Pechtold en Gerben Jan Gerbrandy.

Deze week bepaalt Europa de begroting voor de komende zeven jaren. Voor Nederland is het te hopen dat premier Rutte niet alleen zijn geladen pistool thuis laat, maar ook het spandoek met zijn eeuwige mantra 'we willen minder betalen!' Al te lang voert Rutte de verkeerde strijd. Een groter probleem dan de hoogte van de begroting is de geringe effectiviteit van diezelfde begroting, de Europese bestedingen. Zoals we eurocommissaris Rehn de opdracht gaven te waken over de nationale begrotingen, zo moet de Europese Commissie ook veel strenger toezien op de besteding van het gezamelijke EU-geld. Doelmatigheid voorop. Geen stempel is geen geld.

Duizend miljard euro. Daar onderhandelt premier Rutte deze week over met zijn collega-regeringsleiders. Het gaat om de begroting van de Europese Unie tussen 2014 en 2020. Naast crisismaatregelen en binnenlandse hervormingen, is deze begroting de belangrijkste kans om de Europese economie uit de crisis te laten groeien. 1000 miljard aan mogelijkheden. Helaas dreigt Europa die kans te laten liggen. Mede door toedoen van Nederland.

Europa bevindt zich nog altijd in economisch zwaar weer. De problemen in Griekenland, Spanje, Italië en Ierland hebben een vaste plek op de voorpagina. Vorige week sprak een Franse minister openlijk over een Frans failliet. In Nederland moest weer een grote bank worden gered. In heel Europa nemen landen crisismaatregelen. In heel Europa is 'hervormen' terecht het credo. Behalve helaas bij de EU-begroting.

Europa van de vorige eeuw
De voorstellen die nu op tafel liggen, passen bij het Europa van de vorige eeuw. Het geld wordt grofweg hetzelfde uitgegeven als 25 jaar geleden. Alsof Europa niet in een financiële, economische en politieke crisis zit. De klassieke strijd gaat tussen landen die vinden dat ze teveel betalen aan de EU en landen die er juist geld aan overhouden. Ja, de discussie over de hoogte van de begroting is terecht, maar het debat wordt daarmee gesimplificeerd. En Nederland doet hier gretig aan mee. Of hij nu een coalitie vormt met CDA en PVV of met de PvdA, de hoogste prioriteit voor premier Rutte is het verlagen van de begroting, zodat ook de Nederlandse bijdrage omlaag kan. Een slechte tactiek. Om twee redenen.

Allereerst omdat het pleidooi voor minder geld ertoe leidt dat er bezuinigd wordt op die terreinen waar juist de grootste Europese meerwaarde zit en waar de Nederlandse belangen liggen: innovatie, duurzaamheid, grensoverschrijdende samenwerking en buiten-Europees beleid. Europa blijft het subsidiëren van boeren en regionale projecten maar als topprioriteit beschouwen, terwijl juist investeringen in kennis en innovatie Europa verder brengen.

Ten tweede, omdat het grootste deel van de begroting niet hervormd wordt. Het grootste probleem van de Europese begroting is niet de hoogte, maar de te geringe effectiviteit van veel bestedingen. Veel gaat goed, maar er worden ook miljarden verspeeld, zoals vaak door de Europese Rekenkamer aangegeven. Landbouwsubsidie voor jagers- en visverenigingen in Polen en Hongarije. Een Spaanse luchthaven die nu ongebruikt ligt te verstoffen. Een Griekse haven zonder verbindingen met het achterland. En in ons land, een fietspad inclusief bankjes en picknicktafels bij Lelystad. Het geld zoekt projecten in plaats van andersom. Gevolg: begrijpelijk onbegrip en frustratie bij Europese burgers.

Flexibel en effectief
Het kabinet moet in plaats van de voortdurende focus op een lagere afdracht inzetten op twee dingen die de Europese economie echt verder brengen: een flexibele begroting en een effectieve begroting, inclusief de mogelijkheid voor de Europese Commissie om sneller in te grijpen.

D66 pleit voor een begroting die inspeelt op een veranderende wereld. Begin 2013 zit de EU nog steeds vast aan plannen die in 2005 zijn vastgesteld. Je mag toch stellen dat er in de tussentijd het nodige gebeurd is. Maar waaraan we ons geld in Europa besteden, is niet veranderd. Omdat dat simpelweg niet kan. Dat moet dus anders. Op nationaal niveau is dat zo klaar als een klontje, in Europa nog niet.

Europees geld moet ook effectiever besteed worden. Nu worden veel projecten uitgevoerd, omdat het geld er nu eenmaal is. Om dat te voorkomen moet de Europese Commissie een veel dwingender rol spelen. Nederland heeft hard gepleit voor de Europese begrotingscommissaris met veel bevoegdheden. Eenzelfde grote rol kan de commissie spelen bij de beoordeling van projecten. Strenge voorwaarden stellen, projecten één voor één beoordelen. Geen stempel is geen geld. Doelmatigheid voorop. En over de bestedingen achteraf verantwoording afleggen in het nationale en het Europees Parlement. Als geld zinloos besteed is of als de resultaten van investeringen fors tegenvallen, kan dit gevolgen hebben voor geldstromen die een land nog zou krijgen.

Wij delen met premier Rutte het ongenoegen over de slechte besteding van veel Europees geld. Maar de meer-minder-discussie die de premier blijft voeren, verandert niets aan hoe dat geld wordt uitgegeven. We geven nu veel geld slecht uit. Rutte vindt het al mooi als we minder geld slecht uitgeven. Wij niet. Om te voorkomen dat we in Europa teveel geld blijven uitgeven aan verkeerde prioriteiten, moet Nederland het voortouw nemen bij de hervorming van de Europese begroting. Niet alleen dit weekend, maar ook daarna. In 2016 is Nederland weer voor een half jaar EU-voorzitter. Laat een nieuwe, moderne EU-begrotingssystematiek prioriteit van ons EU-voorzitterschap worden. Zo is ons geld beter besteed en de Europese economie beter gediend.

Alexander Pechtold is fractievoorzitter en woordvoerder Europese Zaken voor D66 in de Tweede Kamer.

Gerben Jan Gerbrandy is Europarlementariër voor D66.