1430076
Schrijver Stephen King. © AFP

Bert Brussen bespreekt: 'Klinkt misschien raar, maar de literatuur begon voor mij met Stephen King'

COLUMN Jeugdboeken kunnen weliswaar heel spannend zijn, ze zijn ook altijd blaartrekkend braaf en bevoogdend. 'Want stel je voor dat de lezende jeugd met dingen in aanraking komt die kwetsend of, godbetert, al te realistisch zijn', schrijft columnist Bert Brussen.

Mensen vragen mij wel eens: 'Door welke schrijvers heb jij je laten inspireren?' De verwachting is dan dat ik heel cultureelcorrect met namen van een grote verzameling auteurs op de proppen kom die het goed zouden doen in de immer pontificaal voor het raam staande boekenkast van een Amsterdamse grachtengordelbewoner. Dat ik dan zeg: 'Oh gewoon: Dostojevski, Roth, Joyce, Mann, Bosch, Fretz.'
Dat werk.

Mijn antwoord is echter steevast: 'Stephen King'. Het klinkt misschien raar, maar de literatuur begon voor mij bij Stephen King. Van hem heb ik tot op zekere leeftijd alles drie keer gelezen.

Bieb
Toen ik veertien jaar oud was en naar de dorpsmavo ging met mijn verplichte schooltas van echt rundleder, vol met kleurloos grijs gekafte boeken met daarin onderwijsstof ver beneden mijn niveau, deed ik de hele dag niets anders dan Stephen King lezen. Ik las overigens steevast Stephen King-bibliotheekboeken (die had je in die tijd nog, bibliotheken, en ik kan me zelfs nog herinneren dat ze in onze Bennekomse dorpsbibliotheek, uit te spreken als 'bieb', nog geen geautomatiseerde catalogus hadden maar slechts tienduizenden kartonnen kaartjes op alfabet in een enorme stalen kast met duizend laatjes) in de Nederlandse vertaling van uitgeverij Luithing Sijthof.

De reden dat ik ooit King begon te lezen is een anekdote waard: tot op zekere leeftijd, ergens tot rond de brugklasleeftijd denk ik, las ik vooral de bibliotheekjeugdboeken (op de zijkant aangeduid met een 'C' als ik mij goed herinner). Dat waren meestal bekende vaderlandse kinderboekenschrijvers als Evert Hartman, Thea Beckman of Jan Terlouw. Na verloop van tijd kwam al die stichtelijke meuk als snot mijn neus uit lopen (zelfs een kind heeft wel door wanneer een verhaal niet langer een verhaal is maar keiharde propagandistische indoctrinatie, lees daarvoor bijvoorbeeld maar eens 'Koning van Katoren' van D66-filosoof Jan Terlouw en deel mijn conclusie) en zocht ik voortaan mijn heil in (vertaalde) sciencefiction.

Maar ook aan die liefde kwam een einde. Op zeker moment bestaat bij elk lezend kind de behoefte om geprikkeld te worden op de kennelijk onzeker en gek makende wijze waarop de volwassenen door hun literatuur worden geprikkeld. Jeugdboeken kunnen weliswaar heel spannend zijn, ze zijn ook altijd blaartrekkend braaf en bevoogdend.

Want stel je voor dat de lezende jeugd met dingen in aanraking komt die kwetsend of, godbetert, al te realistisch zijn. Er is natuurlijk maar één ding verschrikkelijker dan een kind dat een buil of blauwe plek valt tijdens het spelen op het klimrek en dat is een kind dat voor z'n 23ste in aanraking komt met het leed dat leven heet. Wat dat betreft kunnen je alle boeken uit het Nederlandse jeugdliteraire canon gerust als rubber tegels op een kinderspeelplaats gebruiken. Win-win: geen blauwe plekken, geen afwijkende levenswijsheden.

Gelukkig maar dat in Nederland onze jeugdboekenschrijvers door het Culturele Gilde grondig worden geselecteerd uit een schier oneindige rij van keurige, robuuste maar burgerlijke blanke mensen die nog nooit buiten hun studeerkamer zijn geweest, begiftigd met het ultieme correcte Nederlandsche schrijftalent waarin elke zin, elke bijzin, ja zelfs elke komma een deugdelijke morele richting geeft en het kind netjes aan de hand binnen de lijntjes de kleurplaat van het uiteraard toppiejoppie leven laat kleuren.

Prijzen
Om te voorkomen dat deze jeugdboekenschrijvers het ooit in hun hoofd halen van de gebaande maar diep uitgesleten paden af dwalen, overladen we ze jaarlijks met prijzen. Gouden griffels, inktpennen, leitjes, uiltjes, vergulde boekenleggers... de karavaan aan trofeeën voor hen die nooit afdwalen van de kudde trekt in Nederland immer voorwaarts. Aan dissidente schrijvers voor volwassenen geen gebrek (alhoewel...), dissidente schrijvers voor den jeugd daarentegen worden kennelijk nog altijd door de geest van Annemarie Grewel bedreigd op straffe van censuur uit de OBA. De Nederlandse jeugdliteratuur in kort bestek: kinderen worden veel te weinig illusies ontnomen.

Gelukkig mocht ik regelmatig met mijn vader mee naar de Makro. Net als alle andere in een rijtjeshuis wonende Jannen en Henken had hij een Makro-pasje zodat hij elk weekend zijn stationcar kon vullen met overbodige troep. Sans BTW, daar wordt elke Hollander gelukkig van. Bij de Makro verkochten ze ook boeken, waaronder die van Stephen King. Zijn hele oeuvre lag in keurig op een stelling uitgestald, al ontgaat het mij waarom zulks überhaupt nodig is in een winkel die is bedoeld voor inkopende grootkruideniers. En het waren de covers van Stephen King die mijn nieuwsgierigheid prikkelden.

Cover
Eén boekcover in het bijzonder intrigeerde mij mateloos: de cover van 'Het' (vertaling van 'It'), King's duizendzoveel pagina's dikke megabestseller, waarschijnlijk ook één van zijn bekendste werken. Op deze versie van Het was op de cover een jongetje in geel regenpak afgebeeld. De lucht achter het jongetje was angstaanjagend donker en het jongetje, gele capuchon op zijn hoofd, keek duidelijk vol afgrijzen naar een rode ballon die voor hem hing. Zijn ogen stond op stand paniek, zijn mond hing half open als in een schreeuw.

Dat was het. En Het. Die cover zei alles. Meer dan duizend pagina's samengevat in een kloeke maar niet bijster kunstzinnige tekening. Ik was gelijk verkocht.

(volgende week: Hoe Stephen King de literatuur definieerde.)

Bert Brussen is columnist voor Volkskrant.nl en hoofdredacteur van DeJaap.nl. Zie ook Bbwerkt.com.

Wilt u uw opening, toko, feestje, boek, film, minicruise, tentoonstelling, theatervoorstelling, geheel verzorgde vijfsterrenvakantie van drie weken naar de Maldiven of kledinglijn ook laten recenseren door Bert Brussen voor Volkskrant.nl? Mail dan volkskrantbertbrussen@gmail.com