Tepelklem, dioxinekip, ietsisme

Op 19 oktober verschijnt er een nieuwe versie van de Dikke van Dale. Die bevat negenduizend nieuwe woorden, waaronder (volgens Teletekst): regenboogcoalitie, dioxinekip, ietsisme en tepelklem....

Het woord ietsisme heb ik gebruikt in een column in Intermediair van 20 november 1997: 'Zodra je aan de orthodoxie gaat rammelen, glij je met een niet te stoppen vaart de kerk uit, en kom je onvermijdelijk terecht in het atheïsme, of het ”ietsisme”. Dat laatste is, blijkens onlangs gepubliceerd onderzoek, de religie van de meerderheid der nu levende Nederlanders: het geloof dat er ”toch iets moet zijn”, omdat het zo'n akelig idee is dat het leven geen zin en geen vervolg zou hebben. (...) Het ietsisme is een vrij diffuse religie, de aanhangers wekken niet de indruk dat ze er dagelijks of zelfs maar wekelijks mee bezig zijn, maar daartoe aangezet vatten ze hun beeld ongeveer als volgt samen: ”Er moet toch iets zijn? Het zou toch jammer zijn als er verder niets was. Na de dood helemaal afgelopen, dat lijkt me zo kaal”.'In een column in de Volkskrant in 2003 signaleerde ik dat het woord steeds vaker gebruikt werd, in dag-en weekbladen, en ik opperde dat ik het woord had bedacht en als eerste publiek gebruikt, en concludeerde: 'Mijn ambitie: het woordenboek halen. Helpt u mee?'Die column leverde een paar reacties op van mensen die meenden dat het woord eerder gebruikt was, maar er was niemand die een open bron wist aan te wijzen van voor 1997. Wel combinaties met het woord iets, maar het ging juist om de uitgang '-isme', die verwijst naar andere levensovertuigingen zoals boeddhisme of hindoeïsme.In het Lexis Nexis-bestand van krantenartikelen komt het woord op een eerdere datum niet voor.Je kunt overigens nooit uitsluiten dat alsnog een ouder gebruik boven water komt.De reden erop terug te komen is niet dat mijn grootste levensambitie bij deze gerealiseerd is (hoewel het mooi is om naamgever van een wereldgodsdienst te zijn!).De reden is dat ik moet bekennen dat mijn houding ten opzichte van het ietsisme veranderd is.In 1997 leek de westerse wereld de orthodoxie stevig achter zich gelaten te hebben. Men geloofde niet meer in de schepping van zes dagen of een weerzien met grootmoeder in de hemel.Wat resteerde, was een nauwelijks gearticuleerd gevoel, en - zelf eerste generatie ongelovige uit een katholiek nest - vond ik het storend dat er zo weinig over was om het oude debat mee voort te zetten.Ik had liever discussies met orthodoxe gesprekspartners dan met ietsisten, die alles relativeren en subjectiveren ('Wat waar is voor mij, hoeft het niet voor een ander te zijn!')Inmiddels hebben we fundamentalisten die burgers opblazen, kolonisten die land claimen omdat ze daar volgens hun heilige boeken recht op hebben en een Amerikaanse president die Intelligent Design naast de Evolutietheorie ziet staan.Ietsisten blazen niemand op en ze zijn het met geen enkele wetenschappelijke theorie vanuit hun godsdienst oneens.Dat geldt ook omgekeerd: er is in de wetenschap geen reden om het ietsisme te verwerpen.Er is geen tegenstrijd tussen de overtuiging dat je leven zin heeft, dat alles een diepere bedoeling heeft en ergens goed voor is, en de wetenschap.Ik ken vele wetenschappers die geloven.Maar afgezien van de recente ID-stroming ken ik geen serieuze collega's die denken dat God de diersoorten gemaakt heeft, niet in zes dagen en ook niet door stiekem achter de schermen de evolutie duwtjes te geven.Dergelijke gedachten worden als bijgeloof beschouwd.Dit is geen bekering tot het ietsisme. Ook dat diffuse ietsistische geloof is het mijne niet.Maar de redenen daarvoor zijn niet dat het ietsisme strijdig zou zijn met kennis uit de wetenschap.Het zijn veeleer de oude redenen van moraal en psychologie: ik kan niet accepteren dat er 'Iets' is dat een tsunami zou willen sturen en ik heb de indruk dat de behoefte aan een alziende en alles vergevende macht wel erg veel lijkt op het beeld dat een 5-jarig kind van zijn ouders heeft.Alles is beter dan godsdienstwaanzinnigen. Laat de islamisten en de orthodoxe joodse kolonisten in hemelsnaam het ietsisme ontdekken.Toen het humane genoom was afgelezen, zei Bill Clinton tijdens een persconferentie: nu weten we in welke taal God ons geschapen heeft.En de Amerikaanse genoomonderzoeker Francis Collins zei: God heeft ons geschapen via evolutie.Toen was ik geneigd te zeggen: dat is onzin, want we zijn ofwel geschapen door Iemand met een Plan, of we zijn door natuurlijke processen ontstaan.Nu zeg ik: wat iemand kan bedoelen met 'scheppen via evolutie' is me niet echt duidelijk, maar het is te vaag om bezwaarlijk te zijn en alles is beter dan fundamentalisme, creationisme en Intelligent Design.Leve het ietsisme!