1524833
Grafsteen van Gevangene X, geïdentificeerd als Ben Zygier © AFP

Geen proces, geen naam, geen doodsoorzaak: wie is Gevangene X?

Hij werd in februari 2010 gearresteerd op basis van 'serieuze, maar ongedefinieerde aantijgingen'. Een proces kreeg hij niet, een naam tot voor kort ook niet. Gevangene X, zoals hij werd genoemd - want zijn identiteit werd angstvallig geheim gehouden - verbleef in totaal isolement in de streng bewaakte Ayalon gevangenis nabij Tel Aviv. En is overleden, blijkt nu.

 Paspoort van Ben Zygier
Paspoort van Ben Zygier © Still ABC

Zelfs zijn bewakers hadden geen flauw idee wie hij was. Ook de Australische ambassade in Tel Aviv wist niets van zijn arrestatie, totdat het lichaam in december 2010 door zijn familie in Australië - Zygier had zowel de Israëlische als Australische nationaliteit - werd opgevraagd. De man had zich verhangen. In december 2010 al, maar Israël heeft informatie over deze zaak altijd publiekelijk verzwegen. Het Australische nieuwskanaal ABC onthulde deze week de nationaliteit van de 'geheime gevangene'. Langzaamaan sijpelde er steeds meer informatie naar buiten. 

Gevangene X is geïdentificeerd als de 34-jarige Ben Zygier. Hij emigreerde in het jaar 2000 naar Israël, was getrouwd met een Israëlische en had twee jonge kinderen. Het vermoeden bestaat dat hij voor de Mossad, de Israëlische geheime dienst, spioneerde.

Spion
Net voor zijn arrestatie sprak Zygier met de Australische journalist Jason Koutsoukis, die hem ervan beschuldigde een spion te zijn. Zygier ontkende met klem. 'Ik ben nooit in de landen geweest waarvan jij zegt dat ik er geweest ben. Ik ben niet betrokken bij spionage. Dat is belachelijk!'

Tegenover The Guardian verklaarde Koutsoukis dat Zygier volgens hem een van de drie Australische-Israëlische burgers was die zogenaamd in dienst waren van een Europees bedrijf dat elektronische apparatuur aan Iran verkocht, maar in werkelijkheid voor de Mossad werkten.

Ook onthulde Koutsoukis dat Zygier onder toeziend oog stond van de Australische inlichtingendiensten, die het vermoeden hadden dat Zygier - die drie keer van naam veranderde - onder zijn Australische paspoort bespioneerde. 

Kort na het interview met Koutsoukis werd Zygier gearresteerd en verdween hij van de aardbodem. De ambassade in Tel Aviv beweert niet op de hoogte te zijn geweest van de arrestatie.

'Veiligheid gegarandeerd'
Vandaag zei een in verlegenheid gebrachte Australische minister van Buitenlandse Zaken, Bob Carr, dat zijn regering wél op de hoogte was. De veiligheid van Zygier zou volgens de minister gegarandeerd zijn, ook zou hij behandeld worden volgens de rechten van een Israëlische staatsburger. 'De Australische regering vertrouwde op deze garanties,' aldus Carr tijdens een persconferentie. 'Op geen enkel moment tijdens zijn gevangenschap heeft de Australische regering van zijn familie een verzoek gehad voor consulaire ondersteuning.'

Een week na zijn dood werd Zygier naar Melbourne gevlogen, waar hij werd begraven onder ruime belangstelling van de prominente Joodse gemeenschap.

Zijn familie houdt de kaken stijf op elkaar, en weigert met de media te spreken. Speculaties over waarom Zygier in 2010 werd gearresteerd blijven daarom rondzingen. Het vermoeden groeit dat hij van plan was gevoelige informatie te lekken naar het buitenland.

Vermoord?
Nog zo'n vraag die in nevelen gehuld blijft: heeft Zygier daadwerkelijk zelfmoord gepleegd, of is hij vermoord? Dat laatste valt niet uit te sluiten, gezien het feit dat Zygier in zijn isolatiecel dag en nacht in de gaten werd gehouden, en dus weinig gelegenheid zou moeten hebben gehad om zichzelf te verhangen.

Israël houdt details over de zaak binnenkamers, vermoedelijk wetende dat het een grens heeft overschreden. Nadat in 2003 het bestaan van een detentiecentrum, bekend als Kamp 1391, werd onthuld, beweerde Israël dat het niet langer in gevangenen in het geheim opsloot buiten de kaders van de internationale wetgeving. Alhoewel cel 15, waar Zygier opgesloten zat, zich niet in een geheime gevangenis bevond, lijkt duidelijk dat Israël weer over de schreef is gegaan. Zygier had immers geen toegang tot advocaten en had geen eerlijk proces. De belangrijkste vraag blijft: waarom?