Smeed je eigen geluk

Een online-cursus geluk: helpt dat? Hart en Ziel zette de afgelopen maand de positieve levenslessen van de Amerikaanse psycholoog Michael Fordyce op de website....

‘Doe betekenisvol werk’, zegt psycholoog Michael Fordyce in zijn onlineboek over geluk. ‘Nee’, reageert Ouwe IJsberg, bezoeker van hartenziel.nl naar aanleiding van de Nederlandse bewerking van dat boek op deze site. ‘De diepere betekenis van mijn werk is dat het mij met muisarm en al elke dag dichter bij de vervroegde uittreding brengt.’

‘Vind je eigen geluk belangrijk’, zegt de psycholoog. ‘Nee’, reageren veel internetlezers. Geluk is niet relevant, want in Afrika wonen alleenstaande moeders met acht kinderen, van wie er drie honger hebben en vier aids.

‘Probeer in het hier en nu te leven’, adviseert de psycholoog. ‘Nee’, zegt Sjoukje: ‘Hoe meer je streeft naar dit soort zaken, hoe moeilijker het is. Mijn devies is daarom: stop met streefleven, laat los, en je komt beter bij de essentie.’

De belangrijkste conclusie uit al deze reacties lijkt dat het geven van advies aan lezers van de Volkskrant veilig werk is. Het klakkeloos opvolgen van adviezen doet niemand.

Dit soort kritische reacties stemmen hoopvol, vooral omdat ze ook geregeld worden afgewisseld met schouderklopjes van mensen die het gevoel hebben een stapje in de goede richting te hebben gezet. Want er is weliswaar aangetoond dat de levenslessen van Fordyce de levensvoldoening een beetje kunnen vergroten, maar toch moet geconstateerd worden dat het geluksadvies nog te kampen heeft met enkele kinderziekten.

De hoofdreden is dat de psychologie zich pas sinds zeer kort actief bezighoudt met het stimuleren van geluk. Traditioneel heeft het onderzoek zich veel meer gericht op het bestrijden van angsten, depressies en verslaving. De psychologie beschikt over weinig kennis en ervaring als het gaat om de goede dingen van het leven uit te bouwen.

‘Geluksprofessor’ Ruut Veenhoven van de Erasmus Universiteit in Rotterdam vergelijkt de aanbieders van gelukscursussen zelfs met de verkopers van Haarlemmerolie. ‘Ze doen net alsof hun aanbevelingen passen op alle kwalen. Toch heb je meer kans op succes als je aan kunt sluiten bij de individuele situatie van mensen. Als je een neurotische weduwe bent met één been en je geeft een zes voor je eigen levensgeluk, dan doe je het eigenlijk prima. Als je hetzelfde cijfer geeft voor je geluk, terwijl verder alles meezit, dan is er waarschijnlijk meer ruimte voor verbetering. Dan is advies over levenskunst veel beter op zijn plaats.’

De geluksadviezen die op de website van Hart en Ziel worden gegeven, werken net als andere vormen van zelfhulp als een soort buffet, waarbij de klanten iets van hun gading kunnen uitzoeken en de rest links laten liggen. De bezoekers van de website hebben dit goed in de gaten. ‘Wees actief’, zegt de psycholoog, omdat actieve mensen gelukkiger zijn dan inactieve, en omdat dit advies werkzaam is gebleken. Websitebezoeker Skylo 10 concludeert echter: ‘Ik haal het beste uit mijn leven, doe voor 99 procent alleen maar dingen die ik boeiend, leerzaam, vruchtbaar, zinvol en leuk vind. En nu zou ik nóg meer ‘moeten’ gaan doen om prettiger te leven? Nou... Nee!!!! Juist de balans van actief en rust is voor mij belangrijk.’

Meer van het goede is inderdaad niet altijd beter, maar er zijn ook mensen die voor zichzelf concluderen dat ze te afwachtend zijn en iets ondernemender worden. Samen bieden de levenskunstjes een beeld van hoe een gelukkig leven eruit zou kunnen zien, waar iemand zich al dan niet aan kan spiegelen. Dit is wat betreft zelfhulp het beste wat de psychologie op dit moment te bieden heeft, maar Veenhoven vraagt zich wel af of dit ook het geluksadvies is dat de meeste toekomst heeft. ‘Psychologen zijn gewend therapie te geven en nemen automatisch aan dat het verbeteren van levensvaardigheden ook de beste mogelijkheden biedt voor het verhogen van levensvreugde. Ik denk echter dat er minimaal twee opties zijn die mogelijk beter zouden kunnen werken.’

Een eerste mogelijkheid zou kunnen zijn meer onderzoek te doen naar de gevolgen van levenskeuzen. Veenhoven: ‘Een aardig voorbeeld komt van onderzoek naar mensen die een baan verder van huis accepteren, omdat ze dan een stapje in hun loopbaan kunnen maken en meer gaan verdienen. Gemiddeld leidt deze stap tot een afname in het welbevinden. Als we nu eens een soort consumentenbond voor het geluk zouden kunnen opzetten, waarin mensen kunnen nazoeken welke gevolgen dergelijke keuzen hebben, dan zouden ze beter geïnformeerd kunnen kiezen, en misschien vaker terecht komen in gelukkige omstandigheden.’ Dergelijke hulp bij levenskeuzen lijkt vooral ook handig te zijn, omdat uit onderzoek is gebleken dat mensen vaak erg slecht zijn in het voorspellen wat de emotionele gevolgen zijn van de keuzen die zij maken.

Een tweede optie is volgens Veenhoven mensen te helpen hun eigen gevoelsleven beter in kaart te brengen zodat ze zelf oplossingen kunnen vinden. ‘Dat kan tegenwoordig makkelijk met elektronische dagboekjes. Daaruit kan bijvoorbeeld blijken dat je je meestal prettiger voelt als je gesport hebt, dan wanneer je voor de televisie bent blijven hangen. Het kan ook blijken dat je je op je werk meestal minder prettig voelt dan je dacht. Ook dat soort informatie helpt om beter geïnformeerde keuzen te maken.’

Voor de socioloog Veenhoven is het nog geen uitgemaakte zaak dat psychologen de beste papieren hebben om een bijdrage te leveren aan het welbevinden. ‘Informeren’ levert misschien meer op dan ‘psychologiseren’.

Veenhoven: ‘Je mag tegenwoordig niet meer zomaar zeggen dat iets gezond is, maar met geluk is nog alles mogelijk. Of je nu ijsjes, aftershave of auto’s verkoopt, iedereen mag beweren dat het geluk erdoor bevorderd zal worden. Het is mogelijk dit soort claims te testen en ze alleen nog toe te laten als ze echt kloppen.’

Misschien dat we afleren levensvoldoening te associëren met oppervlakkigheid en egoïsme, als we de belofte van geluk niet langer gebruiken als glijmiddel om producten bij anderen door de strot te duwen.