4, 5 of 6 mei?

De Canadezen hebben grote offers gebracht voor de bevrijding van Nederland en de geallieerde overwinning. 5 Mei blijft daarom voor hen en voor ons bevrijdingsdag....

Prins Willem-Alexander zal donderdag in Wageningen de herdenking van de zestigste verjaardag van de capitulatie met zijn aanwezigheid opluisteren. Hij treedt daarmee in de voetsporen van zijn grootvader Bernhard, die in 1945 als Bevelhebber van de Nederlandse Strijdkrachten bij de onderhandelingen tussen de Canedese generaal Foulkes en generaal Reichelt van het Duitse leger betrokken was. Dat het helemaal niet ging om de 'onvoorwaardelijke overgave' van de Duitse troepen aan Foulkes weten we sinds zaterdag, dankzij bronnenonderzoek van historicus Coen Pepplinkhuizen.Prins Bernhard zelf wist dat vanaf het begin. In een memorandum kort na de bevrijding schreef de prins dat de capitulatie van alle Duitse troepen in West-Europa, inclusief die in Nederland, 'een einde maakte aan alle afspraken tussen Foulkes en Reichelt en dat de voorwaarden die Montgomery op 4 mei de Duitsers had opgelegd ook voor Nederland golden'.Drie jaar later, in 1948, bevestigde prins Berhard nog eens dat de Wageningse 'capitulatie' onwettig was, want de enige echte 'was die van 4 mei aan Montgomery' op de Lünenburgerheide. Bernhard wees er toen al op dat generaal Foulkes 'erop gebrand was een eigen capitulatie te hebben'. Uit de Canadese militaire geschiedschrijving heeft Pepplinkhuizen het motief voor Foulkes'capitulatieshow weten op te diepen. Foulkes wilde dolgraag in aanmerking komen voor de toppositie van Chef van de Canadese Generale Staf. Zijn grote rivaal was generaal Guy Simonds, die zich op het slagveld had onderscheiden en die op 5 mei een soortgelijke 'capitulatie' in Noord-West Duitsland had gearrangeerd. Daar moest Foulkes iets tegenover stellen.Strikt genomen zou de Nederlandse bevrijding dus op 4 mei moeten worden gevierd. Diezelfde vrijdagavond maakte de BBC het grote nieuws al bekend. De Nederlandse illegale pers verspreidde het nieuws razendsnel. Radio Oranje zond op de ochtend van zaterdag 5 mei, dus voor de 'capitulatiebijeenkomst' in het Wageningse hotel De Wereld, een bevrijdingstoespraak van de Nederlandse regering in Londen uit.De geschiedenis hoeft evenwel geen geweld te worden aangedaan wanneer we bevrijdingsdag op 5 mei blijven vieren. De capitulatie, die op 4 mei om 18.30 uur getekend werd, trad immers pas de volgende ochtend om acht uur effectief in werking. Dus laten we het maar zo houden.Loe de Jong maakte in 1982 bekend, in deel 10b van zijn Ko -ninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, dat de ondertekening van het 'capitulatieverdrag' tussen Foulkes en Blaskowitz niet op 5 mei, maar op 6 mei had plaatsgevonden. Gelukkig is 6 mei nooit in beeld geweest als alternatieve bevrijdingsdag.Op die zesde mei werd alleen maar een standaardformulier ondertekend waarin enkele praktische afspraken tussen Foulkes en Blaskowitz werden vastgelegd. Dat gebeurde in een kapotgeschoten boerderij in het gehucht De Nude, aan de weg tussen Rhenen en Wageningen. Prins Bernhard was daarbij niet eens aanwezig.Diezelfde Bernhard onthulde wel op 9 juli 1945 de gedenkplaat waarop vermeld staat dat 'in dit gebouw op 5 mei lt. gen. Charles Foulkes, opperbevelhebber van het eerste Canadese legerkorps, de onvoorwaardelijke overgave aanvaardde van het 25ste Duitse leger van con. gen. Johannes Blaskowitz'. In het openbaar liet prins Bernhard zich al die jaren de Wageningse mythe graag aanleunen.Betekenen de ontdekkingen van Pepplinkhuizen dat het blazoen van prins Berhard en de Canadeze generaal Foulkes onherstelbaar is besmeurd? Zeker niet.Prins Berhard komt uit de archieven van de Binnenlandse Strijdkrachten, een bundeling van de gewapende verzetsgroepen in Nederland, naar voren als een keiharde werker die groot gezag genoot onder zijn manschappen. Hij was bevelhebber van zowel de Binnenlandse Strijdkrachten als van de Nederlandse troepen in het bevrijde zuiden van Nederland, totaal zo'n twintigduizend man. De besprekingen tussen Foulkes, Bernhard en bevelhebber generaal Blaskowitz in de middag van 5 mei gingen onder andere over de vraag of Bernhard ervoor kon zorgen dat geweldpleging van Nederlandse verzetsstrijders tegen Duitse soldaten voorkomen kon worden. Het is een grote verdienste van Bernhard dat hij daarin slaagde.Bernhard en zijn Binnenlandse Strijdkrachten hadden erop gerekend dat zij de ontwapening van de Duitse troepen voor hun rekening mochten nemen. Tot hun grote teleurstelling wilde Montgomery daar niets van weten. Want zijn ervaringen met verzetsgroepen in Frankrijk en elders waren zeer ongunstig. In de ogen van de Britse veldmaarschalk waren het ongeregelde vrijbuiters, vooral belust op wraak en buit. Uiteraard waren er ook in Nederland wel de nodige incidenten met de bewapende jongelui van de BS, maar alle klachten daarover werden door Bernhard en zijn staf keurig in behandeling genomen.Voordat de Canadezen als bevrijders ons land binnentrokken, hadden ze vanaf de zomer van 1943 zware campagnes in Sicilië, Italië, Normandië en België achter de rug. Een Canadese generaal merkte in 1945 eens op dat zijn leger 'meer typemachines dan manschappen' had. Zo'n veertigduizend Canadese soldaten zijn op de Europese slagvelden gesneuveld, een veelvoud van hen raakte gewond. Het dunbevolkte land slaagde er door een immense inspanning in de getroffen gelederen steeds weer aan te zuiveren. Voor de Canadese bijdrage aan de geallieerde overwinning past ons na zestig jaar onverminderd grote bewondering en dankbaarheid.