Van CD naar Nederlands Blok en soms terug

Een stoelendans in de Utrechtse gemeenteraad verloste Wim Vreeswijk, van het Nederlands Blok, uit zijn isolement. Twee CD'ers verlieten de partij en voegden zich bij hem....

WIM VREESWIJK heeft het nu reuze gezellig. Met z'n drieën aan een tafel in de Utrechtse gemeenteraad. Dat voelt veilig en prettig, na acht lange jaren eenzaam opgekomen te zijn voor de belangen van de Nederlanders.

Sinds maart stond hij er al niet helemaal alleen voor. Drie geestverwanten, gekozen op de lijst van de Centrumdemocraten, kwamen het gezond nationalistische gedachtengoed versterken. Zij zaten met z'n drieën bijeen, terwijl Vreeswijk apart - maar op gehoorsafstand - de enige zetel van het Nederlands Blok bezette.

Een stoelendans, ruim twee weken geleden, verloste Vreeswijk uit zijn isolement. John Morren en Hennie van Eijck stapten uit de CD en voegden zich bij het Nederlands Blok. Nu zit Martin de Regt van de CD apart, op gehoors- en sis-afstand van zijn oud-partijgenoten.

'Je voelt die afkeer niet meer, als je met z'n drieën zit', vertelt Vreeswijk. 'Het was acht jaar afschuwelijk in de raad', bekent hij, terwijl in de voorkamer van zijn huis-annex-kantoor een offset-machine honderden folders uitspuugt van het Nederlands Blok.

De rechts-extremistische splinterpartij heeft de laatste weken flink van zich doen spreken. Het een na het andere CD-raadslid liep over naar het Nederlands Blok. In Utrecht, Amersfoort, Almere, Vlissingen en Heerlen pikte Vreeswijk raadsleden van Janmaats Centrumdemocraten af, zeven in totaal.

De Centrumdemocraten verloren ook zetels aan een andere afsplitsing, de Burgerpartij Nederland, en raakte volksvertegenwoordigers kwijt die zich uit de politiek terugtrokken, geroyeerd werden of hun lidmaatschap opzegden: bij elkaar opgeteld meer dan twintig van de 77 gemeenteraadszetels die de CD in maart veroverde.

Handenwrijvend kijkt Vreeswijk toe bij de leegloop van Janmaats partij en voorspelt diens ondergang. 'Als wij het slim spelen, hebben we Janmaat binnen twee jaar weggewerkt.' Vreeswijk behoeft alleen schandalen te vermijden, leden goed te begeleiden en te zorgen dat de telefoon bemand is. . . en kassa!

Hennie van Eijck, die in de voorkamer agit-prop vermenigvuldigt, beaamt het volmondig. De CD is een ingeslapen zootje, aan 'uitbouw' van de partij wordt niet actief gewerkt.

Het Nederlands Blok vist geduldig in de vijver van de CD. Naar nog eens negen CD-raadsleden is lokaas uitgeworpen, nu maar wachten tot ze toehappen. Een raadslid dat de CD verlaat, neemt meestal adressen mee. Uit dat bestand haalt het Nederlands Blok weer aanwas. Volgens Vreeswijk komt de helft van zijn 250 leden uit de CD. Hijzelf, trouwens, incluis.

Het Nederlands Blok, in augustus 1992 opgericht als zusterpartij van het Vlaams Blok, afficheert zich als het fatsoenlijke gezicht van ultra-rechts. Van types als Van der Plas (in drugs en wapens), Graman (tot zes jaar veroordeeld wegens brandstichting bij allochtonen), Selhorst (drugshandel) of een Van Herwijnen (nam het op voor iemand die driemaal veroordeeld is wegens ontucht met kleuters) en andere 'aso's' keert Vreeswijk zich af. 'We willen dat Janmaat met de troep achterblijft en wij de krenten uit de pap pikken.'

Tot zijn verrassing en vreugde trekt het Nederlands Blok vanzelf hele andere mensen aan. Zo heeft een heuse baronesse een informatiepakket aangevraagd en een tandarts die op stand woont. Vreeswijk: 'Met titels, toeters en bellen haal ik ze binnen. Dat zijn gevulde jongens gewoon.' Vreeswijk laat gegevens natrekken, zegt hij. Iemand die een strafblad heeft, in de schulden zit, fantaseert over zijn opleiding of duidelijk homo is, is niet welkom. En mensen met sterk nazistische sympathieën kunnen ook beter hun heil elders zoeken. 'Ik ben niet zo'n 40-45 mannetje', legt de partijleider uit.

't Is maar wat je fatsoenlijk noemt, reageert Martin de Regt, die in een lila kostuum, een bijbehorend hemd plus das de Utrechtse raadsvergadering bijwoont. De Regt, die voor hij de politiek inging een rijdende snackbar dreef, kent Vreeswijk al vele jaren. Vreeswijk maakte hem in 1983 lid van de Centrumpartij en samen liepen ze over naar Janmaats Centrumdemocraten.

Als vriend en aanhanger van de Vlaams Blok-voorman Filip Dewinter woont Vreeswijk jaarlijks de Vlaamse IJzerbedevaart in Diksmuiden bij en hij onderhoudt contact met de NSB-weduwe Rost van Tonningen. Hetzelfde geldt voor John Morren, die om die redenen juist door de nette CD geroyeerd dreigde te worden. Maar Morren koos eieren voor z'n geld, zegt De Regt, en verruilde zelf de CD voor het Nederlands Blok.

Van de kritiek van de overlopers dat de CD een gesloten bolwerk is van Janmaat en Co, heeft De Regt nooit iets gemerkt. 'Hun beweerden dat er een knik in de kabel zat', maar zo was het dus niet.

John Morren geeft met zijn beringde vingers een handdruk die een half uur later nog te voelen is. 'Aangenaam, John Morren.' Bij zijn overstap naar het Nederlands Blok verlangde hij een plaats in het dagelijks bestuur, de helft van de spreektijd van de fractie in de raad en inzage in het ledenbestand. Was geen probleem. In vergelijking met de CD is het werken in het Nederlands Blok een 'verademing'. De partij is opener, actiever, en van gekonkel niets te merken.

Over 'drie jaar' is Janmaat als hij zo doorgaat verdrongen. En Vreeswijk de leider van extreem-rechts? 'Tot nu toe wel. Maar dat zou kunnen veranderen', zegt Morren op neutrale toon.

In Den Haag op het hoofdkwartier van de Centrumdemocraten, zegt Tweede-Kamer-, gemeenteraads- en bestuurslid Cor Zonneveld weliswaar 'ongerust en ongelukkig' te zijn over het succes van het Nederlands Blok, maar geen reden te zien voor een diepgaand zelfonderzoek. Vorige week heeft Janmaat zijn positie versterkt, toen hij op een feest ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de partij weer voor zeven jaar - tot 2001 - tot voorzitter werd benoemd.

Zijn gevoel zegt Zonneveld dat het Nederlands Blok z'n top heeft bereikt. 'Die mensen zijn meestal onervaren. Ze stappen over, omdat ze de druk niet aankunnen', denkt hij. 'Over het Nederlands Blok hebben nog weinig negatieve verhalen in de pers gestaan, dus hopen ze daar rust te krijgen. Maar hun politieke carrière is na deze raadsperiode wel voorbij, want het Nederlands Blok zal geen zetels krijgen. Ik weet niet of zich dat realiseren.'

Vijf weglopers hebben zich inmiddels weer met hangende pootjes bij de moederpartij gemeld. Binnenkort besluit het bestuur of de CD ze weer opneemt. 'Ze moeten dan niet denken dat we ze volledig vertrouwen. Want welke zekerheid heb je, dat ze niet weer vertrekken?'

In de Utrechtse gemeenteraad halen de raadsleden hun schouders op over de onderlinge vetes van de ultra-rechtse collega's. Tijdens de vergadering maken ze elkaar uit voor rotte vis, maar op de gang zie je ze weer samen smoezen en koffie drinken.

Toen Vreeswijk, die overigens geld verdient met het verkopen van huizen aan allochtonen en het invullen van hun belastingformulieren, nog alleen in de raad zat, gedroeg hij zich onopvallend. In die acht jaar heeft hij slechts één keer een motie ingediend, men had eigenlijk geen last van zijn aanwezigheid.

Dat veranderde in maart, toen hij versterking kreeg van drie CD-geestverwanten. Vooral Morren en De Regt misdragen zich. Als een van de vijf Marokkaanse of Turkse raadsleden het woord neemt, zeggen ze 'ik kan u niet verstaan'. Of ze draaien hun stoel demonstratief in de richting van de spreker en gaan die aanstaren. Toen er laatst na afloop van een vergadering een hapje en een drankje rondging, voegde Morren een Turkse collega die een nootje uit een schaal pakte toe: 'Je hebt het maar goed in Nederland, he?'

De PvdA-fractievoorzitter Najib waagde het vorige week een lichte toespeling te maken op de recente veroordeling van Morren wegens huisvredebreuk. Morren had de deur van de buren met een honkbalknuppel ingeramd. Dat liet het raadslid niet passeren. Vanuit de middelste zetel van de fractie van het Nederland Blok klonk een dreigement door de raadszaal: 'Pas maar op, die knuppel kan jij op je nek krijgen.'