'Het heeft geen zin tegen EBRU te zeggen dat ze haar mond moet houden'

CORNALD MAAS in gesprek met M. HALIT UMAR (65), gepensioneerd patholoog-anatoom, en S. KÜBRA UMAR-FURTINA (63), oogarts, uit Rotterdam. Zij zijn de ouders van schrijver-columnist EBRU UMAR (37)....

Vader Een kind maken is makkelijk, een kind opvoeden is een heel ander verhaal. Wij hebben veel geïnvesteerd in onze drie dochters. We hebben ze reizen laten maken, we zagen erop toe dat ze op het correcte pad bleven, we lieten ze studeren – of je vrouw of man bent maakt voor ons niks uit. Onze jongste, Milis, werd psycholoog, Arzu moleculair bioloog.

Moeder Maar Ebru is altijd een bijzonder kind geweest, heel anders dan haar zusjes. Ze neemt geen blad voor de mond, ze laat haar zwakke kanten niet graag zien. Toen ze 4 was, zag ze tijdens een bezoekje aan haar grootouders in Turkije een verkoper van ballonnen, en Ebru wilde er een hebben. Oma ging naar binnen om geld te halen, maar bleef een tijdje weg. Ebru ging achter de ballonnenman aan die alweer een stuk verder was gelopen en verdwaalde vervolgens. Dat realiseerde ze zich ook maar ze wilde het niet laten blijken. Ze vroeg een nette man of hij haar naar de kruidenier wilde brengen, de kruidenier die een winkel had tegenover het huis van haar grootouders. En vlak voor ze er waren, zei ze dat ze de rest van de route wel in haar eentje zou afl eggen – hij hoefde niet te weten dat ze eigenlijk verdwaald was. In alle rust kwam ze even later aanlopen. Wij hadden intussen, in totale paniek, de politie gebeld.

Vader ‘Grappig’, zou ze nu zeggen over zo’n verhaal, of: ‘Net goed!’ De Ebru van toen is de Ebru van nu, met een eigen wil. Haar mening is heilig. Die ventileert ze in haar columns en boeken.

Moeder Grote mond, klein hart. Ze is zeer betrokken bij anderen, en ze heeft een groot rechtvaardigheidsgevoel, maar soms schiet ze haar doel voorbij. Ze kan heel fel zijn.

Vader Ze reageert primair. Diplomatiek is ze niet. In de politiek zou ze nooit succesvol zijn.

Moeder Dat heeft ze toch wel van haar vader. Nu is hij rustig geworden, maar hij was vroeger anders.

Vader De koppigheid heeft ze van mij, de dynamiek van haar moeder.

Moeder Ebru werkte na haar studie bedrijfskunde aanvankelijk als manager. Maar door Theo van Gogh is ze van koers veranderd.

Vader Hij was de motor van haar carrière als schrijfster. Ik vond haar, in de opvattingen die ze prijsgaf, een volgeling. Ebru polariseerde, ik heb haar geregeld gewaarschuwd. Dat Theo van Gogh werd vermoord, is voor haar een keerpunt geweest. Het was voor haar niet minder dan een trauma, dat ze maar met moeite kon verwerken.

Moeder Ik was in die tijd heel erg bang. Ebru kreeg dreigbrieven en nare mailtjes. Een jaar na de dood van Theo is ze voor haar huis in elkaar geslagen. Gelukkig niet door professionals, maar door een stelletje amateurs.

Vader Het heeft geen zin om tegen Ebru te zeggen dat ze haar mond moet houden. Ze neemt stelling, tegen moslim-extremisme, tegen de in haar ogen fundamentalistische regering van Turkije.

Moeder Ik heb het geloof altijd als een privé-aangelegenheid beschouwd. Wat je daarvan vindt, houd je voor jezelf.

Vader Wij zijn moslims, Ebru is atheïst. Maar het vooroordeel is: iedere Turk is een moslim. Zij geldt geregeld als een moslima die zich tegen moslims keert. Dat is haar imago en dat past in een tijd waarin het klimaat verhardt.

Moeder 38 jaar geleden kwamen wij naar Nederland, omdat de mogelijkheden voor specialisatie binnen onze studie hier groter waren. We werden met open armen ontvangen. Toen ik zwanger was van Ebru kwam ik in het ziekenhuis terecht. Een kamergenote vroeg of we voldoende meubels hadden thuis. ‘Wij hebben niks’, zei ik, en ze bood me vervolgens aan om bij haar te komen halen wat ik nodig had, zomaar, belangeloos. Dat zul je nu niet meer meemaken.

Vader Toen waren de mensen nog blij dat je een bijdrage kwam leveren aan de opbouw van het land. Van discriminatie was geen sprake.

Moeder Lange tijd hebben we met de gedachte geleefd dat we uiteindelijk terug zouden gaan naar Turkije. Het is er, door praktische omstandigheden, niet van gekomen. We komen nog wel geregeld in Turkije. Maar Ebru zien ze er nauwelijks nog als Turkse. Tijdens een bezoek aan een moskee werd ze door een jongen steeds opnieuw gesommeerd op te stappen. Ik heb die jongen, in het Turks, de les gelezen: de moskee hoort voor iedereen open te staan. Die jongen wist van niks, maar hij wilde wél de regie voeren.

Vader Ebru schrijft erover in het deze week verschenen Turkse verleidingen. Reisverhalen, haar nieuwe boek. Ik beschouw dat als een stap voorwaarts in haar carrière. Uiteindelijk zal ze zich hopelijk steeds nadrukkelijker aan literair werk wagen, niet alleen informatief.

Moeder Ik kan het iedereen aanraden die een beetje interesse heeft in Turkije. Ebru zal blijven schrijven, dat is haar weg. Ze heeft zichzelf gevonden.

Vader Dat zij ooit van koers is veranderd en de uitdaging is aangegaan, beschouw ik als een grote verdienste. Ik neem aan dat ze daarin succesvol is, maar daar moeten derden over oordelen, niet ik. Wat ik wél zeker weet is dat er vroeger, toen ik haar meenam naar het ziekenhuis, over ‘de dochter van dokter Umar’ werd gesproken en dat ik nu ‘de Vader van Ebru’ ben. Dat is best een prettige gewaarwording.

Moeder Zolang zo’n opmerking maar niet uit de verkeerde hoek komt. Over Ebru heb ik altijd meer zorgen gehad dan over mijn twee andere dochters. Elke nacht bid ik voor haar. Want zij mag dan niet geloven, ik doe het wél.

Zestig interviews met trotse ouders zijn gebundeld. Cornald Maas: Trotse ouders. Prometheus; 264 pagina’s; 17,95 euro. Verkrijgbaar in de boekhandel.