‘Met vechten los je niets op, blijf praten’

Oeganda wil opnieuw hard optreden tegen rebellen...

AMSTERDAM Vier jaar lang praatte de christelijke organisatie van dominee Canon Kaiso in op de regering van Oeganda. Alsjeblieft, zeiden Kaiso en zijn medestanders steeds opnieuw tegen president Yoweri Museveni, laten we streven naar een vreedzame oplossing voor het conflict in Noord-Oeganda. ‘Laten we gaan praten met Joseph Kony, met vechten los je niets op en blijft de bevolking lijden.’

Twee jaar geleden kreeg dominee Canon Kaiso zijn zin. De laatste Oegandese militaire actie, operatie Iron Fist, had niets opgeleverd, buiten opnieuw veel bloedvergieten. In Zuid-Soedan werden de onderhandelingen geopend met afgevaardigden van het Verzetsleger van de Heer (LRA), de guerrillabeweging die het noorden van Oeganda de laatste 22 jaar in vuur en vlam zette.

Een burgeroorlog met tienduizenden doden, met miljoenen mensen die op drift raakten, een conflict ook waarbij tienduizenden kinderen ontvoerd werden om gehersenspoeld te worden tot kindsoldaat.

Rechtstreeks met Kony zelf, de leider van het LRA, werd nooit onderhandeld. Het waren steeds afgevaardigden die in Juba met de regering van president Museveni spraken, onder leiding van de Zuid-Soedanese vicepresident Riek Machar. The Wizard of the Nile bleef verborgen in de wouden in de driehoek Soedan, Oeganda en Congo. Kony blafte zijn bevelen per satelliettelefoon richting Juba.

Het waren moeizame onderhandelingen, vooral ook vanwege het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof (ICC) dat Kony boven het hoofd hangt. Dat arrestatiebevel, documenten vol gruweldaden die het LRA tegen de bevolking van Noord-Oeganda gepleegd heeft, is Kony een doorn in het oog.

Pas toen de Oegandese regering, die het ICC vier jaar geleden zelf verzocht een strafvervolging tegen Kony in te stellen, de LRA-delegatie in Juba verzekerde dat Kony niet zou worden uitgeleverd, wenste hij een vredesakkoord te tekenen.

Euforie in Zuid-Soedan, in Oeganda blijdschap bij al diegenen die zich wel eens verdiept hadden in het afschuwelijke lijden van de bevolking. Iedereen – bisschoppen, regeringsleiders uit Soedan en Oeganda, journalisten – zat er een maand geleden in Zuid-Soedan klaar voor. De tafels waren gedekt, de pennen met inkt gevuld.

Maar Kony verscheen niet. Eerst was nog sprake van uitstel, inmiddels is duidelijk dat Kony niet meer komt opdagen. Hij vertrouwt het bewind in Kampala niet.

Volgens de Oegandese regering, die zegt over een brief van de LRA-leider te beschikken, is Kony bang dat hij ‘in Europa opgehangen gaat’ worden. Dat het Haagse Strafhof geen doodstraf kan uitspreken, gelooft Kony simpelweg niet. In de brief zegt hij, dat hij ‘liever sneuvelt dan zich overgeeft’.

De Oegandese regering, die Kony nog even respijt heeft gegeven, is het inmiddels zat. Samen met Zuid-Soedan en Congo wil Kampala nu een grootschalige militaire campagne ontketenen tegen Kony, wiens beweging de laatste weken alweer heeft huisgehouden in het zuiden van Soedan. Vorige week nog werden meer dan twintig dorpelingen vermoord.

Kony zou de adempauze bovendien gebruikt hebben om zich te herbewapenen, al dan niet met hulp van het islamitische bewind in Khartoem, dat er baat bij heeft dat het onrustig blijft in het afvallige, olierijke en christelijke Zuid-Soedan.

Je zou zeggen, pak die man nu eindelijk een hard aan, maar dominee Canon Kaiso, de afgelopen week namens de Uganda Joint Christian Council (UJCC) even in Nederland, vindt dat de regering-Museveni toch te snel (weer) naar de wapens grijpt. ‘Wat Museveni de afgelopen twintig jaar niet is gelukt, zelfs met geavanceerde Britse en Amerikaanse militaire hulp, zal dan nú wel lukken? Kony laat zich niet makkelijk grijpen. De jungle waar hij verblijft, in het Congolese Garamba, is ondoordringbaar.’

Nee, zeg Canon Kaiso, laten we nog één keer proberen Kony aan de onderhandelingstafel te krijgen. ‘Met opnieuw massaal vechten, vergroot je het lijden van de bevolking alleen maar.’ Bovendien zou een nieuw gewapend conflict de regio, het gehele ‘Grote Merengebied’, opnieuw in brand kunnen zetten, met voorop het toch al zo geplaagde Congo. ‘Daar zijn nu al zoveel milities actief.’

Het is een bijzonder zware opdracht, beseft Kaiso. President Museveni, die zich er graag op beroept dat hij ‘elke veldslag in zijn leven heeft gewonnen’, is geen man van langdurige vredesonderhandelingen. ‘Dat vindt hij eigenlijk een teken van zwakte.’ Toch hoopt de dominee dat de onderhandelingen nog een kans krijgen. Maak Kony duidelijk, zegt Kaiso, dat hij niet in Den Haag opgehangen wordt, dat er een kans bestaat op een rechtvaardig proces.

En maak, in godsnaam, een einde aan het lijden van de bevolking van Zuid-Soedan en Noord-Oeganda.