856122
Schade in de Amerikaanse stad Joplin © GETTY

Hoe tornado's ontstaan en waarom ze nauwelijks in Nederland voorkomen

De Verenigde Staten beleven een van de heftigste tornadoseizoenen van de afgelopen eeuw. Het totale dodental door de tornado's dit jaar nadert de 500. Gevreesd wordt dat dit seizoen het recordaantal doden van 1953 zal breken. Toen vielen 519 slachtoffers.

Met name het stadje Joplin in Missouri werd afgelopen zondag hard getroffen. Er vielen zeker 125 doden tijdens een enkele tornado, honderden mensen staan nog te boek als vermist. Hoe heftig de tornado was, blijkt wel uit het verhaal van Skyular Logsdon. Deze vijftien maanden oude baby werd door de tornado uit de
armen van zijn moeder gerukt, terwijl die een schuilplaats opzocht. Zijn shirt en broek werden na de ramp teruggevonden. Ze zaten gewikkeld rond een lantaarnpaal. Het jongetje is nog steeds vermist.

Hoe ontstaan ze?
Maar hoe ontstaan tornado's? En waarom komen ze vooral in de Verenigde Staten voor?

Voor het ontstaan van een tornado zijn een paar voorwaarden noodzakelijk. Zo moet er op grote hoogte sprake zijn van een sterke wind, en op lagere hoogte van vochtige lucht. Bovendien moet de lucht op de grond veel warmer zijn dan de lucht op grote hoogte. In de VS kan dit temperatuurverschil tussen de lucht op de grond en de lucht op 10 kilometer hoogte wel 70 graden bedragen.

Warme lucht heeft de eigenschap op te stijgen. Hoe groter het
temperatuurverschil, hoe sneller de warme lucht stijgt. Bij een tornado stijgt de lucht zo snel op dat op de grond een mini-lagedrukgebied ontstaat. De lucht in de buurt daarvan, wordt daar dan in een draaikolkbeweging naartoe gezogen, zoals water wegloopt als je de stop uit een bad haalt. 

Tornado Alley
Dat dit in de Verenigde Staten vaak voorkomt heeft te maken met die noodzakelijke combinatie van warme en koude lucht. Warme lucht trekt vanaf de Golf van Mexico noordelijk de Verenigde Staten binnen en komt daar - vooral boven de staten Kansas, Texas, Nebraska, Arkansaw, Alabama, Missouri en Iowa - in aanraking met droge, warme woestijnlucht vanuit Mexico en koude lucht vanuit Canada. De strook land waarboven dit gebeurt, wordt dan ook Tornado Alley genoemd. Dit soort extreme verschillen in luchtstromen komen in Nederland - in heel Europa zelfs - bijna nooit voor. Heel af en toe ontstaan er wel tornado's in Nederland, maar nooit met de kracht van die in de Verenigde Staten.

Per jaar ontstaan in de VS zo'n 1.000 tornado's, de meeste zwak, sommigen zeer krachtig. Het lastige met tornado's is dat nooit precies is te voorspellen waar en wanneer ze ontstaan. In de heftigste tornadocategorie, 5 op de schaal van Fujita (F5) komen windsnelheden voor tot boven de 400 kilometer per uur.