1497891
De Israelische premier Netanyahu (midden) zwaait naar zijn publiek tijdens de verkiezingsuitslag © ANP

Israëlische premier Netanyahu vecht voor zijn baan

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft woensdag geprobeerd zijn baan te behouden door een handreiking te doen aan een nieuwe centrumpartij die voorstander is van serieuze pogingen tot vrede met de Palestijnen. De verkiezingen van dinsdag leidden tot een patstelling, met zestig zetels voor Netanyahu's hardlinersblok en zestig voor het blok van zijn rivalen in het centrum en links van het politieke spectrum.

De uitslag, met 99,8 procent van de stemmen geteld, wijkt af van de voorspelling dat de volgende Israëlische regering een scherpe ruk naar rechts zou maken. Hoewel de uitslag deuren kan openen richting vredesonderhandelingen, zou een coalitie van partijen die zo verschillend zijn net zo goed in een impasse terecht kunnen komen - en mogelijk zelfs een kort leven beschoren zijn.

De nieuwe politieke partij Yesh Atid (Er is een Toekomst) kwam verrassend sterk voor de dag. Leider Yair Lapid zei dat hij alleen zal deelnemen aan een regering die bereid is grote economische veranderingen door te voeren en de vredesonderhandelingen met de Palestijnen op serieuze wijze te hervatten.

De verkiezingsuitslag is nog niet officieel. Er is een kleine kans dat Netanyahu niet de nieuwe regering gaat leiden, hoewel hij en Lapid hebben opgeroepen tot de vorming van een brede regering. Het initiatief in de kabinetsformatie valt vermoedelijk aan Netanyahu toe. Zijn partij blijft de grootste in de Knesset. Bovendien worden de kleine Arabische partijen in het linkse kamp doorgaans uit de formatie geweerd, zodat links moeilijker dan rechts een parlementaire meerderheid kan vormen.

Verrassende uitslag
De uitslag heeft veel Israëliërs verrast, omdat de peilingen tijdenlang aangaven dat de hardliners een voorsprong hadden op de centrumpartijen. Mogelijk hebben veel kiezers voor kleinere partijen gekozen, omdat ze dachten dat Netanyahu's overwinning al zeker was.

Volgens de premier toont de uitslag aan dat 'de Israëlische bevolking wil dat ik het land blijf leiden' en 'een zo breed mogelijke coalitie vorm'. Die moet volgens Netanyahu drie belangrijke binnenlandse doelen verwezenlijken: de dienstplicht voor orthodoxe joden, de bouw van betaalbare woningen en de hervorming van het landsbestuur. Dat wordt nu gegijzeld door de vele kleine partijen die een bovenmatige invloed hebben.

'Nee tegen extremisten'
Lapid zei dat de uitkomst aangeeft dat Israëliërs eenheid willen in hun land. Israël kampt met isolering binnen de internationale gemeenschap, groeiende economische problemen en regionale onrust. 'Dit is de boodschap die de uitslag ons heeft gezonden', zei Lapid tegen zijn juichende aanhangers. 'De burgers van Israël hebben vandaag nee gezegd tegen angst- en haatpolitiek. Ze zeggen nee tegen de mogelijkheid dat we in kleine groepen uiteenvallen. Ze zeggen nee tegen extremisten en ze zeggen nee tegen antidemocratisch gedrag.'

Spanningen met de Verenigde Staten hebben Netanyahu mogelijk ook parten gespeeld en de kiezers in de armen van Yesh Atid gedreven. President Barack Obama zou vorige week hebben gezegd dat Netanyahu Israëls eigen belangen ondermijnt door de nieuwbouw in nederzettingen op grond die de Palestijnen voor hun staat willen door te zetten.

Schoorvoetend
Netanyahu heeft slechts schoorvoetend zijn voorwaardelijke steun uitgesproken voor een Palestijnse staat en zijn eigen partij wordt gedomineerd door hardliners die zelfs daartegen zijn gekant. Een mogelijke coalitiepartner, de zeer rechtse partij Het Joodse Huis, die elf zetels won, wil zelfs zestig procent van de Westelijke Jordaanoever annexeren.

Lapid hanteert een gematigder beleid jegens de Palestijnen, maar het echte speerpunt van zijn partij is de economie. Het is dan ook onduidelijk hoe hard hij Netanyahu zal aanpakken op de Palestijnse kwestie. Wel waarschuwde Lapid vorige week dat hij ervoor bedankt als schaamlap te dienen. Hij zei zich niet als 'vijgenblad' te laten gebruiken voor een hardvochtig vredesbeleid. Kopstuk Yaakov Peri noemde hervatting van het vredesoverleg woensdag bovendien als een van de breekpunten van Yesh Atid.

Lapid hangt overigens ook niet alle eisen van de Palestijnen aan. Hij is tegen de verdeling van Jeruzalem. De Palestijnen willen voor hun toekomstige staat het oosten van Jeruzalem als hoofdstad.