Frisse stratege die hard voor de troepen uitloopt

Tot voor kort kende vrijwel niemand haar. Nu staat Mona Keijzer volop in de schijnwerpers. Ze lijkt nog de enige rivaal van Van Haersma Buma voor het lijsttrekker-schap van het CDA.

De hardloopschoenen gaan altijd mee, want dankzij hardlopen leef je zo zes jaar langer. Met dat ruggensteuntje en die bron van inspiratie - confessionele politici menen dat het leven er is om er zo lang mogelijk deelgenoot van te zijn - holt Mona Keijzer heel wat af. Meestal in het natuurgebied 't Twiske bij haar om de hoek in Ilpendam.

De Dam tot Dam-loop heeft ze een aantal keren gelopen. Op een site met looptijden vermeldt haar account duizelingwekkende hoeveelheden kilometers. Sinds anderhalve week holt ze vooral naar omroepstudio's. Nieuwsuur, Pauw & Witteman, EO's Dingen van de Dag, RTV Noord-Holland, de dorpsomroep van Volendam. Godzijdank kwam Prem vrijdag zelf langs in Ilpendam.

Tot anderhalve week geleden had nagenoeg niemand van haar gehoord. Ja, mensen in haar regio en trouwe CDA-leden die in januari het congres bezochten over de 'herbronning' van die partij. En nóg trouwere CDA-leden die afdelingsvergaderingen bezochten waar Mona Keijzer, als lid van het Strategisch Beraad, in de maanden nadien zeventien keer het woord voerde.

Nu lijkt het erop dat ze na komende vrijdag nog de enige rivaal van Sybrand van Haersma Buma is in de strijd om het CDA-lijsttrekkerschap. Haar onbekendheid (gaat vergezeld van kwalificaties als 'fris', 'mooie vrouw' en 'duidelijk pratend') blijkt een wapen.

Holt de 43-jarige moeder van vijf zoons, tevens wethouder van Purmerend, niet een beetje té hard? Holt ze zichzelf misschien voorbij?

Oeps, die vraag mag niet hardop worden gesteld. Dank voor de bezorgdheid, uiteraard, en inderdaad maakte ze na een marathon van mediaoptredens zaterdagavond bij Nieuwsuur een bijna uitgeputte indruk. De foute, altijd gestelde vraag maakt energie vrij: waarom wordt hier het moederschap bij gesleept? Met de klemtoon op het aantal kinderen? Krijgt een man ooit zo'n vraag? Bestaan er geen mannelijke politici met vijf kinderen?

Arie Roeleveld (80) uit Ilpendam geeft eerlijk toe dat hij, toen hij vernam van Mona's plan om op te gaan voor het lijsttrekkerschap bij de Kamerverkiezingen van 12 september, ook als eerste dacht: holt ze niet té hard? 'Twee van de vijf jongens zitten nog op de basisschool. Is dat nou wel verstandig?'

Hier spreekt de schoonvader. Zoon Ton, uroloog, is getrouwd met Keijzer. Bij de oud-politicus Arie Roeleveld, langdurig CDA-raadslid en -wethouder in Ilpendam, klinkt een ander geluid: 'Ze zou het goed kunnen. Die meid heeft heel wat in haar mars.'

Roeleveld kan het weten. In 1998 legt hij het wethouderschap neer en zegt tegen zijn schoondochter: 'Da's een mooi baantje voor jou.' Mona Keijzer wordt wethouder van bouwen, later van zorg. Eerst in de gemeente Waterland (waartoe haar woonplaats Ilpendam behoort), later in Purmerend. Arie Roeleveld is trots. Zijn schoondochter heeft bewezen een 'kanjer' te zijn.

Familie telt niet mee, maar de loftuitingen van Roeleveld zijn verre van uniek. Zo pal boven Amsterdam, haar habitat, lopen velen weg met Mona Keijzer. Politici van andere partijen verzuchten dat ze graag hadden gezien dat ze er eentje van hun was. Kiezers die bij de vorige Kamerverkiezingen iets heel anders stemden, kondigen nu al aan dat - mits ze hoog op de kandidatenlijst komt te staan, het liefst op plaats één - het CDA op 12 september op hun steun kan rekenen.

Nergens klinkt de bijval zo luid als in Volendam. Mona Keijzer wordt er in 1968 geboren. Moeder is huisvrouw, vader werkt in de bouw. In verkiezingstijd wordt haar slaapkamer van daglicht beroofd door een KVP-poster op het raam. Drie kinderen telt het gezin, allen kunnen goed leren. Mona volgt twee studies aan de Universiteit van Amsterdam, bestuurskunde en rechten.

In het katholieke Volendam stemt men KVP. Vervolgens CDA. Dertig jaar later stemt men er plots PVV. Nergens in Nederland scoort de PVV bij de laatste Kamerverkiezingen percentueel zo hoog als in Volendam. Daar moeten we helemaal niets achter zoeken, verzekeren regionale politici.

Volendammers zijn koppig en het overdrijven zit hen in het bloed, zegt een van hen, bedoeld als geruststelling. 'Als het een beetje waait, dan spreekt de Volendammer van windkracht 10. Als Haagse politici besluiteloos zijn of te veel ruziën, dan vindt de Volendammer dat alle politici zakkenvullers zijn. Zo kom je bij de PVV uit.'

Een prettige omstandigheid voor Keijzer is dat Volendammers kennelijk ook windvanen zijn. Als de plaatselijke trots wordt gekieteld. Ze woont sinds 1993 in Ilpendam, maar je bent en blijft Volendamse. 'Ze is altijd op de kermis en kweelt altijd mee met die shitmuziek van ons', zegt oud-buurjongen Kees Sier, tevens VVD-raadslid. Hij (en velen met hem) voorspelt: op 12 september kiest half Volendam voor Mona. Verder dan gedeputeerde kwam een Volendammer in politieke zin nog nooit.

De observatie van Sier is van belang nu Keijzer als enige van de zes kandidaat-lijsttrekkers toekomstige samenwerking met de PVV niet denkbeeldig vindt. Ze kan niets anders vinden, zonder de Volendammer tegen het hoofd te stoten. 'Hier zie je waarom Mona zo'n grote rol heeft gespeeld bij het Strategisch Beraad van het CDA', vindt een andere VVD'er uit de regio, oud-wethouder Reijer Band. 'Dit is strategie. Mona denkt in strategieën.'

Band is een kenner. Hij woont in hetzelfde dorp en ziet haar vaak hardlopen. Belangrijker: jarenlang zat hij met haar in het college van de gemeente Waterland. Hij als wethouder van financiën. Is Keijzer, zo maar vanuit het niets de belangrijkste uitdager van Buma als partijleider, een soort wondervrouw? Ook Band is vol lof, maar trapt op de rem. 'Het landelijke lijsttrekkerschap lijkt mij een brug te ver.'

Ze is een bestuurder die graag voor de troepen uitloopt, vindt Band. Dat is dat Volendamse in haar, dat 'doenerige'. Hij herinnert zich hoe ze als wethouder van bouwen snel een woningbouwproject in Waterland van de grond wilde tillen. Daarbij is ze zichzelf tegengekomen. 'Dat wil dan de hele raad, bouwen voor de eigen jongeren, maar als je dreigt te gaan bouwen, komen de bezwaren.' Nu, vijftien jaar later, staan de woningen er nog niet.

De kwestie is haar indertijd niet zwaar aangerekend (Band: 'Ze moest met zwangerschapsverlof, dat hielp.'), maar dat lag anders in een volgende bestuursperiode. Ze beheert dan de portefeuille zorg en wederom meent Keijzer een heikele kwestie snel te kunnen oplossen. Waterland is een fusiegemeente met Monnickendam als centrum, in alle kernen moesten wijksteunpunten komen met zorgvoorzieningen. In haar eigen Ilpendam lukt het Keijzer niet. De raad neemt het zo hoog op dat ze haar portefeuille moet neerleggen.

Een beetje overdreven reactie, zeggen veel betrokkenen bij retrospectie. Die nu gloeien van trots omdat de streekgenote het zo voortreffelijk doet in CDA-lijsttrekkerswedstrijd. Ilpendam heeft trouwens nog steeds geen wijksteunpunt. Band: 'Zo makkelijk is het niet in een fusiegemeente. Net als Marken liggen wij nogal een stukje weg van Monnickendam. In agrarische termen gesproken: wij liggen aan het laatste speen.'

De bluts leidt er niet toe dat Keijzer definitief voor politiek en besturen verloren gaat. Ze werkt twee jaar als advocate, staat vooral cliënten bij die 'zorg' behoeven en wordt in 2007 weer wethouder van zorg. Nu in een stad, Purmerend. Daar stuit haar komst aanvankelijk op veel politieke weerstand omdat ze van 'buiten' komt en niet in Purmerend gaat wonen.

Vijf jaar later woont ze nog steeds niet in Purmerend. Ze heeft het even geprobeerd, een woning gehuurd, maar het werd niets. Vijf kinderen en een man, dat vereist een grote woning. En de hare in Ilpendam trekt geen kopers. Ook in deze kwestie komt het strategische talent weer naar boven, verzekert Arie-Wim Boer, raadslid in Purmerend.

Is allemaal nep, dat te koop zetten. De hele santenkraam blijft gewoon in Ilpendam wonen en de vraagprijs van de woning zakt amper. Boer, bij de komst van Keijzer naar Purmerend veel lawaai makend, kijkt er nu lachend op terug. Want ze blijkt 'enorm goed' te zijn. Hij kan hooguit één minpuntje noemen: ze blijft maar talmen met die nieuwe sporthal waarvoor 14 miljoen is gereserveerd.

Het zijn niet alleen politici die als een blok voor haar vallen als ze haar eenmaal beter kennen. In Purmerend verricht de 'buitenstaander' Keijzer - ze woont er niet, mag er niet stemmen, kan wel hollend naar het werk - bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2010 een huzarenstukje. Vrijwel overal verliest het CDA, maar er is winst in Purmerend. De enorme hoeveelheid posters ('Wees wijzer, kies Keijzer') hebben hun geld opgebracht.

Daarmee doen we haar tekort, zegt burgemeester Don Bijl (VVD) van Purmerend. De oud-kabinetschef van de provincie Noord-Holland kent haar al twintig jaar en vindt dat ze niet op uiterlijk vertoon maar op capaciteiten moet worden beoordeeld. Die zijn indrukwekkend. Ze verschuilt zich niet achter nota's. Gaat overal op af. Durft bestaande voorzieningen ter discussie te stellen. 'Wat voegen jullie eigenlijk toe?'

En ja, dat hollen. Enorm energiek. Het werd weer nachtwerk in een tv-studio, maar deze dag zit ze gewoon in de vroege uren met de Sportraad om de tafel om over die sporthal te praten. Bijl: 'We hebben het geld voor de bouw. Maar het gaat haar om de toekomstige beheerskosten. Ze wil niet haar opvolger met iets ondoorzichtigs opzadelen.'

Want of ze het nu wint of niet, ze is straks weg uit Purmerend. 'Ze komt ongetwijfeld hoog op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer.' Nu het CDA in een vrije val is beland, moet het wel écht hoog zijn. Juist in steden als Purmerend, in de periferie van de echt grote steden, verloor het CDA bij de Kamerverkiezingen van juni 2010 het meest. En door de samenwerking met de PVV dreigt een nog grotere val.

Bijl: 'In Purmerend is ook veel PVV gestemd. Mona weet er alles van. Ze belichaamt de discussie die nu zo woedt binnen het CDA. Ze is echt toe aan een grote stap, ze heeft de kwaliteiten. En voor het goede begrip: ze is géén jobhopper. Ze zit hier sinds 2007.'

Straks, in de aanloop naar 12 september, voert Keijzer ongetwijfeld een zeer persoonlijke campagne. Het lied Oh Mona van de Havenzangers snakt naar een Volendamse versie. Want Volendamse is en blijft ze, vindt ook burgemeester Bijl. 'Ze heeft ruimte voor zichzelf gecreëerd. Door te gaan studeren, door elders te gaan wonen. Maar ze is trouw gebleven aan haar roots.'

Mona Keijzer is nooit hard weggelopen van Volendam.

CV
1968

Geboren in Volendam

1988

Studies rechten en bestuurskunde Universiteit van Amsterdam

1991

Lid CDA

1994

Raadslid CDA gemeente Waterland

1996

Fractievoorzitter CDA Waterland

1998

Wethouder in Waterland

2005

Advocaat en mediator bij kantoor Amba Schreurs, Purmerend

2007

Wethouder in Purmerend

2010

Nummer 67 op CDA-kandidatenlijst Kamerverkiezingen

2011

Lid Strategisch Beraad over toekomstige koers CDA

2012

Kandidaat-lijsttrekker CDA voor Kamerverkiezingen 12 september

Mona Keijzer is getrouwd, heeft vijf kinderen en woont in Ilpendam.