1523321
Jeroen Dijsselbloem (R) tijdens een EU-top in Brussel. © AFP

'Ook in de politiek heerst het principe van matchfixing'

COLUMN We maken het morele failliet mee van de politiek, schrijft hoogleraar en columnist van Volkskrant.nl Henk van Houtum. 'Rutte en de zijnen kunnen niet de graaiers van de jarenlang verheerlijkte pof en plofeconomie verwijten graaiers te zijn als ze tegelijkertijd trots zijn op hun eigen graaigedrag in Brussel ten koste van de gemeenschap.'

 
Het verdelen van de banen onder elkaar en het opportunistisch handjeklap gelden inmiddels als normale politieke beheersprincipes.

Dijsselbloem was vooraf al optimistisch dat de korting van 1 miljard euro voor Nederland gehandhaafd zou blijven. En naar eigen zeggen heeft Rutte voor Nederland keihard onderhandeld en was hij blij dat het behouden van de korting inderdaad gelukt was. Politiek als een onverbloemde wedstrijd om geld.

Bij de recente begrotingstop van de EU ging het weer niet over hoe de EU crisis te boven komt, of welke morele rol de EU internationaal wilde spelen, maar hoeveel er voor Nederland was uitgesleept. Zie daar de staat van de EU vandaag. De vrije markt wordt met de mond beleden, maar tegelijkertijd bepaalt een ordinair handjeklap tussen landen de werkelijke koers. Klassieke sectoren worden financieel gesteund, niet vanwege hun competitieve kracht of omdat ze de potentie zouden hebben om de EU uit de crisis te halen, maar domweg omdat ze nationaal erfgoed zijn.

En weer gaat het leeuwendeel van de middelen dus naar gevestigde landbouwbelangen. En niet naar innovatie, onderwijs of het stimuleren van de arbeidsmarkt. En weer schermt de EU daardoor haar eigen landbouwproducten en visserij af, ten koste van een eerlijke wereldhandel. Vrije markt. Natuurlijk. De EU is in veel opzichten vooral een kartel. Wat buiten de politiek fraude, protectie of prijsafspraken wordt genoemd, heet in de Europese politiek dat je het spel goed speelt.

Fixen
Het spel en de knikkers. Ik moet dan onwillekeurig denken aan het fixen van de zogenaamd open competitie in de sport. We keken al langer weg voor de competitievervalsing in de vorm van gemeentelijke steun aan voetbalclubs. Maar daar is het rechtstreeks regelen van de uitslag bij gekomen. Uit een recent onderzoek bleek dat de omvang van de matchfixing in het Europese voetbal niets minder dan een miljoenen-industrie is. Maar niemand die er een wedstrijd minder om kijkt. Een mooi voorbeeld van wat men in de psychologie cognitieve dissonantiereductie noemt. We weten het wel, maar we praten het weg. En laden ondertussen de schuld op de ruggen van de voormalige helden. Door zondebokken te maken van enkelen kunnen we blijven geloven in de illusie van de schone toekomst van voetbal, atletiek of wielrennen.

En precies zo blijven we geloven in de leugen van de schone economie en democratie. Terwijl de werkelijkheid steeds meer die van een vulgair financieel handjeklap achter de schermen is. Ooit investeerden we in Europa in de samenhang, nu zijn we vooral uit op de 'return on investment' voor onszelf. En de verliezers? Die hebben het aan zichzelf te wijten en moeten maar bloeden. Solidariteit dan? Dat is zo 'last century'. Het schelle Thatcheriaanse gekrijs 'I want my money back' waar jarenlang lacherig over werd gedaan, is kortom geen anomalie meer, maar dominante ideologie.

Ook de speech van Cameron, die bij conservatieven en populisten zoveel admiratie opleverde, was natuurlijk weinig anders dan een prelude op de financiële onderhandelingen die hij daarna ging voeren te midden van zijn EU-gelijken. Het was geen grote speech over de EU, geen idealistisch vergezicht, nee het was een waarschuwing dat hij het Thatcheriaans hard zou gaan spelen. De EU als het spel, en de nationale electorale winst als de knikkers.

Graaigedrag
En dat terwijl de economie zucht en steunt. Banken gaan bankroet, de bonuscultuur teert welig door, de bouwfraude is nog steeds niet ten einde, en multinationals blijken massaal de belasting te ontduiken. Het werkelijke failliet is dus niet meer alleen die van de economie. We maken het morele failliet mee van de politiek. Rutte en de zijnen kunnen niet de graaiers van de jarenlang verheerlijkte pof en plofeconomie verwijten graaiers te zijn als ze tegelijkertijd trots zijn op hun eigen graaigedrag in Brussel ten koste van de gemeenschap.

Neelie Kroes die jarenlang streed tegen kartelvorming in de economie werd weggehoond toen ze het bereikte begrotingsresultaat betitelde als een troosteloos compromis tussen politiek opportunisme en subsidieverslaving, zonder werkelijke ambitie. Maar ze had natuurlijk volkomen gelijk. Het is dankbaar afgeven op Brussel, maar Brussel is niet het kwaad, het maakt het slechts zichtbaar. Het whealen en dealen wat doorgaat als het democratisch tekort is de norm geworden.

Geen openbare sollicitatie
Zo was de Europese graaitop nog niet voorbij of Dijsselbloem verweet de vorige SNS-topman gebrek aan soberheid. Om zelf doodleuk een graaiambtenaar aan te stellen bij een staatsbank voor een meervoud van de afgesproken ambtenarennorm. Leverde de sollicitatieprocedure dan geen andere kandidaten op die het voor minder deden? Dat zullen we nooit weten, want er was geen openbare sollicitatie.

De wedstrijd was al gefixed. Precies zoals de benoeming van Dijsselbloem tot voorzitter van de Euro-groep ook al was gefixed. Democratisch tekort, een referendum, een oproep tot teruggave van het salaris? Ik heb er niemand over gehoord. Het verdelen van de banen onder elkaar en het opportunistisch handjeklap gelden inmiddels als normale politieke beheersprincipes. We willen winnaars. Zelfs al is de wedstrijd zelf een leugen. Want er is geen mooier bedrog dan zelfbedrog.

Henk van Houtum is hoogleraar Geopolitiek aan de Universiteit van Bergamo en hoofddocent Politieke Geografie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en columnist bij Volkskrant.nl. Dit is zijn tweede bijdrage.