'Triple P is de McDonald's van de opvoeding'

Er zijn serieuze twijfels gerezen over het nut van de populaire opvoedmethode Triple P.

AMSTERDAM - Er zijn sterke twijfels of de populaire opvoedmethode Triple P werkt. De afgelopen jaren trokken 200 Nederlandse gemeenten zeker 11 miljoen euro uit om duizenden hulpverleners in kinderopvang, onderwijs, jeugdzorg en consultatiebureaus te trainen in 'positief opvoeden'. Maar er is geen bewijs dat het kostbare programma van een Australisch bedrijf iets doet.

Dat blijkt uit een metastudie waarover Schotse wetenschappers onlangs publiceerden in vaktijdschrift BMC Medicine. Triple P wordt in vele landen gretig ingevoerd, omdat de methode 'evidence based' zou zijn - bewezen effectief. Triple P leunt sterk op het belonen van goed gedrag van kinderen.

De Schotten hielden 33 onderzoeken naar Triple P tegen het licht. Dan blijkt dat vrijwel alle studies die positieve resultaten tonen, uitgevoerd zijn door onderzoekers die banden hebben met het Australische bedrijf achter Triple P. Bovendien is er geen onderzoek naar het effect op lange termijn. Ook werden positieve resultaten uitsluitend gerapporteerd door moeders, niet door vaders of buitenstaanders.

'Dat ouders blij zijn na afloop wil nog niet zeggen dat iets ook werkt', zegt Renske Schappin, promovenda bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Ook Schappin deed onderzoek naar de werking van Triple P, in dit geval voor te vroeg geboren kinderen met gedragsproblemen. Ze vond geen verschil tussen de groep die begeleiding met Triple P kreeg en ouders en kinderen op een wachtlijst.

Het is Schappin nog niet gelukt de studie gepubliceerd te krijgen in een vaktijdschrift. 'Als je kritiek uit op Triple P, stuit je op enorme weerstand. Bijna alsof je met gelovigen discussieert. Men wil niet inzien dat het misschien weleens níet op alle gebieden zou kunnen werken.'

Het Nederlands Jeugd Instituut (NJI), een door het ministerie gesubsidieerd kennisinstituut, is de enige organisatie die in Nederland hulpverleners mag trainen voor een Triple P-accreditatie. Volgens directeur Kees Bakker staat het NJI open voor kritisch onderzoek. 'We zijn bezig met de Universiteit Utrecht de effecten breed te gaan monitoren. Ook als Triple P niet zo goed zou werken als wij dachten, willen we dat weten.'

De met copyrights beschermde methode is in Australië bedacht door pedagoog Matt Sanders en wordt in ruim twintig landen gebruikt, waaronder de VS en Engeland. Het is uitzonderlijk hoe snel Triple P zich ook in Nederland heeft verspreid, zegt Bakker. 'De grote vraag vanuit gemeenten heeft ons ook verbaasd. Blijkbaar voorziet Triple P in een gat. Het is een praktische methode, met duidelijke stappenplannen. Bovendien is het een getrapt systeem. Het gaat van lichte voorlichting tot intensieve cursussen voor ouders van kinderen met zware problemen.'

Het succes is ook te danken aan een goede timing. De eerste enthousiaste verhalen over een proef met Triple P zongen rond toen André Rouvoet in 2007 minister werd van Jeugd en Gezin. Hij zette sterk in op Centra voor Jeugd en Gezin in elke gemeente. Lokale bestuurders moesten op zoek naar een goede invulling van hun taak van preventieve opvoedondersteuning. Triple P paste daar naadloos in.

Het bijscholen van professionals kost gemiddeld 1.000 euro per persoon. Met 11 duizend trainingen door het NJI hebben 200 Nederlandse gemeenten samen 11 miljoen euro afgerekend voor Triple P. Dat zijn alleen de uitgaven voor het opleiden van hulpverleners - nog los van de kosten voor het organiseren van oudercursussen of voorlichtingsmateriaal. Van elke training gaat 30 procent van de opbrengst naar de oprichters in Australië - er is vanuit Nederland ruim 3 miljoen euro overgemaakt.

Dat geld wordt volgens Bakker gebruikt voor onder meer vertalingen, evaluatiestudies en updates van het programma. 'Het is niet duurder dan andere methoden. De oprichters zijn geen commerciële types.'

Maar Schappin hekelt de vercommercialisering van de methode. 'Er zijn inmiddels een stuk of zestig versies. Er zijn leerlijnen voor ouders van gehandicapte kinderen. Prima. Maar waarom moet er dan ook nog een aparte versie komen voor kinderen met een vorm van spasticiteit? Omdat er veel geld mee gemoeid is: voor elk materiaalpakket moet apart worden afgerekend.'

Ook hoogleraar pedagogiek Micha de Winter is kritisch. 'Opvoeden zou geen product moeten zijn. Maar Triple P ziet er gelikt uit en wordt ontzettend slim in de markt gezet. Je betaalt er dik voor. Aan de methode mag je vervolgens geen letter veranderen om die aan te passen aan de Nederlandse situatie. Triple P is de McDonald's van de opvoeding.'

'TRIPLE P LEERT OUDERS TRUCJES OM TE ZORGEN DAT HUN KIND DOET WAT ZIJ WILLEN'
Toen haar dochter van 10 voor het eerst huiswerk op kreeg, werd moeder Joyce van den Bogaard uit Den Bosch een A4'tje met het logo van Triple P in handen gedrukt. Uitgelegd werd dat ze haar kind kon stimuleren door haar elke week een sticker te geven als ze het huiswerk goed had gemaakt. Bij tien stickers zou een cadeautje moeten volgen. 'Maar ik wil dat mijn dochter snapt waarom het belangrijk is dat ze huiswerk maakt. Dat ze intrinsiek gemotiveerd raakt. Ik ga mijn kind niet omkopen met beloningen, dat is niet mijn idee van opvoeding.' Van den Bogaard overweegt vanwege haar bezwaren tegen Triple P een andere school te zoeken.
Goed gedrag belonen, ongewenst gedrag negeren, daar komt de basis van Triple P op neer. Puppytraining, noemde hoogleraar pedagogiek Micha de Winter het ooit. Nu zegt hij: 'Inmiddels heb ik een cursus bijgewoond en een genuanceerder beeld gevormd. Het positieve is dat Triple P opvoedproblemen normaliseert. Het taboe moet eraf en daaraan draagt deze methode bij.' Maar De Winter vindt Triple P eerder een vorm van gedragsmanagement dan een opvoedmethodiek. 'Je krijgt op de cursus trucjes aangeleerd waarmee je kunt zorgen dat je kind doet wat jij wilt. Maar identiteitsvorming, hoe je je kind opvoedt tot kritisch burger, daarover wordt niet gesproken. De methode lijkt neutraal, maar de onderliggende waarden zijn zeer conservatief. Er wordt vooral ingezet op aanpassing aan gezag.'