Titels

Bibliothecarissen krijgen met grote regelmaat rare verzoeken. Lezers die op zoek zijn naar Winnetou van Karl Marx, of Das Kapital van Karl May....

Ik heb Twee vrouwen ooit gelezen. Rome 1943. De ellendige ervaringen van moeder en dochter met de oorlog als achtergrond. Een sympathieke jongeman wordt gedood, en Rosa stort zich in het verderf. Aan het eind toch een sprankje hoop. Wat we nu dus weten, is dat Twee vrouwen niet alleen door Harry Mulisch geschreven werd, maar ook door Alberto Moravia.

Onlangs las ik De Aanslag. Twee Vlaamse boerenjongens halen een gekke streek uit en zoals dat vaak gaat met gekke streken in Vlaamse boeken, dreigt de situatie uit de hand te lopen. Humor slaat om in spanning, maar ten slotte laat Stijn Streuvels alles weer goedkomen.

Het begon met Villa des Roses, toen kwam Herfstdraden en ik las nog maar eens een bespreking van Twee vrouwen.

Elsschot, Gerard van het Reve, en Mulisch/Moravia?

Villa des Roses is een Rivièra-roman van François Labeur, Herfstdraden is een bloemlezing met kinderverhalen en Twee vrouwen werd in 1840 geschreven door Elisabeth Hasebroek.

Vervolgens vond ik een recensie van Twee vrouwen, geschreven (het boek) door Ellen, pseudoniem van mevrouw Mollinger-Hoyer.

Dit maakte me nieuwsgierig, en ik pakte mijn Lectuur Repertorium, de Titellijst. Ik weet nu dat er zeven boeken zijn die De droom heten; vijf De dubbelganger; en zes Broeder en zuster. Boete scoort ook hoog met zes. Van De afrekening, De andere, Buren en De deserteur vond ik er ieder vier.

Ligt dat veelvoud nog enigszins voor de hand doordat het woorden betreft die niet al te origineel klinken, ik zou nooit hebben durven denken dat er vier schrijvers te vinden zijn wier smaak zo slecht is dat ze hun boek Als de ogen open gaan durven noemen en geen twee die op Daar kwam een vrouw voorbij vallen. Driemaal vond ik Het brandend braambosch, alle drie met -sch.

Het is nog erger. Na mijn eigen naslagwerken te hebben uitgeput ging ik te rade bij Pica, de computercatalogus van de Nederlandse bibliotheken. Daar staan op het ogenblik zeven miljoen boeken in de digitale kast. Ik vond daar nog een Aanslag (een proefschrift uit Gent, 1975), en drie Twee vrouwen, waarvan die van Sydney Hunter, uit de Sexy West-reeks, waarschijnlijk het boek is dat die jongeman met jeugdpuistjes zocht.

Het gekke van Pica is dat je er niet op titel zoekt, maar op titelwoord. Bij 'twee vrouwen' als titelwoorden krijg je dus ook alle titels met 'twee' erin en alle met 'vrouwen'. Daardoor weet ik dat er ook minstens vijf boeken zijn die Drie vrouwen heten: van Robert Musil, Jan Rogier, Ruth Harris, Hans Berghuis, en Agnes Maas-van der Moer. Stendhal's Drie jonge vrouwen en Hugh Walpole's Drie oude vrouwen rekenen we uiteraard niet mee.

Zo zie je nog eens een boek, maar dit systeem wordt problematisch als je Karakter zoekt en 'karakter' invoert als titelwoord: meer dan duizend treffers. Dat is lastig, niet omdat we vergeten zijn dat Bordewijk Karakter schreef, maar omdat we Bordewijk helemaal niet zoeken. We zoeken een Deense boerenroman, of misschien zelfs een pedagogisch werk, en dan zijn we een uur bezig voor we weten dat we respectievelijk bij Jacob Knudsen en J.M. van Stipriaan moeten zijn.

De voorlopige conclusie luidt: Pica heeft jeugdpuistjes.

Twee weken geleden schreef ik dat De encyclopedie van de domheid ter ziele is gegaan. De schrijver van dit werk in afleveringen, Matthijs van Boxsel, heeft me ondertussen verzekerd dat het volgende deel eind 1995 zal verschijnen.

Ed Schilders