Bloemen liggen op een politieauto in Stockholm. waar verslagen is gereageerd op de aanslag.
Bloemen liggen op een politieauto in Stockholm. waar verslagen is gereageerd op de aanslag. © EPA

Verdachte Stockholm werd gezocht, tweede verdachte aangehouden

De verdachte van de aanslag in Stockholm werd in Zweden gezocht om het land te worden uitgezet. Zondag is ook een tweede verdachte aangehouden. De vier overleden slachtoffers van de aanslag zijn inmiddels geïdentificeerd. Het gaat om twee Zweden, een Belgische en een Brit.

De verdachte, een 39-jarige Oezbeek, had een verblijfsvergunning in Zweden aangevraagd. De aanvraag was afgewezen en de man moest het land uit. Zaterdag werd bekend dat de naam van de Oezbeek was opgedoken in informatie die de Zweedse veiligheidspolitie had verzameld. Volgens de Zweedse politiefunctionaris was bekend dat de verdachte sympathieën had voor extremistische organisaties zoals Islamitische Staat. 

De Zweedse politie heeft zondag een tweede verdachte gearresteerd. Een rechter van een Zweedse rechtbank verklaarde dat deze een advocaat heeft toegewezen gekregen.

Zeven arrestaties

Kort na de aanslag was in Zweedse media al sprake van een tweede verdachte, maar dat werd toen door de politie niet bevestigd. De politie zoekt naar mogelijke helpers van de dader die met de truck inreed op winkelend publiek en een winkel. De politie sprak naar aanleiding van de aanslag intussen met ongeveer vijfhonderd mensen. Er zijn geen aanwijzingen dat er meer aanslagen op handen zijn, vertelde de politie zondag tijdens een persconferentie.

Naast de vier doden raakten vijftien personen gewond bij de aanslag, waaronder een 83-jarige Roemeense vrouw die aan het bedelen was in de winkelstraat. Haar voet raakte verbrijzeld. Er liggen nog tien gewonden in het ziekenhuis.

'Summum van veiligheid'

Een land dat niet zoveel te vrezen heeft, of had

De sociaaldemocratische premier Stefan Löfven reageerde verslagen op de aanslag. Voor de hoofdstad van het land dat nogal eens gekscherend wordt aangehaald als summum van veiligheid, geldt nu een aangepast reisadvies.

De Drottninggatan ('Koninginnestraat') loopt van het stadsdeel Norrmalm naar het middeleeuwse centrum van Stockholm, Gamla Stan. Het grootste deel van de straat is een voetgangerszone, met aan weerszijden zware stenen blokken die van boven de vorm hebben van een leeuw, het soort buffers waarvoor werd gepleit na de aanslagen in Nice, Berlijn en Londen.

De leeuwen, gemodelleerd naar het dier in het wapenschild van het Zweedse koningshuis, konden vrijdag niet voorkomen dat er een bloedbad werd aangericht. Met hun gezapig toegeknepen ogen stonden ze niet midden op de weg maar aan de kant, een beetje zoals Zweden in de wereldpolitiek. Een land in de luwte, dat niet zoveel te vrezen heeft, of had.

Op vrijdagmiddag is het spitsuur in Stockholms winkelstraten. De Zweden, bekend om goede balans tussen werk en vrije tijd, verlaten hun kantoren zo vroeg mogelijk. Vooral jongeren slenteren dan door de Drottninggatan, langs winkels als Vero Moda, langs McDonalds, en natuurlijk even naar binnen bij de een van de meest succesvolle Zweedse exportproducten: H&M.

Soft target

Het waren de Zweden zelf die smeekten om bijstelling van het veel te rooskleurige beeld

Het was precies tegenover een H&M-filiaal dat de vrachtwagen zich door de pui van warenhuis Åhléns boorde, een soort Zweedse Hema, met gehaktballetjes in plaats van worst. 'De muur kwam als een lawine op ons af', zei Christoffer Ung, die daar boodschappen deed, tegen Aftonbladet. Een paar meter verder en hij had eronder gelegen.

Veel door Zweedse media geïnterviewde ooggetuigen vermoeden een islamitisch motief, vanwege de gelijkenis met de bloedbaden in Nice en Berlijn. Bewijs bestaat daarvoor niet. Wel is de voetgangerszone van de Drottninggatan een schoolvoorbeeld van een 'soft target' zoals IS en Al Qaida dat in hun propagandakanalen als aanslagdoel aanprijzen.

Het was eveneens in de Drottninggatan dat een in Irak geboren Zweed in 2010 een mislukte zelfmoordaanslag pleegde, waarbij alleen hijzelf omkwam. Het rommelt dus al langer in Zweden, het land waarop de rest van Europa zo graag utopische illusies projecteert en waarover internationale media maar incidenteel schrijven.

Op de momenten dat ze dat doen, bijvoorbeeld tijdens de voorstadrellen in Stockholm in mei 2013, waren het de Zweden zelf die smeekten om bijstelling van dat in hun ogen veel te rooskleurige beeld.

Vluchtelingenprobleem

In 2015 nam Zweden 160 duizend vluchtelingen op

Vorige maand nog maakte het rood-groene minderheidskabinet van Löfven bekend dat de politie miljoenen extra krijgt, zodat ze de 'gang-oorlogen' in de voorsteden van Stockholm en Malmö beter te lijf kan.

Daarnaast heeft het land, dat zichzelf decennialang een 'humanitaire grootmacht' noemde, een groot vluchtelingenprobleem. In 2015 nam Zweden 160 duizend vluchtelingen op. Gemeten naar de omvang van de bevolking meer dan enig ander Europees land.

En ook meer dan het land aankan, althans volgens de rechts-populistische Zweden Democraten. Ruim een jaar voor de parlementsverkiezingen staat de partij tweede in de peilingen, op 18 procent, meer dan ooit. De partij, die al bestaat sinds 1988, voedt zich met de problemen in asielzoekerscentra waarop de rood-groene regering geen antwoord lijkt te hebben: de gestage stroom nieuwsberichten over verkrachtingen, of de vrijwilligster die vorig jaar werd vermoord door een vluchteling die zich als minderjarige uitgaf.

De vorige premier, conservatief liberaal Fredrik Reinfeldt, waarschuwde zijn landgenoten al in 2014: 'Als je niet bent voorbereid, ben je onvoorbereid.'

Meer over de aanslag in Stockholm

Lees hier wat we tot nu toe weten van de vermoedelijke aanslag in Stockholm.

Lees hier ons liveblog terug.