1477060
Theo Maassen bij de première van de film Doodslag in het Parktheater in Eindhoven. © ANP

'Theo Maassen wordt volkomen onterecht in kille hoek gedrukt'

COLUMN Om cabaretier Maassen te verwijten voor een angstcultuur te kiezen, is werkelijk onbegrijpelijk, schrijft columnist Johan Fretz.

 
Is een cabaretier die geen honderd grappen maakt over de islam meteen een lafaard?

Na Geld Lenen Kost Geld, komt voortaan een waarschuwing voor uitzendingen van cabaretvoorstellingen: Let Op, Niet Alle Grappen Zijn Serieus Bedoeld. Anders slaat de boze burger op hol. En niet alleen de boze burger. Dat bleek maar weer na het uitzenden van de voorstelling Met alle respect van cabaretier Theo Maassen.

In Met alle respect bekent Maassen dat hij het idee heeft dat zijn beste tijd inmiddels wel achter hem ligt. Hij vreest dat dit ook voor Nederland geldt. Wat volgt is een hilarische, messcherpe show waarin hij alles en iedereen fileert. Hierbij spaart hij ook zichzelf niet.

Stalen schild
Dat is het knappe van Maassen, het is nooit: 'Al dat onvermogen om me heen, gelukkig weet ik wel hoe het moet', nee, het is altijd: 'Al dat onvermogen om me heen, maar ja: ook het mijne.'

Maassen is geen moralist, hij is een dwalende provocateur, die om zich heen slaat, soms mis, vaak raak, maar immer zonder stalen schild. Hij is kwetsbaar en grillig tegelijkertijd en daardoor vaak zo verdomde sterk.

Maassen maakte in deze voorstelling de grap: 'Als een kat vals is, krijgt hij een spuitje, als een politicus vals is, krijgt hij persoonsbeveiliging. Ik ben voor vrijheid van meningsuiting, maar ik ben tegen persoonsbeveiliging, misschien dat mensen dan net even wat langer nadenken voor ze iets zeggen.'

Veel mensen maakten hieruit op dat Maassen Geert Wilders de dood in wenst. Een totaal overtrokken reactie die goed past bij de nationale volkshysterie.

Donkerte
Is Maassen echt tegen persoonsbeveiliging van Wilders? Dat denk ik niet. Hij speelt de grap inderdaad zonder ironie. Maar het gaat vooral om wat er daarna gebeurt: het publiek klapt. Er volgt geen 'ohhhhh'-geluid, wat je zou verwachten en wat elke cabaretier wel eens ondervindt als hij een grap maakt die op of over de grens is. Het is altijd spannend om die reactie uit te lokken. Bij zo'n grap wil het publiek eigenlijk lachen, maar voelt het zich ook schuldig over die neiging, omdat het weet dat de grap te ver gaat.

Beschaving en donkerte vechten op dat moment om voorrang bij het publiek. Onbetaalbaar. In het geval van de grap van Maassen gebeurde er dus iets anders: het publiek klapte. Dat is inderdaad verontrustend en je mag het publiek daarin wellicht ook wel wat verwijten, dat wil zeggen: indien zij klapten omdat ze een bedreigde politicus vogelvrij wensen.

Het kan echter ook zo zijn dat zij klapten om een andere gedachte in de grap: de wens, los van het vraagstuk over persoonsbeveiliging, dat politici meer zouden nadenken voor ze haatdragende teksten de wereld in slingeren.

Angstcultuur
Om op zo'n metaniveau over een grap te praten, is misschien wat beroepsgedeformeerd, maar je kunt hier niet zo ongenuanceerd mee omgaan als nu hier en daar gebeurt.

'Maassen gaat blind voor de angstcultuur', schreef mijn gewaardeerde collega-columnist Nausicaa Marbe. Dat was voor mij de druppel. Dat je Maassen slecht vindt in zijn conferences over politiek, prima, dat je zijn grap over Wilders letterlijk neemt, is in de context van de hele show al wat vreemd, maar ook dat staat je vrij. Alleen: om Maassen te verwijten voor een angstcultuur te kiezen, dat is werkelijk onbegrijpelijk wanneer je de hele voorstelling beoordeelt.

Maassen die immer zijn eigen donkerte blootlegt, maar ons ook deelgenoot maakt van zijn eigen zoektocht, de hofnar en bokser ineen, die hoop en troost poogt te bieden met zijn werk: preekt die voor een angstcultuur, voor onderdrukking? Maassen die zo openlijk aan zichzelf twijfelt, voelt die zich moreel superieur? Is een cabaretier die geen honderd grappen maakt over de islam meteen een lafaard?

Barbapapa
Ik ben opgegroeid met de voorstellingen van Maassen. En nu, als jonge cabaretier aan de vooravond van mijn eerste eigen première, volg ik zijn carrière nog altijd met veel bewondering. Het doet me echt veel verdriet dat hij door sommigen zo volkomen onterecht in een kille hoek wordt gedrukt, het is de ultieme omkering.

Morgen verschijnt er in deze krant een opiniestuk van niemand minder dan Barbapapa. Barbapapa is woest. Theo Maassen verkondigde in zijn voorstelling namelijk dat 'Barbapapa ook een enorme lul kan zijn.' Dat is Barbapapa in het verkeerde keelgat geschoten. Figuurlijk. Ook hij eist nu respect.

Johan Fretz is schrijver en columnist voor de Volkskrant.