Tel rel

Zestig jaar televisie is óók zestig jaar opwinding in de Tweede Kamer. Van Hoepla tot baklava in zeven Kamervragen.

Stel, de VARA zou onder haar leden geld inzamelen voor Griekenand. Zoiets onwaarschijnlijks kon nog gebeuren in maart 1970. De omroep had een inzamelingsactie gehouden voor (papa) Pandreou, tegenstander van het Griekse kolonelsbewind, en Kamerlid Kronenburg wilde wel eens weten hoe dat zat met dat geld. Zijn vraag en het vage antwoord zijn terug te lezen in het digitale archief van de Staten Generaal, net als alle andere Kamervragen over televisie.

De tv is 60 op 2 oktober, en dat betekent ook 60 jaar Kamervragen en politieke bezorgdheid over het medium en de omroepen. 'Is het de bewindsvrouwe bekend dat in brede kring verontwaardiging is ontstaan over een televisie-uitzending van...?' 'Is de minister bereid hiertegen stappen te ondernemen?' Die vragen zijn vaak gesteld. Dat was de minister eigenlijk nooit van zins, stappen ondernemen. 'Repressie' en 'controle' van de omroepen was al ongewenst sinds het 'televisiebesluit van 1957'. En zeker sinds de zaak Bidault, een affaire die wordt omschreven in het deze week uitgekomen boek Beeldenstorm van Ruud van Gessel en Jan Libbenga. In 1963 zou de KRO een BBC-interview uitzenden met de anti-Gaullist Georges Bidault. Minister Luns verbood het interview, uit vrees voor, zo zou PSP'er Noordenbos later honen, 'het humeur voor de heer De Gaulle'. Het parlement nam zich na de zaak Bidault heilig voor nooit meer overheidsbemoeienis toe te staan als het om televisie ging. Wat er dus ook toe leidde dat Kamervragen over het medium weinig uithaalden. Ze waren hoogstens een neerslag van controverses in de samenleving, of dienden enkel om verontrusting te delen.

En er werd wat verontrusting gedeeld, vooral in de woelige jaren zestig en zeventig toen de VARA en VPRO steeds meer tegen het gezag aanschopten, en de christelijke partijen elke keer weer geschokt reageerden. Verruwing, zedenverwildering, zedenkwetsend, godslasterlijk, grievend of onbehoorlijke vuilbekkerij. Veel van dat soort woorden zijn te boek gesteld in de Kamervragen over Zo is het toevallig... of Barend Servet. Later, toen de zeden echt verwilderden, in bijvoorbeeld Sex voor de Büch of De bus, hoorde je daar zelden meer iemand over, vreemd genoeg. Ook sommige grote rellen zijn op een of andere manier niet tot de Kamer doorgedrongen. Zo is nergens melding gemaakt van de komst van Big Brother of de docu Dood op verzoek, waarin de eerste live-euthanasie op tv te zien was. Andere controverses en vooral controversetjes zijn juist weer enkel in de Kamerarchieven bewaard gebleven. Of het salaris van 30.000 gulden voor dhr. W.R. van de VARA niet aan de hoge kant was (1981). Of Han Peekels stripshow Wordt vervolgd niet wat al te innig samenwerkte met stripblad Eppo (1985). Of het goed was dat de netmanager zoveel macht had, dat hij Onderweg naar morgen kon stoppen (2009). Of zomaar kippen geslacht mochten worden door de Echte meisjes in de jungle. Wat de televisiegeschiedenis in Kamervragen vooral laat zien is de tijdgeest waarin de vragen gesteld werden. De laatste jaren zijn er opmerkelijk veel vragen over dieren en de islam.

'Gevaar voor de kinderen'
Kamervraag van PvdA'ers Kalsbeek en Dijsselbloem over De Gouden Kooi: 'Hebt u kennisgenomen van het feit dat een vrouw van 32 minimaal een jaar lang niet zal zorgen voor haar twee kinderen, omdat zij gedurende die periode deelneemt aan het programma De Gouden Kooi?'

De televisiegeschiedenis in 7 Kamervragen
1. 1964 - Zo is het...
Dé tv-rel van de jaren zestig. Het satirische VARA-programma Zo is het toevallig ook nog eens een keer, leidde tot wel vijf Kamervragen. De uitzending van januari 1964 verhitte de gemoederen het meest. Die waarin tv-verslaving (met één net al een zorg blijkbaar) op de hak werd genomen. Peter Lohr las een soort gebed voor: 'Geef ons heden ons dagelijks programma. Wees met ons, o beeld.' De studio moest bewaakt worden en publiekslieveling Mies Bouwman kreeg het zwaar te verduren. In de Tweede Kamer hadden vier parlementariërs van verschillende zuilen zich verenigd om minister Bot van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen het vuur aan de schenen te leggen. Schmelzer (KVP), Geertsema (VVD), Smallenbroek (ARP) en Beernink (CHU) vroegen: 'Is de minister van mening dat deze uitzending aan een zeer groot deel van onze bevolking aanstoot moet hebben gegeven?' Maar de minister kreeg van de VARA de 'verzekering' dat men 'niemand in zijn godsdienstige gevoelens had willen kwetsen', en deed verder... niets.

2. 1968 - Hoepla
Dat andere choquerende programma, met de blote Phil Bloom, gold blijkbaar voor het parlement als helemaal niet zo schokkend. Er is geen Kamervraag over gesteld. Wel een andere aflevering riep bij de PvdA-fractie zorgen op. Het Kamerlid Voogd vroeg zich in mei 1968 af of in een uitzending van Hoepla militairen dronken waren gevoerd met bier. De minister van Defensie Den Toom anwoordde. Het was zo gegaan: Iemand van Hoepla was ingestapt bij een stel 'luidruchtige' en zelfs 'aanstellerige' militairen, in de trein van Amsterdam naar Utrecht. De Hoepla'er had hen, zonder officiële toestemming, aan de tand gevoeld over de oorlog in Vietnam. Dat wel. Maar de militairen hadden zelf het bier al in Amsterdam ingeslagen.

3. 1972 - Servet
De gewraakte uitzending van mr. Shock, Barend Servet, waarin een gevlinderbrilde 'Koningin Juliana' met een teiltje spruitjes op schoot zit, en door een 'ober' in livrei sherry en drie bier laat aanrukken. Spotten met het vorstenhuis. Alles kon, maar dat niet. Het komt de VPRO - zelden gebeurd - op een berisping van minister Engels van CRM te staan. Een jaar later duikt de nepkoningin nogmaals op in een kerstuitzending van Servet en zijn team (naast, hij doet het erom, topless meisjes, Van Oekel eindeloos plassend, plus een uitvoering van Stille nacht en Zuurkool met vette jus). Drie KPV'ers melden de minister dat 'miljoenen Nederlanders op de meest ernstige wijze in hun gevoelens zijn gekwetst'. Maar de nieuwe minister van CRM, Van Doorn, fluit de VPRO er deze keer niet voor terug, al weet hij dat het deze Servet 'lager is gewaardeerd dan enig programma ooit tevoren'.

4. 1975 - Carnaval
Opmerkelijk. Hoe vaak er geklaagd wordt over zedenverwildering, zo weinig klachten over politieke correctheid zijn in de Kamerstukken bewaard gebleven. Er is nooit een Kamerlid bezorgd over een vrouwonvriendelijk programma. En maar een keer, in 1975, heeft een 'racistische' carnavalskraker, getoond bij de TROS, tot opschudding geleid. Titel en zanger van de carnavalskraker werden vreemd genoeg niet genoemd. maar Kiele Kiele Koeweit was het niet, dus moet het Vader Abraham met Wat doen we met die Arabieren zijn geweest. Vader schreef toch meestal vriendelijke hossers, maar nu was hij volgens PvdA'ers Kosto en Roethof over de schreef gegaan met het refrein: 'Wat doen we met die Arabieren hier? Want ze zijn niet te vertrouwen. Bij onze mooie vrouwen.' Hoe zou die tekst in 2011 worden ontvangen? Vader Abraham, geschrokken, besloot 'de grammofoonplaat niet te doen uitkomen', zodat de minister het erbij kon laten.

5. 1983 - Bijklussen
Het Kamerlid Nagel (toen nog PvdA) vroeg zich af of de minister wel eens had gehoord dat AVRO-presentatoren, niet zelden vlak na hun eigen radio-of televisieprogramma, zo idioot vaak te horen waren in radiospotjes. En hoe dat te rijmen was met hun publieke taak. AVRO-omroeper Hans van der Togt zat in een radiospot van Bauknecht, Karel van der Graaf was te beluisteren in een 'commerciële boodschap' van Altrafietsen, en Meta de Vries en Jan van Veen maakten het helemaal bont. Zij deed Liebherr-koelkasten, de Bijenkorf en Miele, hij Top Vorm-meubelen, Linda Loumode en Mac Leans. Minister Brinkman van WVC dacht dat het allemaal op louter toeval berustte, en dat ze het verder zelf maar moesten weten.

6. 2007 - Gouden Kooi
Eerst riep CDA'er Joop Atsma al op om niet te adverteren rondom John de Mols vervolg op Big Brother, De Gouden Kooi, om het programma een stille adverteerdersdood te laten sterven. Toen stelden PvdA'ers Kalsbeek en Dijsselbloem vragen aan minister Hirsch Ballin: 'Hebt u kennisgenomen van het feit dat een vrouw van 32 minimaal een jaar lang niet zal zorgen voor haar twee kinderen, omdat zij gedurende die periode deelneemt aan het programma De Gouden Kooi?' Ze vonden de uitspraak van de moeder dat ze de kinderen ook 'wel eens even zat' was, een gevaar voor het geestelijk en lichamelijk welzijn van de kinderen. De minister liet de Kinderbescherming een oogje in het zeil houden, en Natasia werd na 10 maanden uit De Gouden Kooi gestemd. Een borstvergroting en een rijbewijs rijker kon ze terug naar haar bloedjes.

7. 2009- Baklava
Vragen van de leden Bosma en Wilders (beiden PVV) aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de voortgaande islampropaganda op de publieke omroep.
Heeft u kennisgenomen van het liedje Baklava of rijstevla van Kinderen voor Kinderen?

Wist u dat er daarin maar liefst 27 keer Allah Akbar wordt gezongen?

Deelt u de mening dat dit opnieuw een indicatie is dat de staatsomroep vooral de belangen dient van een kleine multiculturele elite en niet van het Nederlandse volk, die echter wel de rekening mag betalen?

Antwoord van minister Plasterk (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
Ja

Nee, dit aantal had ik niet geturfd.

Deze mening deel ik niet. Dit is een zestien jaar oud liedje over een meisje dat zich verdeeld voelt tussen haar islamitische en haar Nederlandse achtergrond. Ik kan er werkelijk geen kwaad in ontdekken.