Vlak voor de val

Met zijn Daimler koerste hij regelrecht af op een d confiture. 'Professor, zal het vanavond het bruine hemd zijn, of het zwarte?' Wat vooraf ging aan de val van Pim Fortuyn, de gezalfde van de onvrede: verslag van een voortijdig afgebroken toUrnee die een zegetocht had moeten worden....

'Als ik u met die sigaar op de televisie zie, dan denk ik: ik hoop dat die man de sigaar wordt. Als u zelf zo meewerkt aan uw voortijdig heengaan, dan scheelt ons dat in de pensioenen.'

Oei. Dat had die gepensioneerde dorpsdokter nou niet tegen Pim Fortuyn moeten zeggen. Een volgeperst caf An de Brink (annex steak house Lucky Luke) in het Drentse Havelte valt loeiend als een kudde stieren over de criticaster heen. Pim Fortuyn, deze vrijdag nog onkundig van de guillotine die hem wacht, bespeelt de zaal virtuoos. 'Ik kan u geruststellen. Onlangs zat ik met een sponsor van Leefbaar Nederland aan een lunch en die zei: "Professor, de eerste 25.ooo euro voor uw partij heeft u verdiend. En als u niet meer rookt, krijgt u er nog eens 25.000 euro bij." Ik zeg: ok ! Dus ik rook nu niet meer. Ik mis het danig, maar ik ben een man die doet wat ie zegt, en die zegt wat ie doet.'

Een gratis consumptie voor wie maar wil, kale neten zijn het niet bij Leefbaar Nederland. Maar hier eindigt de glorieus ingezette regiotournee van een professor uit Rotterdam wiens charismatische mix van hoon en kwink een electorale aardverschuiving had moeten ontketenen. De homo universalis eroticus, die er geen geheim van maakt hoe hij de bilpartijen van seksegenootjes aan een gelikte schoonmaakbeurt pleegt te onderwerpen, mag zijn voorgenomen grote schoonmaak van het Binnenhof voorlopig uitstellen: want wie omwille van freedom of speech pleit voor herziening van het wetsartikel dat discriminatie verbiedt, zet zichzelf buitenspel. Na Havelte is het abrupt uit met het rondje Pim-pam-petten in de polder. De aanhang is in rouw en ongeloof gedompeld. Lelystad, zondagmiddag: laatste bedrijf van een koningsdrama.

Dennis Snel zeg maar Pim Fortuyn-look alike, maar dan in xxl-uitvoering is in de nacht van Fortuyn in een alcoholcontrole terecht gekomen en de politie had hem gevraagd: hoe komt het toch dat u er zo gestresst uitziet? Nou, geen oog dicht gedaan, meneer! Constant die persmuskieten op je dak, en tot nu toe nog geen bak koffie of sigaretje gescoord. Blazend van agitatie grijpt Snel van zijn schedel naar zijn gsm. 'Nee, nee, nee, Pim komt niet, helaas.' Als districtsvoorzitter Flevoland voor Leefbaar Nederland heeft Snel op de voordeur van Bowling Balorig maar een briefje laten plakken: bijeenkomst afgelast. De ln-campagneleiding cirkelt in ontreddering rond tussen cameraploegen die bij ontstentenis van Pim Fortuyn elkaar maar gaan filmen. 'Laat mijn zaak erbuiten', blaft de bowlingeigenaar ietwat dreigend, al had hij daags tevoren nog zo gehoopt in commercieel opzicht te kunnen meeliften op de treeplank van For tuyn c.s.

De klap van de valbijl die Fortuyn dat weekeinde trof, werd tot in de uithoeken van het land gehoord. Toch hadden de uitspraken die de lijsttrekker in de Volkskrant van zaterdag deed, niemand ook niet het partijbestuur van Leefbaar Nederland behoeven te verbazen. Met een blocnootje mee op verkiezingstournee, dat was voldoende geweest.

Precies een week eerder is Hotel Max in Heerlen opgetuigd met oranje ballonnen, alsof M xima zelf even van haar ski's is weggezoefd. Terwijl Fortuyns butler op de bovenverdieping het tuigage van schoothondjes Kenneth en Carla probeert te ontwarren, delen mannen met plechtige gezichten en badges van Leefbaar Nederland in een lounge vol rook brochures uit: Leesbaar Nederland, nee dat is geen drukfout die s. Trouwens, 'de pers is toch te lui om te lezen, zo u weet', zal Fortuyn even later onder grote bijval sneren, 'dus heb ik mijn dertien boeken maar even samengevat in het boek De puinhopen van acht jaar paars dat in maart verschijnt.'

Bejubeld als megaster is de schrijver de wenteltrap afgehuppeld. Voor de zekerheid staat zijn Daimler achter het hotelhek, niet ver van het centrum waar trosjes junks met ingevallen wangen rondhangen. Van de politie hoorde Fortuyn dat Heerlen 67 drugspanden telt. 'Ge wóón dichtspijkeren', zal hij adviseren. 'En met een veegactie pak je al die dealers toch op? U heeft hier prachtige bossen, laat die lui zich daar maar doodspuiten. Het is h£n keuze om naar de verdommenis te gaan.'

'Bravo!' Aan de bar steekt een vrouw met een angstig bloesend middel haar duim omhoog.

Pim is haar held. In driedelig grijs, lila das golvend achter een speld, bijbehorende pochet en de linkerhand losjes in de broekzak, maakt de held duidelijk dat hier om de donder geen softie of watje een gooi doet naar het premierschap. Dus w g dat Verdrag van Schen gen; eerherstel van grenscontrole. Tikje vervelend voor de eerzame burger, want het duurt even voordat die het vliegtuig in kan, en bij de grens wordt onherroepelijk zijn kofferbak geïnspecteerd. 'Ne derland moet af van het imago dat wij de draaischijf zijn van de drugshandel in Europa.' Gejuich. 'Goed zo, Pim!'

Als er elders in Europa een Mussolini opstaat, is Fortuyn straks de eerste om vluchtelingen toe te laten. Maar voor de rest? 'Ze komen hier allemaal om economische redenen. Ik vind persoonlijk dat er nul mensen moeten binnenkomen.'

Het applaus klatert als een hagelbui. En neem al die Marok ka nen en Turken die vrouwen te geëmancipeerd vinden, zodat ze hun bruiden uit achterlijke dorpen in hun geboorteland halen. D t doen wij dus niet meer! Zo'n huwelijk strandt altijd, en de samenleving krijgt de rekening gepresenteerd.'

De zaal knort haast van genoegen. Is het niet een bloody shame dat islamitische vrouwen in Nederland maar één recht kennen (het aanrecht) en maar één lijn (de waslijn)? Fortuyns vinger priemt er zit een hansaplastje op: paars moet ophouden met borstklopperij over de economie, want paars heeft een gat in de hand. Paars is verantwoordelijk voor al die circulairetroep waarin managers die nog nooit één boef hebben gezien, aan agenten vertellen hoe ze een boef moeten vangen; managers verordonneren hoogopgeleide artsen hoe ze moeten opereren, en onderwijzers hoe ze van kwartier tot kwartier moeten lesgeven.

Hoogleraar Fortuyn entertaint met oneliners als 'een school die een wijkagent nodig heeft om de eigen orde en veiligheid te handhaven is de naam school niet meer waardig'. Zijn manchetknopen dansen op de cadans van zijn dictie. 'Wij willen het land teruggeven aan de mensen. Wij leiden het paard naar de haver. Dat paard bent u. U mag en z£lt de haver vreten, maar dat betekent wel dat we u wijzen op uw burgerplicht; om op alle niveaus zitting te nemen in besturen. Wij leveren het raamwerk, het is up to you om er iets van te maken.'

Kent hij helemaal geen naastenliefde, als het om junks gaat? 'Beste man, dat is verspilde energie', bijt hij de vragensteller toe. Als je kinderen je huis leeghalen kun je, nee moet je keihard zijn; net zo hard als tegen asielzoekers. 'U komt uit Afrika? Helaas pindakaas, maar u gaat terug.'

Maar zoals Fortuyn over mensen in de wao praat, 'daar word ik misselijk van', roept de vragensteller volhardend. Tumult. Een wegwerpgebaar is zijn deel. Waarop een corpulente Marokkaanse man met een zachte g vraagt waarom Fortuyn zijn islamitische geloofsgenoten altijd zo beledigt. 'Als u daar meer over wilt weten moet u mijn boek maar lezen', reageert de lijsttrekker vermoeid. De zaal moet donders goed weten: 'Er is geen nkel islamitisch land waar u zou willen wonen omdat daar domweg geen vrijheid van meningsuiting is! 'Ik wil wel even wat olie op het vuur gooien: mensen die hier al eeuwen een bijdrage aan de bouw van ons land hebben gegeven, hebben niet in juridisch, maar wel in moreel opzicht meer rechten dan mensen met dezelfde opvattingen in islamitische kring.'

'Jaaaaaah!', jubelt de vrouw met de bloesende leest. Dit land is gezonder dan ooit, herneemt haar held. Nog nooit werden Neder lan ders zo oud; hoe kan het dan dat een miljoen van de negen miljoen werkenden in de wao zitten? Conclusie: 'Er wordt op grote schaal misbruik van gemaakt.'

'Schandaolig!', roept de vrouw aan de bar.

En als er twintigduizend vrouwen van begin dertig de kosten van hun kinderwens afwentelen op de gemeenschap, dan heeft Fortuyn daar maar één woord voor: 'Klaplopen.'

'Heuuuu!', kolkt de zaal. De eerste boe-roepers roeren zich.

Wat Fortuyn niet aanstaat van die Lim bur gers, is dat geklaag over Den Haag. 'Dat helpt u niet.' Pak de junks zelf aan. Ondertunnel zelf de A2 bij Maas tricht en zet er tolpoorten neer. Ik zou zeggen, steek de spade in de grond. Hou op met dat geklaag.' Groot rumoer. En weg is de kroonprins van Leef baar Neder land, tot teleurstelling van zijn grootste vrouwelijke fan die al rennend probeert hem even aan te raken. 'Pim haalt de bezem wel door dat gore Haagse zootje', kwettert ze veelbetekenend tegen haar man, terwijl elders spontaan de carnavalsblaaspoepen losbarsten. Op hun trom staat Ginne Zeek. Geen Zeik: Fortuyn wordt op zijn wenken bediend.

'En wie graag achter de geraniums wil zitten, moet maar stemmen op Ad Melkert.' Lachsalvo's vullen dinsdagavond een voormalige discotheek in Bergen. Buiten staan wachtenden. Helaas, er kan geen blocnote meer bij. De lijsttrekker maakt een gelukkige indruk. Om te beginnen neemt hij geen letter terug van zijn oproep om een koude oorlog tegen de islam te beginnen. Da's toch maar een achterlijk soort cultuur die zich superieur waant aan de onze. Wees dus allemaal op uw hoede voor een vijfde colonne van de islam!

Da's geen sinecure. Veel makkelijker is het, zo klinkt het stellig, om die vermaledijde wachtlijsten in de gezondsheidszorg na vier jaar 'als sneeuw voor de zon' te laten verdwijnen, daar st t For tuyn voor, als toekomstig premier. En dan gaan medisch specialisten ook verdienen wat hun toekomt. Weg met de mega-ziekenhuizen; Fortuyn ziet kleine zorg-units voor zich, die online zijn met topspecialisten, zelfs professoren uit Amerika kunnen meekijken, zelfs meehandelen met een operatie in Schagen of Meppel. ict is ook het sleutelwoord voor scholen en gemeenten. 'Ik zie dat u confectiekleding draagt, maar het duurt niet lang meer, of u draagt maatkleding tegen een prijs die u nu voor confectie betaalt. Zo gaat het straks ook met auto's en huizen naar uw eigen smaak. We zijn bezig met een revolutie!'

De temperatuur is behoorlijk opgelopen, wanneer Fortuyn zijn colbertje afwerpt en in hemdsmouwen vertelt hoe 'pek en veren' zijn deel werden toen hij zes weken geleden riep dat ns-personeel de boel saboteerde om de directie weg te krijgen. De treinen rijden nu voor bijna 90 procent op tijd: dus? Jawel. Maar óók goed opgeleid Ne derland saboteert de zaak, weet Fortuyn. Zo zag hij in Maastricht eens een complete operatieploeg met de armen over elkaar zitten, aangezien nog twee personeelsleden ontbraken. 'Ik zeg: "Professor, als het uw eigen winkeltje was, zou u dan met de armen over elkaar blijven zitten? Een arts-assistent kan toch ook de vloer dweilen?'' Toen ging hem een licht op.' Moraal: hoe groter de organisatie, hoe groter de bureaucratie en daar moet Nederland voor eens en altijd van af!

Zelf heeft Fortuyn met zes man in een smerige ziekenhuiszaal gelegen, ondanks een dure superverzekering voor een beetje privacy. Geld terug, ho maar. 'Ter vergelijking zeg ik tegen de dokter: "Stel, u rijdt uw all risk verzekerde Jaguar in de poeier en uw verzekeraar zet als vervanging een Fiat Uno op uw oprijlaan'' Nou, toen pas begon de man iets te dagen!' Gonzend deelt het Noord-Hollands publiek For tuyns verontwaardiging. Een allochtone meneer vindt niettemin dat Fortuyn te veel op heeft met Amerika's pro-Israël-politiek. Fortuyn brandt los, zijn dasspeld glinstert, zijn gilet wappert: hij staat achter Israël, en bloody shame dat zo'n Kok 'die theedoek' en 'roverhoofdman' (Arafat) ontving. Nee, zit Fortuyn eenmaal in het Catshuis, dan kan Sharon een invitatie verwachten 'met een fantastisch diner'. 'Mijn stelling is: het zijn rotjoden, maar als we het tij niet keren dan drijven ze straks 24 uur per dag in de Middellandse Zee.'

In dit auditorium van verbeterde middenstand kan de vraag niet uitblijven: was de woningnood niet allang opgelost wanneer Ne der land niet door een golf van buitenlanders was overspoeld? Instem mend gemurmel. For tuyn neemt de voorzet op z'n Fortuyns: 'Ja, als we geen gastarbeiders hadden toegelaten en geen gezinsherenigingsbeleid hadden gevoerd, dan hadden we er in dit land sinds 1970 geen woningen bij hoeven te bouwen, dat moet u goed beseffen.'

Bijval in Bergen. Merkwaardig genoeg demonstreert Leiden veel minder belangstelling voor het fenomeen Fortuyn. Maar dat, zo zeggen de organisatoren, moet de schuld wezen van de regionale pers die Leefbaar Nederland niet zou lusten. In het binnenbad van het Ho li day Inn trekt een eenzame zwemmer een baantje, als koffiedrinkers in afwachting aan tafeltjes neerstrijken. 'Het hele land zit op actie van Pim Fortuyn te wachten', zegt een vrouw tegen haar partner, die behalve door crew cut opvalt door tatoeages van Germaans-gothische oorsprong. Uit zijn boord kruipt een symbool dat aan onprettiger tijden doet denken. Hij wenst geen antwoord te geven op de vraag wat hij vanavond van Pim Fortuyn verwacht. Het magnetisch veld van Fortuyns ego beroert ongekende instincten, zo veel is zeker.

In de zaal wordt de stem van een onzichtbare Fortuyn gehoord; met een mop in wording over Rosenm"ller, Dijkstal en Melkert. 'De microfoon staat aan!', brullen sympathisanten benauwd. Ineens zijn er cameraploegen, en staat Het Fenomeen in modieus krijtstreepje en bordeauxrood gedast met messiaanse beheersing uit te varen naar dagblad Trouw dat hem 'straffeloos de intelligentie van Adolf Hitler mag toewensen, de charme van de heer Himmler en eraan mag toevoegen: wij hopen dat hij in een van die dark rooms van hem aids zal oplopen'. De voorzitter van de vvd, wetenschapper nota bene, mag hem vergelijken met Benito Mussolini. 'Dus hier staat helemaal geen Pim Fortuyn, het is maar dat u het weet. Als u schetenwappelijk bezig bent, mag u iemand de ergste beledigingen toevoegen.' En aangezien ook De Te le graaf met 'een hetze' bezig is', heeft Fortuyn wel zin 'om te kijken of we ook een krant kunnen maken en breken.'

Terzake: de kabinetskeuze voor die nieuwe jsf-straaljager zal uitlopen op een 'Betuwelijn-debacle in de lucht', voorspelt Pim For tuyn. En we zijn in dit land goed de weg kwijt als bolletjesslikkers naar huis gestuurd worden 'zonder te wachten tot die bolletjes zijn uitgekakt'. Hoongelach. Toen Fortuyns fiets gestolen werd, was de agent in kwestie drie kwartier bezig de aangifte te regelen. En w t doet de verzekering? 'Als bij u in de buurt veel wordt ingebroken, kijken ze naar de postcode, mevrouw, en gaat uw premie omhoog.' On der wijs verloedering is een ramp, 'ook voor ouders die deze verwoesting onder hun ogen hebben zien plaatsvinden zonder in verzet te komen'.

Als het tijd is voor vragen ('maar géén vervelende vragen', maant de voorzitter met nadruk), klaagt een vrouw over berovingen door 'onze nieuwe Nederlanders'. De man met de tatoeages veert op om Fortuyn te kieken. Fortuyn kan de politiecommissaris precies vertellen waar al die gestolen scootertjes worden geshowd. 'De wijkagent weet dat ook, maar de politie heeft instructies om zich bij individuele aangiften te houden, dus dat schiet niet op.'

Fortuyns eigen interieurverzorger werd door allochtonen weggepest en wat deed de politie? Die gaf hem het advies 'zich minder nichterig te kleden en te gedragen, of anders maar te verhuizen'. Fortuyn ziet straatrovertjes liever in het leger dan in de gevangenis waar ze alleen maar slechter worden. 'Je mag jongens van 15 niet de hoop en uitzicht op de toekomst ontnemen.' De man met de enge tatoeage is zichtbaar teleurgesteld.

En de annexatiedrift van Leiden dan, oftewel Rijnstad? Dan heeft de vragensteller aan For tuyn een goeie. 'Zijn ze nou van de pot gerukt? Den Haag had ook annexatiedrift omdat ze kapitaalkrachtige burgers wilden binnenhalen vanwege de belastinginkomsten. Ik ben tegen die idiotie. Voorburg, een van onze oudste plaatsen, verliest zijn naam. Zo ontneem je de burgerij haar geschiedenis.' Leefbaar Neder land wil af van de bureaucratie, dus kleinere gemeenten: duizend, in plaats van de 350 van paars. Republikein Fortuyn wenst ook dat 'een coni feer wordt geplant op een strategisch punt, zodat de heer en mevrouw Zorreguieta buiten het zicht van de camera kunnen blijven als ze straks hun kleinkind gaan bezoeken'.

'Dank je Pim, voor je fantastische speech', zegt de voorzitter tevreden. Een journalist uit Denemarken heeft al die tijd hiëroglyfen op zijn blocnootje zitten tekenen. Geen woord verstaan, deze Henrik. In zijn land heeft de vergelijkbare Dansk Folkeparti 22 zetels in het parlement, en zodoende zit hij hier. 'Ik heb nog nooit gestemd', zegt een 41-jarige vrouw uit Alphen aan den Rijn. Haar vriend is voorzitter van Leefbaar Alphen. Hij onthaalt de verslaggever op een lesje in politiek en stopt hem ongevraagd een pasfootje van hemzelf in handen: G. Meereboer, de Alphense Pim Fortuyn in overwinningsroes.

In Havelte klinkt symbolisch Mack the knife, voordat Jan Nagels troef Fortuyn daags erna routineus terugkomt op de vergelijking met Mussolini. 'Toen ik vanavond voor de klerenkast stond, zei mijn assistent: professor, zal 't vanavond het bruine hemd zijn, of het zwarte?' De grap was al eerder bij zijn standaardrepertoire ingelijfd, en oogst steevast het gewenste effect. De gevreesde Fortuyn spreekt uit het blote hoofd. Trefzeker, zonder hapering. Ook altijd even verwijzend naar briefschrijvers met slokdarmkanker die maanden moeten wachten op een operatie. Zou hij, Pim Fortuyn, als statisticus dan niet mogen vaststellen dat mevrouw Borst doden op haar geweten heeft? Zijn gehoor huivert. Maar zodra een mevrouw uit het publiek 'Professor Pim' miskenning van haar me-kwaal wijt aan 'vriend jespolitiek tussen gezondheidsmanagement en de politiek', trekken de rusteloze handen van de professor een scherm naar beneden. 'Ik peins er niet over om een individueel geval te beoordelen, ik ben geen dokter.'

'In een allochtonenwijk verdien je als apotheker vier keer zo veel als elders', zegt Fortuyn nog. 'Daar zit veel fraude met darmklachten. Er worden enorme hoeveelheden omgezet. Als je die relateert aan de bevolking zouden ze elke dag aan de Entosorbine zitten.'

'En al die goud'n handdrukk'n dan, van die commissariss'n en zo?'

Meewarigheid als reactie. 'Laten we w l zijn: als je een beetje positie hebt in het bedrijfsleven, ga je echt niet zonder een dubbeltje de deur uit. De wereld is niet gelijk, meneer. Daar kan ik ook niks aan doen.'

Op dat moment is hij, klip en klaar, de gedoodverfde minister-president van de lage landen. Die statuur heeft hij moeiteloos en met gezag afgedwongen, de bewoner van het statige Palazzo di Pietro uit Rotterdam-Blijdorp. Wat een spreker is die man. Zelf kent de rattenvanger van de politiek ook niemand die méér voor het ambt geschikt is dan hij zelf, hij heeft het nooit willen verhelen. Het roer moet om. Onder luid applaus aanvaardt de gezalfde van de onvrede een teil vol eetbare producten uit het Drentse land. Een teil om tranen in te plengen, grapt iemand nog. Voordat hij langs de Drentse Hoofdvaart huiswaarts wordt gereden, neemt Fortuyn vast even de lijst door met al die plaatsen waarheen het vaderland hem nog zal roepen. A man's got to do what a man's got to do. Het brengen van offers is part of the deal. Dus ook spreken in Amsterdam, ach hij lust ze daar rauw. Een pak op hun donder, dat kunnen ze krijgen. Hij heeft er zin in.

Dan is het zondag. De guillotine is gevallen. Geen Daimler met Fortuyn, daar bij Bowling Bal lorig te Lelystad. Wel een rolstoel met Koen ders, binnen. Jos Koenders van Leefbaar Lelystad, dat staat op zijn T-shirt.

Jos Koenders heeft zo zijn eigen gedachten over 'meneer Fon tein' en hij ventileert ze graag, nu meneer Fontein niet komt spreken. Want kijk eens hier, leefbaar staat voor harmonie in de ruimste zin des woords, dus ook voor planten en dieren, met een goeie balans, ook voor gehandicapten. 'Dus wat meneer Fontein dus heeft gezegd, daar vragen wij ons dus niet over af: waar ben je mee bezig, maar

hoe ben je bezig als meneer Fontein.' Mag ie gerust in zijn zak steken.

At your service, meneer Fontein.