SMS voor een betere toekomst

'Wat moet er met je land gebeuren?', stond er in de sms. Honderdduizend Afrikaanse jongeren naar wie normaal niet wordt geluisterd, reageerden. Door

'Meer democratie. Ongelijkheid en corruptie zijn de duivels die Afrikaanse staten bedreigen.' De wens van de 22-jarige man uit Busia is een van de honderdduizend sms'jes waarmee de Afrikaanse jeugd een bijdrage levert aan de nieuwe millenniumdoelen die na 2015 moeten ingaan.

'60 procent van de Afrikaanse bevolking is onder de 35 jaar, maar hun stem wordt niet gehoord omdat zij geen invloed hebben op de besluitvorming', zegt Freddy Lutonadio van de pan-Afrikaanse ontwikkelingsorganisatie African Monitor. Met het Amsterdamse bureau Text to Change ontwikkelde African Monitor het programma Voice of Africa's Future, waarin jongeren in tien Afrikaanse landen via sms naar hun mening is gevraagd.

De opmerkelijke uitkomst van Voice of Africa's Future was het verlangen naar goed bestuur: niet corrupt, transparant en aanspreekbaar. 'Dit bleek voor veel jongeren belangrijker dan werk, goede gezondheidszorg en onderwijs', vertelt Lutonadio, die zijn ambitie om de jeugd een stem te geven in daden kon omzetten dankzij mobiele technologie. 'Dit is een heel krachtig instrument voor ontwikkeling. Met sms bereik je in korte tijd en tegen lage kosten heel veel mensen tot in de meest verafgelegen uithoeken van Afrika.'

De mogelijkheden van mobiele technologie brachten Bas Hoefman ertoe om in 2008 met zijn partner Text to Change op te richten. Het begon met een kleinschalig project in Oeganda om burgers via een sms-quiz mensen te informeren over de risico's van aids en hiv. 'Het was een proces van vallen en opstaan, want ons eerste sms-nummer 666 bleek voor Oegandezen van de duivel te zijn. De posters waren al gedrukt, dus we moesten opnieuw beginnen', vertelt Hoefman. 'Maar uiteindelijk was het een succes omdat het aantal meldingen bij de kliniek om te testen op aids en hiv met 40 procent steeg.'

Inmiddels is Text to Change uitgegroeid tot een van de grote internationale spelers op het gebied van mobiel dataverkeer. De organisatie levert technische oplossingen voor het verzamelen van data, het informeren van gebruikers en interactief gebruik zoals in het voorbeeld in Oeganda. Ontwikkelingsorganisaties in zeventien landen gebruiken de techniek voor tientallen projecten op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, economische ontwikkeling of het versterken van burgerkracht. Zo wordt sms ingezet om vrouwen huiselijk geweld te laten melden, boeren te informeren over de marktprijs van hun gewassen of zwangere vrouwen te herinneren aan hun afspraak in de kliniek.

'Maar we zijn steeds meer bezig met gepersonifieerde toepassingen,' zegt Hoefman. 'Zo kunnen we patiënten per sms herinneren dat zij hun medicijnen op tijd moeten innemen, burgers oproepen zich te laten vaccineren of vrouwen begeleiden tijdens de specifieke fase van hun zwangerschap. En we kijken naar meer commerciële toepassingen. Voor voorlichting zijn mensen niet bereid te betalen, maar boeren zijn best bereid om te betalen voor actuele marktinformatie.'

Mobiele technologie is niet dé oplossing voor armoedebestrijding, zegt Hoefman. 'Het is een instrument. Als er geen medicijnen zijn in een kliniek houdt het op, maar via sms kun je in elk geval voorkomen dat mensen voor niets kilometers lopen om met lege handen terug te komen.'

Het gebruik van sociale media en het aanspreken van jongeren als toekomstige generatie stond hoog op de agenda tijdens de top van de Verenigde Naties over de nieuwe millenniumdoelen, afgelopen september in New York. Als in 2015 de huidige doelen aflopen om de armoede in de wereld te bestrijden, moeten er nieuwe afspraken liggen waaraan de internationale gemeenschap zich committeert.

Het mobiliseren van burgers moet een van de belangrijke instrumenten worden, zo is de consensus binnen de internationale hulpindustrie. Rijke landen moeten niet langer hulp opleggen, maar werken vanuit de kracht van burgers in ontwikkelingslanden zelf. Zij zijn degenen die hun bestuurders kunnen aanspreken op sociale misstanden of publieke dienstverlening opeisen. Toegang tot informatie is daarbij essentieel, denkt Hoefman. 'Als burgers weten hoeveel geld hun district beschikbaar heeft voor bepaalde voorzieningen, dan weten ze wie ze verantwoordelijk kunnen houden.'

Maar eenvoudig is het nog niet, weet Hoefman. Zo werd onlangs een project in Kameroen, om gevallen van kinderhandel te melden, geboycot door de regering. 'De provider Orange stond al in de startblokken, maar werd op het laatste moment uit de lucht gehaald.' Ook lopen nog veel welwillende organisaties aan tegen het wijdverbreide analfabetisme in Afrika. 'Het alternatief voor sms'jes is dan gesproken tekstberichten, maar dan moet je wel weer zorgen dat die worden vertaald in de juiste lokale taal.'

Text to Change heeft zich tot doel gesteld het sociale effect van projecten meetbaar te maken. Niet alleen om verantwoording af te leggen voor de investering, maar ook om data te kunnen verzamelen en bundelen zodat ze weer kunnen worden gebruikt voor andere doeleinden. Volgens Lutonadio van African Monitor zijn de mogelijkheden van mobiele technologie nog legio. 'Wat je ook doet via mobiele telefoon, het is sneller en goedkoper dan mensen met de auto zien te bereiken in de verste uithoeken van Afrika.'

Mondialisering