1556319
Een poster van Hugo Chavez. © AFP

Is de rust teruggekeerd nu boze buurman Chávez is overleden?

Venezuela is het grootste buurland van de Benedenwindse eilanden en daarmee van het Koninkrijk der Nederlanden. Het afgelopen decennium werd de onvoorspelbare Hugo Chávez met argusogen gevolgd door Nederland maar ook door de VS. Is de rust voor onze kust teruggekeerd nu de onvoorspelbare boze buurman Chávez is overleden?

Chávez was een man met een explosieve politieke lijn maar het was in ieder geval duidelijk waar hij voor stond. Hij was geliefd en gehaat maar hij had ook bij de laatste verkiezingen de meerderheid van de bevolking achter zich. 'Het is nog maar afwachten wat zijn opvolger gaat doen', zegt Gert Oostindie, directeur van het KITLV en hoogleraar Caraïbische Geschiedenis aan de Universiteit Leiden.

Economisch gezien staat het land er niet goed voor. Terwijl de olievaten de afgelopen jaren alle kanten oprolden, is de gewone Venezolaan er financieel niet op vooruit gegaan. Met zijn charisma lukte het Chávez om zijn mensen onder controle te houden. 'Maar het zou zo maar kunnen dat zijn hele systeem in elkaar klapt en Venezuela een instabiele toekomst tegemoet gaat', voorspelt Oostindie.

'Het zou niet de eerste keer zijn dat politieke onrust in Venezuela zich vertaalt in een migratiestroom naar Curaçao', zegt Oostindie. Het kleine eiland Curaçao is afhankelijk van zijn grote buur Venezuela. Zo is de olieraffinaderij op het eiland in handen van het Venezolaanse staatsbedrijf PdVSA.

FOLs
De betrekkingen tussen Venezuela en ons Koninkrijk zijn het afgelopen decennium gekleurd door de verslechterde relatie tussen de VS en Venezuela. De aanwezigheid van de Amerikaanse Forward Operating Locations (FOLs) op Curaçao en Aruba is een doorn in het oog van Venezuela.

Het FOL-verdrag geeft toestemming aan de Amerikanen om gebruik te maken van de vliegvelden op Curaçao en Aruba en met ongewapende militaire vluchten drugssmokkelaars op te sporen. Voor de VS zijn deze posten van belang in het kader van de Oorlog tegen Drugs in Latijns Amerika, maar uit Venezuela klonken de afgelopen jaren geregeld geluiden dat de VS op Curaçao verblijven om Venezuela te bespioneren en een nieuwe coup tegen Chávez voor te bereiden. Chávez was ervan overtuigd dat Washington achter de eerdere coup van 2002 zat. De overleden president heeft wel eens gezegd dat de Amerikanen een invasie voorbereiden en dat zij Curaçao als 'springplank' zouden gebruiken.

Deze uitspraak illustreert het strategische belang van de eilanden. Ook zonder Chávez ligt het niet in de lijn der verwachtingen dat de Venezolanen staan te juichen om de Amerikaanse aanwezigheid voor hun kust.

'Op Curaçao en Aruba wordt alles op alles gezet om animositeit te voorkomen', zegt Oostindie. Venezuela heeft nu eenmaal de positie om het de eilanden heel moeilijk te maken. 'De olieaanvoer is maar één ding', zegt Oostindie. De eilanden zijn volgens de hoogleraar altijd heel pragmatisch ten opzichte van Venezuela  geweest met de instelling: het is niet onze zaak wie daar aan de macht is. Men hoopt vooral dat het daar stabiel blijft.

Het wordt afwachten wat er intern in Venezuela gaat gebeuren. Oostindie verwacht dat binnen de partij van Chávez een strijd gevoerd gaat worden tussen mogelijke kandidaten. 'Vergelijkbaar met het Kremlin of met Cuba, daar wist je ook nooit wat er gebeurde.'

Volksopstanden
Oostindie sluit volksopstanden niet uit. De overleden president heeft de armen veel gegeven maar hij heeft meer herverdeeld dan er te verdelen was. De oude bestuurlijke elite is het afgelopen decennium gemarginaliseerd en een ander deel is het land uitgevlucht. 'Als het slecht gaat met Venezuela, is dat nooit goed voor de eilanden.'

Nederland kijkt misschien wel met nog meer argwaan naar het Venezuela zonder Chávez. De reactie van Mark Rutte op het overlijden van Chávez spreekt boekdelen: 'Venezuela is als buurland van het Koninkrijk een belangrijk land voor Nederland. Onze landen hebben nauwe banden: historisch, cultureel en economisch. Aan die relaties hechten we waarde, vandaag en in de toekomst.' Nee, de rust is nog niet teruggekeerd. Integendeel.