1567885
Xi Jinping. © GETTY

'Xi Jinping en Franciscus moeten strijden tegen dezelfde duivel: corruptie'

WEBLOG De Vaticaanse geheimzinnigheid haalt het niet bij de Chinese als het gaat om het verleden van de leider, schrijft Fokke Obbema. 'Van het verleden van Xi Jinping weten we nauwelijks iets, over zijn privéleven bestaan verschillende versies.'

 De nieuwe paus.
De nieuwe paus.

Strikvraag: welke benoeming was deze week minder transparant, die van de paus of die van de Chinese president? Op het eerste gezicht lijkt Fransiscus die wedstrijd van Xi Jinping te winnen, want wat er in het conclaaf is gebeurd onttrekt zich volledig aan de openbaarheid, terwijl in Peking een kleine drieduizend gedelegeerden voor het oog van de tv-camera's braaf stonden te wachten tot zij hun stembiljet mochten inleveren. Eén ongelukkige vulde het vermoedelijk verkeerd in en er waren wat onthoudingen, waardoor Xi op slechts 99,86 procent eindigde. Een verkiezing achter gesloten deuren of voor het oog van de camera's - het antwoord lijkt eenvoudig, maar is dat natuurlijk niet.

Achterkamertjespolitiek
Want de keuze voor Xi werd in werkelijkheid al jaren geleden gemaakt, vermoedelijk in 2007, door een groep van zo'n dertig à veertig topleiders van de Chinese Communistische Partij. Kortom, achterkamertjespolitiek met een hoofdletter A. Die elite kun je als buitenstaander opdelen naar sociaal-economische klasse, prinsenkind of niet, afkomstig uit Sjanghai of Beijing, al dan niet gerekruteerd uit de Communistische Jeugdliga enzovoort en je kunt allerlei interessante dwarsverbanden veronderstellen - iets waar de collega's van persbureau Reuters een dappere poging toe hebben gedaan. Maar weten hoe de onderlinge machinaties werken? Nee.

Hoezeer we in het duister tasten, werd me zonneklaar tijdens mijn bezoek aan het Achttiende Partijcongres, vorig jaar november in Peking. Op de openingsdag bleek een hoofdrol weggelegd voor Jiang Zemin, de voorganger van president Hu Jintao in de jaren negentig. Dat was meer dan opmerkelijk, want zijn laatste officiële functie vervulde hij in 2004, toen hij aftrad als opperbevelhebber van het leger. In de jaren daarna leek hij in de vergetelheid te raken - bij de buitenlandse China-watchers kon je in de tussenliggende jaren nergens meer lezen dat Jiang achter de schermen nog een rol van betekenis speelde. Maar kort voor het partijcongres kreeg hij de rol van kingmaker toebedeeld. De grote westerse kranten schreven erover alsof dat doodnormaal was, maar lieten in het midden of zijn invloed altijd zo groot was gebleven, of plots in 2012 weer was toegenomen. Beter valt ons gebrekkige zicht op de Chinese top in mijn ogen niet te illustreren.

Videla
De Vaticaanse geheimzinnigheid haalt het ook niet bij de Chinese als het gaat om het verleden van de leider. Over Franciscus vindt nu een discussie plaats vanwege zijn verleden als al dan niet laffe kardinaal ten tijde van het regime van Videla. Mensen uit die tijd uiten hun boosheid of tonen begrip, er is in ieder geval een poging tot opheldering. Maar van het verleden van Xi weten we nauwelijks iets. Over hoe hij bijvoorbeeld als provinciaal bestuurder te werk is gegaan, bestaan wel enkele, door de censuur toegelaten anekdotes, maar Chinezen die met hem samen hebben gewerkt zullen zich wel hoeden zich uit te spreken en openlijk iets te zeggen wat op kritiek zou kunnen lijken. Over zijn privéleven bestaan verschillende versies - in de officiële heeft hij één dochter en heeft hij zich dus keurig aan het eenkinds-beleid gehouden, in een officieuze zijn er meer nazaten. We weten het niet.

Overeenkomsten tussen de paus en de president zijn er overigens ook. De voornaamste is dat Xi en Franciscus de strijd moeten aanbinden tegen dezelfde duivel: corruptie. Dat is niet toevallig, gezien de gesloten bestuurscultuur van hun beider organisaties. De Romeinse Curie, het hoogste orgaan van het Vaticaan, bestaat uit allerlei facties, die elkaar bestrijden en die vatbaar zijn voor corruptie, zo valt op te maken uit de Vatileaks-affaire. Dat verklaart mede waarom er in de afgelopen jaren zo weinig hervormingskracht van het Vaticaan is uitgegaan. Terwijl de wereld veranderde, was men op het hoofdkantoor vooral met elkaar bezig - een multinational wordt in zo'n geval vrij snel afgestraft, bij de kerk wordt die rekening wat later gepresenteerd. Maar de kans dat je zo out of touch raakt met de rest van de wereld, waar opvattingen over homohuwelijk en voorbehoedsmiddelen ook onder gelovigen liberaler zijn geworden, is levensgroot.

Machtsspel
Voor de top van de CCP geldt, net als voor het Vaticaan, dat die uit elkaar bestrijdende facties bestaat. Tijdens de Bo Xilai-affaire van vorig jaar werd de buitenwereld even een blik op die weinig frisse binnenwereld vergund - hoge leiders die elkaar af laten luisteren en dossiers over elkaar bijhouden, het gebeurt allemaal. En reken maar dat er veel energie in dat machtsspel gaat zitten. Ook hier is het moeilijk los te zien van de geringe hervormingskracht die de vertrekkende Chinese leiders Hu Jintao en Wen Jiabao in het afgelopen jaar is aangewreven.

Afrekenen met die tot corruptie en stilstand uitnodigende bestuurscultuur - je mag het gerust de Hercules-taken van Xi en Franciscus noemen. Wie de complexiteit daarvan tot zich door laat dringen, moet vanzelf denken aan de wijsheid van Churchill dat democratie 'the worst form of government except all the others' is.

Fokke Obbema is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Zijn boek 'China en Europa' is net uitgekomen.

Fokke Obbema - China en Europa. Waar twee werelden elkaar raken
Uitgeverij AtlasContact
ISBN 9789047006091
Prijs: € 24,50