Albert Heijn splijt Staatsliedenbuurt

De komst van een grote Albert Heijn heeft de Amsterdamse Staatslieden-buurt in rep en roer gebracht. Drie winkels en een vroedvrouw moeten verdwijnen....

'A-Heijn, A-Heijn, we houden je wel klein.' De Staatsliedenbuurt in het Amsterdamse stadsdeel Westerpark verzet zich tegen de forse uitbreiding van de winkel van 's lands bekendste grootgrutter. Als die doorgaat, moeten drie winkels en een vroedvrouwenpraktijk wijken. 'Dat nooit. We bezetten Albert Heijn desnoods', zegt Leen van den Berg, kraker van het eerste uur, al zestien jaar buurtbewoner en in de deelraad actief voor 'buurtactiepartij' Buurt en Westerpark. 'Albert Heijn mag van ons uitbreiden op de huidige locatie, maar als hij nog groter wordt, gaat dat ten kost van de kleine buurtwinkel.'

De Staatsliedenbuurt, nog steeds een van de armere wijken van Nederland, is de afgelopen jaren flink opgeknapt. Nieuwe huizencomplexen kwamen erbij, bestaande panden werden en worden opgeknapt en gezinnen met geld stromen binnen. Het gemiddeld aantal bestedingen aan dagelijkse boodschappen per hoofd van de bevolking steeg in twee jaar van 3640 gulden naar 3963 gulden per jaar.

Er is een probleem: veel mensen doen boodschappen buiten de wijk. De boodschappenstraat van de Staatsliedenbuurt, de Van Limburg Stirumstraat, profiteert nauwelijks van de nieuwe bewoners. En binnenkort nog minder. Op het 500 meter verder gelegen Haarlemmerplein verrijst een grote Dirk van den Broek en in de aanpalende Spaarndammerbuurt wordt de winkelstraat opgeknapt. De kleine winkel in de Staatsliedenbuurt moet vrezen voor zijn voortbestaan.

'We willen een boekwinkel erbij, een natuurwinkel, een cd-zaak', zegt Van den Berg. Hij wil meer economisch leven door juist kleine winkels aan te trekken. 'De Staatsliedenbuurt moet het Quartier Latin van Amsterdam worden.' Analoog aan de gezellige Parijse studentenbuurt moet de Staatsliedenbuurt gokken op 'terrassen, een biertje en een tapasbar', vindt Van den Berg. 'Met meer kleine winkels wordt er meer gelopen door de buurt, dat is beter voor de sociale contacten en dan zeg je eerder: kom, we gaan wat drinken.'

Van den Berg verwoordt de romantiek van het buurtgevoel in de Staatsliedenbuurt. In de jaren tachtig floreerde er de kraakbeweging die optrok tegen de gevestigde orde. Het is van oudsher een arme wijk, waarin mensen naar elkaar toetrekken en leed met elkaar delen, vertelt de overlevering.

Maar de wet van vraag en aanbod, van felle concurrentie in een openmarkteconomie geldt ook voor de Staatsliedenbuurt. Achtduizend buurtbewoners doen hun boodschappen buiten de wijk. Dat zouden er, volgens het bestuur van stadsdeel Westerpark, vierduizend minder hoeven zijn.

De neergang van de kleine winkel kan worden gestopt met een grote supermarkt, heeft wethouder Fred Kramer van Economische Zaken (GroenLinks) zich door economen laten vertellen. Hij heeft drie keer onderzoek laten verrichten en drie keer te horen gekregen dat een grote supermarkt goed is voor de aantrekkingskracht van de koopstraat.

Doet de buurtbewoner zijn boodschappen bij Albert Heijn, dan gaat hij ook bij twee andere buurtzaken langs, zegt Kramer. 'De boodschappenstraat merkt het nog niet onmiddellijk als er geen grotere Albert Heijn komt. Maar nu is het nog hoogconjunctuur. Als de bestedingen omlaag gaan en de concurrentie feller wordt, ziet het er somber uit voor de kleine winkels.'

De buurt wordt verscheurd door het vraagstuk. Overal hangen affiches met 'Hier koopt u betere kwaliteit in een erkende Staatsliedenbuurtzaak. Je winkelt kleiner, maar veel fijner.' Ruim 125 bewoners kwamen naar een actievergadering, maar anderen zien wel wat in een grotere supermarkt. Ook de kleine winkeliers zijn hevig verdeeld.

'Kramer denkt dat ie de econoom kan uithangen', bromt de 54-jarige Rob Kock, kolenboer in de Bentinckstraat, waar hij is geboren. 'Albert Heijn trekt niemand. Hoe kun je nou voor zo'n grote winkel wezen als je weet dat die de kleine ondernemer uitroeit? Dat begrijp ik niet.'

Kock is eerder voorspeld dat hij het niet zou redden. '25 Jaar geleden kwam hier een ambtelijke stuurgroep vertellen dat we ten dode waren opgeschreven. Het wordt wel steeds moeilijker, maar we zijn er nog steeds. Kijk, het gaat goed met Philips en Unilever, maar niet met de kleine winkelier', analyseert hij. 'En dan worden we ook nog gepakt doordat zo'n wethouder een beetje tegen ons gaat zitten zijn. We zijn de op een na armste buurt van Nederland, wat willen ze nou?'

Het onderzoeksbureau DHV heeft de economische situatie van de buurt in kaart gebracht. Het gemiddelde inkomen stijgt met de komst van nieuwe bewoners. De nieuwe consumenten zijn druk en vooral mobiel. 'De trend is kopen in grote supermarkten', zegt Kramer. 'Als ze dat niet in Westerpark kunnen doen, gaan ze naar een andere buurt.'

Albert Heijn streek vier jaar geleden neer in de buurt. Hij nam een kleine super over aan de Van Limburg Stirumstraat; de winkelstraat dwars door de buurt, vol kleine ondernemers. Albert Heijn is veel te klein. Je struikelt over de dozen, er staan lange rijen voor de kassa, je botst tegen iedereen op.

Een paar maanden geleden ging buurman slager Pannekeet, vermaard in heel Amsterdam om zijn ossenworst, met pensioen. Zijn kinderen wilden hem niet opvolgen en Albert Heijn kocht hem op. De Volendamse visboer naast de slager rook zijn kans, de expansie van Albert Heijn begon vorm aan te nemen.

Maar AH vindt het niet genoeg. Het onderzoeksbureau DHV heeft berekend dat er in de buurt plaats is voor een veel grotere supermarkt. Als die er niet komt, voegen de onderzoekers eraantoe, zullen zeker vijf kleinere winkels het loodje leggen, omdat er te weinig mensen langslopen.

Het beleid van Albert Heijn is winkels bouwen die alle economische ruimte benutten. Albert Heijn ziet mogelijkheden in de Staatsliedenbuurt. 'Er is ruimte voor een gemiddelde supermarkt, een 3 zoals wij dat noemen', zegt een woordvoerder. 'Het is niet de bedoeling om in de buurt ook nog dochterondernemingen als Etos of Gall en Gall te openen. Daar hoeven de winkeliers niet bang voor te zijn.'

De winkeliers twijfelen. De kleine groenteboer ziet veel concurrentie op zich afkomen, maar de bakker juist meer kopers. Raymond de Haas van Sportief vindt een grotere supermarkt niet erg. Hij drijft een winkel in allemanszaken - 'een echte buurtwinkel' - en heeft een Dirk van den Broek tegenover zich. 'Drieduizend kasbewegingen per dag die allemaal langs mijn winkel lopen', zegt hij. 'Het was voor mij ook een klap in het gezicht toen Blokker zes jaar geleden tegenover me een vestiging opende. Dat leidde tot een omzetdaling van 70 duizend gulden. Je moet inventief zijn. Op prijs kun je niet concurreren. Kijk, Blokker verkoopt witte en zwarte emmers. Dus ik ben gele, blauwe en rode gaan verkopen. Dan komen de mensen weer naar mij toe. En service hè. Altijd klaarstaan voor de mensen. Nu draai ik beter dan voor de komst van Blokker.'

De stemming sloeg pas echt om toen toen de locatie bekend werd. Winkeliers die voor zijn, sloegen aan het twijfelen, twijfelaars keerden zich tegen het plan. Wethouder Kramer stelde voor de nieuwe Albert Heijn te vestigen op locatie AB08, de kop van het huizenblok aan het Van Limburg Stirumplein. 'Aan de kop van de boodschappenstraat, dan krijg je de meeste aanloop.'

De beer was los. Voor dat plan zal een aantal winkels moeten verdwijnen. De chinees op de hoek moet verhuizen, schoenmaker rasta Romeo van Holt, Bo Hak, moet weg, evenals de wasserette en de vroedvrouwenpraktijk. Daarbij, de binnentuin van het woonblok wordt voor de helft door AH bebouwd. De bewoners krijgen er een dakterras voor terug. 'We willen best meedenken', zegt een woordvoerder van AH in Zaandam.

'Ik wil wel weg met een hele bak geld zodat ik mijn hele leven geen moer meer hoef te doen', zegt Bo Hak. 'Mijn huurcontract loopt af in 2003. Kramer zei: daarna verlengen we het contract niet. Moet ik verhuizen, net nu ik allemaal investeringen heb gedaan. Maar ik ben niet bang voor Albert Heijn. Al gaan ze schoenen verkopen, ik houd wel van spanning. Ik zit hier goed en Albert Heijn zit toch ook goed waar ze nu zit.' Kramer: 'Ik span me in om deze ondernemers financieel bij te springen.'

Inmiddels heeft de verdeeldheid ook toegeslagen in het bestuur van de deelraad. De PvdA steunde aanvankelijk de vestiging van een Albert Heijn op de gewraakte locatie, maar krabbelt terug. Wethouder Kramer ziet zich nu genoodzaakt een enquête in de buurt te houden om de steun te peilen voor een grote Albert Heijn. Morgen bespreekt de stadsdeelraad de problemen.