1524554
PVV-leider Geert Wilders luistert naar premier Mark Rutte. © ANP

Het referendum komt er eindelijk door

Na jaren discussie en vergeefse pogingen is het zover. Nederland krijgt een nieuw democratisch instrument: het raadgevend referendum. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemt vandaag in met een wetsvoorstel dat referenda mogelijk maakt.

Iedereen die 300 duizend handtekeningen verzamelt, kan in de toekomst een volksraadpleging afdwingen. Het blijft wel bij de mildste vorm van directe democratie, de regering hoeft de raad van het volk niet te volgen.

Het initiatief-wetsvoorstel van PvdA, GroenLinks en D66 ligt al twee kabinetten op de plank, maar wordt nu op initiatief van PVV-leider Geert Wilders afgestoft en in stemming gebracht. Het voorstel kan op een meerderheid rekenen in Tweede en Eerste Kamer. Alleen de VVD en de christelijke partijen zijn tegen.

Parallel aan dit voorstel loopt een voorstel voor bindende correctieve referenda. Daarvoor is een grondwetswijziging nodig. Pas als in deze en de volgende kabinetsperiode tweederde van de Kamer voor stemt, komt er een correctief referendum.

Negatief advies
Het raadgevend referendum biedt burgers de mogelijkheid een negatief advies te geven over een wet die door beide Kamers is aangenomen. Voordat de koning zijn handtekening onder de wet zet, hebben burgers acht weken de tijd om 10 duizend handtekeningen te verzamelen voor een inleidend verzoek en nog eens 300 duizend om een referendum te krijgen. Het is vervolgens aan de regering om met het advies van het volk nog eens naar de wet te kijken.

Een referendum over het lidmaatschap van de EU, dat PVV-leider Wilders graag zou zien, komt met deze wet niet dichterbij. Maar burgers kunnen zich wel uitlaten over verdragswijzigingen in Europa omdat die de goedkeuring vereisen van de nationale parlementen. Eventuele wijzigingen in Brussel zijn pas na de Europese parlementsverkiezingen in 2014 aan de orde.

Niet iedere wet is straks overgeleverd aan de grillen van het volk. Het koningshuis, de rijksbegroting en de Grondwet blijven buiten schot. Maar er blijft genoeg over om op te schieten: bijvoorbeeld hervorming van de langdurige zorg, het leenstelsel in het hoger onderwijs, samenvoeging van provincies of versobering van de publieke omroepen. Maar ook kleinere onderwerpen. PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen noemt als voorbeeld het algehele rookverbod.

Heijnen verwacht niet veel animo onder de bevolking voor een initiatief tegen de superprovincie van minister Plasterk. Ronald van Raak van de SP vindt juist zo'n bestuurlijke herindeling een belangrijk onderwerp voor een referendum. 'De burger zou een stem moeten hebben in de inrichting van de democratie.' Van Raak benadrukt dat de keuze van onderwerp niet aan de politici is. De wet geeft burgers een instrument om corrigerend advies te geven. 'Daar waar wij steken laten vallen.'