Onrustige baarmoeders vragen om een voorzichtige vrijer

In sommige gevallen leidt een besmetting met het HPV-virus bij vrouwen tot baarmoederhalskanker. Zeker na een verdacht uitstrijkje blijkt de man een bepalende factor....

Condooms kunnen ook binnen een vaste relatie zinvol zijn, omdat ze de overdracht van het humaan papillomavirus (HPV) voorkomen en zo kunnen beschermen tegen baarmoederhalskanker.

Als partners besmet zijn met HPV, kan een condoom voorkomen dat partners elkaar voortdurend herbesmetten. Dat blijkt uit onderzoek waarop patholoog in opleiding Maaike Bleeker (VU Medisch Centrum) vorige week promoveerde.

Bleeker: 'HPV is de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoening; de kans dat een vrouw geïnfecteerd raakt gedurende haar leven, wordt geschat op 80 procent. Meestal geneest de infectie spontaan zonder dat je er ooit iets van hebt gemerkt en zonder dat dit tot afwijkingen leidt.'

Toch is het niet onschuldig, want een aanhoudende infectie met een van de kwalijker varianten van het virus - hoog-risico type (hrHPV) - kan leiden tot baarmoederhalskanker.

In Nederland krijgen per jaar zevenhonderdvijftig vrouwen baarmoederhalskanker, ongeveer driehonderd van hen overlijden daaraan.

In de strijd tegen baarmoederhalskanker worden vrouwen tussen de 30 en 60 jaar eens per vijf jaar opgeroepen voor een uitstrijkje. Bij een uitstrijkje worden cellen van de baarmoedermond geschraapt en in het laboratorium wordt onderzocht of die cellen rustig zijn dan wel licht of ernstig afwijkend .

Onrustige cellen duiden op een voorstadium van baarmoederhalskanker. In het voorstadium volstaat een relatief lichte ingreep: het verwijderen van het afwijkende slijmvlies van de baarmoedermond .

Bleeker onderzocht onder andere de manier waarop mannen de besmetting dragen en overbrengen. 'Daar was tot nu toe weinig over bekend. De infectie gaat gepaard met vlakke huidafwijkingen aan de voorhuid van de penis. Deze afwijkingen vormen het HPVreservoir bij de man omdat zij gepaard gaan met meer virusdeeltjes', zo toonde Bleeker aan.

'Die huidafwijkingen spelen een centrale rol in de overdracht van virussen van de man naar vrouw. De huidafwijkingen zijn rode gebiedjes op het niveau van de huid of iets erboven, maar met het blote oog zijn ze moeilijk zichtbaar.'

Bleeker maakte de plekjes zichtbaar door ze te bestrijken met verdund azijnzuur, waardoor ze wit kleuren. Bij vrouwen wordt deze techniek al langer gebruikt om HPV-gerelateerde voorstadia van baarmoederhalskanker aan de baarmoedermond aan te tonen. Ook onderzocht ze bij besmette koppels het effect van condoomgebruik .

De koppels die werden onderzocht, hadden een vaste relatie en waren geselecteerd omdat de vrouwen een voorloperafwijking aan de baarmoedermond hadden.

Aan de helft van de stellen vroeg Bleeker condooms te gebruiken. Zowel met als zonder condoom genazen bijna alle afwijkingen op de penis vanzelf, maar in de condoomgroep verliep het genezingsproces sneller.

De genezing van de voorloperafwijkingen aan de baarmoedermond bij de vrouw was over het algemeen minder, maar werd vaker gezien bij vrouwen van de condoomgroep.

Dit betekent dat (ook) binnen een relatie condooms beschermen tegen de overdracht van HPV. Met condoom is de kans op een aanhoudende HPV-infectie dus kleiner en het genezingsproces sneller, wat de kans op baarmoederhalskanker zou verlagen.

Op grond van Bleekers promotieonderzoek zouden partners kunnen concluderen dat ze ook zelf iets kunnen doen als het uitstrijkje 'onrustig' aangeeft: condooms gebruiken. Dat voorkomt herbesmetting, versnelt de genezing van penisafwijkingen en voorloperafwijkingen aan de baarmoedermond en verkleint de kans op baarmoederhalskanker.

Toch zal het niet meteen beleid worden om condoomgebruik te adviseren binnen de relatie en/of bij een afwijkende uitslag van het uitstrijkje, zegt Bleeker. 'Zulk beleid wordt nooit gebaseerd op één studie .'

Ook gelden de resultaten voor de hele groep vrouwen die is onderzocht. Het is niet gezegd dat individuele vrouwen gebaat zijn bij condoomgebruik. Dat hangt er onder andere van af of de vrouw besmet is met hetzelfde type HPV als de man.

Bovendien is het risico op baarmoederhalskanker al erg klein als vrouwen gehoor geven aan de oproepen voor een uitstrijkje. 'De ontwikkeling van onrustige cellen tot baarmoederhalskanker, neemt gemiddeld vijftien jaar in beslag. Als vrouwen iedere vijf jaar worden gecontroleerd, kan bijna altijd het voorstadium worden ontdekt en tijdig worden ingegrepen voordat kanker ontstaat.'