Onaneren onder de palmboom

Tijdens vakanties lezen mensen meer romans dan thuis. Of er dan op en nabij de stranden ook meer gemasturbeerd wordt, weet ik niet....

Lezers van Nederlandse romans moesten tot in de 20ste eeuw lange tijd een zwaar beroep doen op hun verbeelding om er opgewonden van te raken. Expliciete beschrijvingen van seks kwamen er niet in voor, laat staan van masturbatie. Maar volgens Marita Mathijsen, een hooggeleerd kenner van de 19de-eeuwse literatuur, wordt er in de brave Camera Obscura van Beets wel degelijk naar verwezen als Pieter Stastok (what's in a name!) aan het biljarten is en hij met de rechterhand begint 'de keu tusschen duim en wijsvinger heen en weder te bewegen (. . .)'.

Lodewijk van Deyssel waagde het als eerste om een personage expliciet de hand aan zichzelf te laten slaan, en nog wel een vrouwelijk personage ook. Zijn durf moet extra geprezen worden omdat hijzelf als jongetje voor het slapengaan door zijn vader een soort van dwangbuisje kreeg omgebonden dat de manuele stimulatie onmogelijk maakte. In zijn debuutroman Een liefde (1887) zit Mathilde, de vrouwelijke hoofdpersoon, in haar tuin te verlangen naar haar afwezige geliefde Jozef. Het duurt lang voordat je als lezer in de gaten hebt dat al die verhitte waarnemingen van bomen en struiken erotische fantasiezijn, maar dan gebeurt het: 'Haar beenen krompen samen omhoog, haar buik huiverde te-rug. Haar schrikkende handen grepen naar haar geslachtsdeel. Het slijm sapte uit haar openzijgenden mond, heete trillingen ijlden in haar achterhoofd, haar geslachtsdeel spoog zijn wellustvocht in het stijve stugge hemd.'

Ik vind dit een afstotelijke, veel te plastische beschrijving van het hemelse orgasme, maar over de stijl vielen ze niet, de verontwaardigde lezers. Men vond Een liefde onzedelijk en onwelvoeglijk. 'Een groote aanwinst voor de kuf-en bordeelliteratuur', meende De Lantaarn. Maar het literaire bloed kroop waar het niet gaan kon. De zinnelijke Hedwig in Frederik van Eedens Van de koele meren des doods (1900) kan het vingeren niet laten. Ze voelt zich slecht en wil soms wel dood van schuldgevoel. Een arts raadt haar lichamelijke tuchtiging aan en voegt daar wreed aan toe dat ze nu nooit meer kinderen zal kunnen krijgen. Couperus bedacht in Van oude menschen, de dingen die voorbij gaan (1906) de mooie term 'cerebrale onanie' voor het wellustig mijmeren van de oude rokkenjagende oom Anton in zijn luie stoel.

Wanneer in de wereldliteratuur voor het eerst gemasturbeerd wordt, weet ik niet. Beroemd is de sc in Ulysses (1922) van James Joyce waarin Leopold Bloom zich aan het strand aftrekt met de ogen gericht op een mank meisje. In zijn fantasie roept iedereen 'o! o!' aan het strand, en hij hoort de liefdeskreten van jonge meisjes. Uiteindelijk 'gutst' het eruit 'in een regenvloed van gouden haartjes', gevolgd door de post-orgastische ontnuchtering. 'Zorgvuldig trok Mr. Bloom zijn natte overhemd weer recht.' In Op zoek naar de verloren tijd (1918) van Proust klemt de jonge Marcel tijdens het ravotten Gilberte tussen zijn benen 'als een jonge boom die ik wilde beklimmen'. En voordat hij het weet stroomt alle lust uit hem weg 'zonder dat ik tijd had ervan te genieten'. Nee, vreugdevol is het allemaal niet, dat literaire trekken en duwen.

Na de Tweede Wereldoorlog rukt het masturberen zo sterk op, dat er geen citeren meer aan is. In Portnoy's Complaint (1969) van Philip Roth bereikte het genre een tientallen bladzijden durend hoogtepunt. En in Hij en ik (1971) van Alberto Moravia nam de mannelijke lust voorgoed het heft in eigen hand. Zelfs bestraffende tikjes grijpt Hij aan om klaar te komen.

De mooiste masturbatiesc las ik niet in een roman maar in Schadelijk of onschadelijk? (1925) van A. Morvincit (Liefde overwint), het pseudoniem van een man die wegens homoseksueel gedrag in de gevangenis zat en daarna met de pen wraak nam op de seksuele moraalridders. In zijn boekje vertelt hij over Mejuffr. K.H. die zich op warme zomerdagen op de sofa legde en haar vulva besmeurde met honing waardoor alle vliegen uit de kamer erop neerstreken en haar eendrachtig kriebelend de heftigste orgasmen schonken. Misschien iets voor onder de palmen op Mallorca of op de heide bij Appelscha? Prettige vakantie.