Arjan Dwarshuis op een duin op Texel.
Arjan Dwarshuis op een duin op Texel. © Romi Tweebeeke

Dan zoeken wij o.a. de wielewaal

Het vogelseizoen is op zijn hoogtepunt, dus stromen polders, parken en duinpannen in het land vol vogelaars. V ging op pad met een van hen. Niet voor de ontspanning, want vogels kijken is hard werken.

Als we 's ochtends vroeg om 5:20 langs Amsterdam CS rijden, stopt Arjan Dwarshuis midden in zijn zin met praten en grijpt naar de verrekijker om zijn nek. 'Zet hem even aan de kant.' De auto komt tot stilstand en Arjan stapt uit, tuurt gespannen richting filmmuseum Eye en zegt: 'Vals alarm. Ik dacht even dat het een wespendief was.'

Dit is de eerste stop van velen vandaag. Via Spaarndam rijden we naar de punt van Noord-Holland om de boot naar Texel te pakken. Het doel van de dag: minstens 130 vogelsoorten spotten. De omstandigheden zijn perfect volgens Arjan: een strakblauwe lucht, zuidoostenwind en het is het staartje van de trek. 'Dat is altijd veel krenten, weinig pap.'

Daarnaast is het de eerste dag in tijden dat het lekker weer is. Zowel de vogels als de vogelaar zijn er klaar voor. So many species, so little time is het motto van de dag.

The Big Year

Een 'Big Year' is een informele competitie onder vogelaars wie de meeste vogelsoorten kan waarnemen in een enkel jaar in een bepaald gebied. Het record staat op naam van Sandy Komito met een totaal van 748 soorten in Amerika. Hij schreef er een boek over dat later verfilmd werd. Acteurs Steve Martin, Jack Black en Owen Wilson gaan in de film The Big Year erop uit om het record op hun naam te zetten. Arjan Dwarshuis had zijn beste jaar in 2006, toen hij 2332 soorten waarnam. Een kanttekening: het is geen officiële 'Big Year' want Arjan reisde vier continenten af om zijn record te vestigen.

Een waarschuwing vooraf: de kans dat we iets zien dat Arjan nog niet eerder heeft gezien, is nihil. Op zijn 26ste staat hij in zijn leeftijdsklasse op eenzame hoogte in Nederland. Ruim 4100 soorten heeft hij op zijn naam staan. Van Papua Nieuw-Guinea tot Peru - op Antarctica na heeft Arjan op alle continenten vogels gekeken.

Overigens, niet onbelangrijk: het is vogelkijken en niet vogelspotten. Vogelspotten is net zoiets als vliegtuigspotten, een hobby voor knuppels en kneuzen, want wie gaat er nou bij een hek naar zo'n kist kijken?

Een knuppel, dat is Arjan overduidelijk niet. Met een leren jasje, een driedaags baardje en een wapperende kuif is hij niet direct het geitenwollensokkentype dat je wellicht van een vogelaar zou verwachten. Sinds enkele maanden woont hij in Amsterdam, waar hij archeologie studeert, in een bandje speelt en werkt als barman.

Tijdens de autorit scant Arjan constant de hemel af. Elke beweging in de lucht vangt hij op. Hij kan niet anders. 'Zelfs als ik met vrienden op een terras een biertje drink, kijk ik altijd naar boven en luister ik naar de vogelgeluiden. Ik was ooit met een meisje mee naar huis. Ze woonde naast het Vondelpark en toen we in bed lagen, hoorde ik opeens een bosuil. 'Is er wat?', vroeg ze.' Met een brede grijns: 'Tja, leg dat maar eens uit.'

De eerste stop als we de stad uit zijn is een zogenaamde twitch. Dat is het (spreekwoordelijk) jagen naar zeldzame vogelsoorten als je al weet waar ze zitten. Gisteren is in Spaarndam melding gemaakt van een terekruiter, een steltloper met een opvallende omhooggebogen snavel. We blijven in jargon, want er is hier sprake van een dwaalgast, een soort die - zoals de naam al suggereert - afgeweken is van zijn natuurlijke route en dus bij hoge uitzondering te zien is.

Als Arjan zijn telescoop opzet bij het plasje is het binnen tien seconden raak. De terekruiter is binnen. 'Schitterend, wat een vogel!', roept Arjan uitgelaten. 'Het is pas mijn tweede. Beter kon de dag niet beginnen.' Inmiddels is Rob ter Ellen (47), directeur van Ringfoto Focus in Voorburg en 'één van de mentors' van Arjan, ook aangesloten. Ook hij is blij met de twitch. 'Maar het blijft natuurlijk een inkoppertje. Niet het echte werk.'

Er was een kortbekzeekoet gezien en ik had 'm gemist. Op zo'n moment moet ik bijna overgeven van teleurstelling

Onderweg is het geen moment stil, want over vogelen raak je nooit uitgepraat. Je kunt fantaseren over de trips die je nog gaat maken, of opscheppen over de reisjes die je al gemaakt hebt. Zoals de keer dat Arjan hoogteziek was in Peru. De gids had de extreem zeldzame diadeemplevier gezien en sleepte Arjan al kotsend naar de telescoop. 'Dat gelukzalige gevoel maakt alles dan goed.'

Maar het is niet altijd raak. Laatst nog was hij op een festival en zijn telefoon was uitgevallen. Toen hij een oplaadpunt vond bleek hij 36 gemiste oproepen te hebben. 'Er was een kortbekzeekoet gezien en ik had 'm gemist. Op zo'n moment moet ik bijna overgeven van teleurstelling.'

Vogelen is een herensport. Het werkt volgens het principe van wederzijds vertrouwen. Er kan niet gecontroleerd worden of je een vogel echt hebt gezien. Integriteit is dus een groot goed. Arjan: 'Jonge gastjes hebben vaak de neiging te overdrijven, maar daar prik je snel doorheen.' Rob: 'Ja, jij had die neiging vooral.'

Verder is vogelen vooral mannen onder elkaar. 'Negen van de tien is man, toch Rob?' 'Zeg maar gerust 99 van de 100.' Toch kun je ook indruk maken op vrouwen met vogelen als hobby, zegt Arjan. 'Het ene moment ben ik de zuiplap aan de bar en voor je het weet praat ik ineens over verre reizen naar Botswana en mythische vogels.' Lachend: 'Opeens heb ik diepgang.'

Bij Den Oever zetten we de auto langs de weg en turen het Amstelmeer over. De mannen wijzen naar een groep gele kwikstaarten die overtrekken. En dan ziet Rob iets vreemds. Is dat een...? Ja, dat is een flamingo. 'Heeft-ie een ring om z'n poot?', vraagt Rob. 'Geloof 't wel.' Arjan pakt zijn telefoon erbij en googelt de roze vogel met de blauwe ring. 'Hij is ontsnapt uit de dierentuin van Lancashire!'

Snel door naar Den Helder om de boot naar Texel te halen. Vanaf het dek kijken de mannen uit over de Waddenzee. Terwijl Arjan praat onderbreekt hij zichzelf telkens en wijst hij omhoog. 'Op mijn negende begon ik - lepelaar - met vogelen en vanaf - grote stern - mijn elfde schreef ik - kluut - alles op.'

Je zou denken dat het vogelkijken bij Arjan met de paplepel ingegoten is, maar het tegenovergestelde is waar: hij ontdekte het zelf en enthousiasmeerde zijn ouders. 'Ik ben een verwend nest', zegt hij breed grijnzend. 'Ik heb de mazzel dat mijn ouders mij overal mee naartoe wilden nemen.'

'Vogelen draait om de kick van het onverwachte', legt Arjan uit. 'Dat je uren ergens zit, gewoon omdat je er een goed gevoel over hebt. Als je dan uiteindelijk die vogel ziet, ben je door het dolle.'

We rijden naar het noorden van Texel, volgens Arjan het 'kloppend hart van dwaalgastontdekkend Nederland'. In de tuintjes, vlakbij de vuurtoren, gaan we op een duin zitten. Uitkijkend over de zee en het hele eiland wachten we af. Een goed moment voor roofvogels, denkt Arjan, zo midden op de dag. Een uur verstrijkt en het enige wat verandert is de kleur van onze nekken. Intussen wordt op de smartphone gekeken of er ergens anders nog wat zeldzaams gezien is in het land.

Nog even snel de boomgaarde in voor we de tuintjes verlaten. Arjan kamt de bosjes af. En wat beweegt daar, met die witte staartzijdes? Zou dat een kleine vliegenvanger zijn? Dat kan bijna niet, zeker niet in het voorjaar. 'Maar ik weet het bijna zeker', zegt hij. 'Dat is echt zo'n sneaky zangvogeltje, zeer zeldzaam.'

Ruim een uur lopen de mannen om de bosjes heen. Met de telefoon spelen ze de roep van de kleine vliegenvanger. Arjan: 'Dit is het allerfrustrerendste aan vogelkijken. Je weet dat zo'n kreng in die kutbosjes zit, maar je ziet 'm niet.'

Nog één keer kijken, zegt Arjan. Rob loopt al weg. Dan horen we Arjan roepen. 'Ik heb 'm! Honderd procent!' Rob rent terug naar het bosje. En verdomd, even later zien we de kleine vliegenvanger. Een grijze vogel met een oranje borst uit Oost-Europa. Mooi is het beestje niet te noemen, maar de pret is er niet minder om. Meteen bellen Rob en Arjan de waarneming door. Binnen tien minuten staan er vijf gretige vogelaars om het bosje heen om ook een glimp op te vangen van deze dwaalgast, de derde van Nederland pas dit jaar. Arjen en Rob ontvangen felicitaties en highfives van de vogelaars die op deze twitch zijn afgekomen.

De rest van de dag is als kaas na een vijfgangendiner: het hoeft niet meer, maar het is wel lekker. En dus lopen we nog een rondje om de camping, stoppen we bij een plas en waaien we wat uit op de dijk, terwijl we op de boot wachten.

Twee dagen later mailt Arjan een lijst met alle vogels die we gezien hebben. We hebben het doel niet gehaald - 'slechts' 103 soorten. Maar wel die kleine vliegenvanger hè. Helemaal zelf gevonden, uit het niets. Daar draait het allemaal om. Dat is het echte werk.

Kijkers

Een beetje vogelaar heeft een goede verrekijker of telescoop. Met het blote oog zie je immers niet of die kleine vliegenvanger een mannetje of een vrouwtje is. De kijkers verschillen nogal van elkaar in prijs. Voor dertig euro heb je al een hobbykijker, maar je geeft met hetzelfde gemak drieduizend euro uit. Hier een drietal opties.

Eerst een korte les: een verrekijker wordt gekarakteriseerd door twee getallen, bijvoorbeeld 10 x 42. Dat is de vergroting x de doorsnede van de voorlens. Daarnaast wordt het beeldveld in graden weergegeven (6.4¿). Het verschil tussen kijkers zit in de kwaliteit van de glazen, lenzen, de constructie en de coating (die reflecties onderdrukt). Een goede kijker is drukwaterdicht en kan onder de douche meegenomen worden. Kijkers tot 300 euro zijn alleen spatwaterdicht.

De Swarovision EL 10 x 42 6.4¿ van Swarovski 1 is een serieuze kijker met een even serieuze prijs: vanaf 2000 euro. Het beeld is zeer scherp en helder. Het is een vriend voor het leven: deze kijker gaat zeker dertig jaar mee. In tegenstelling tot veel andere kijkers, heeft deze Swarovski een open handgreep met duimuitsparingen, waardoor hij fijn vast te houden is.

Wie een wat betaalbaarder model zoekt, kan denken aan een Opticron Discovery 8 x 32 2, een compacte en lichte kijker die allround gebruikt kan worden. Het beeldveld is betrekkelijk groot: 7.4¿. Prijs: 220 euro.

Als je nog niet weet of vogelen iets voor jou is en je gaat vaak naar het theater kun je voor dertig euro een kijkertje kopen als de Bresser Hunter 10 x 25 3. Voor de serieuze vogelaar is dit echter geen optie.

De gebruikte kijkers zijn allen geleend bij Ringfoto Focus in Voorburg (www.cameracompleet.nl).