Politiek café, 25 februari 2017, een 'historische avond' met op het podium (vlnr) Alphonse Muambi, Gladys Albitrouw, Mitchell Esajas, debatleidster Linda Nooitmeer (bestuurslid van NiNsee), Amma Asante, Don Ceder en Sylvana Simons.
Politiek café, 25 februari 2017, een 'historische avond' met op het podium (vlnr) Alphonse Muambi, Gladys Albitrouw, Mitchell Esajas, debatleidster Linda Nooitmeer (bestuurslid van NiNsee), Amma Asante, Don Ceder en Sylvana Simons. © wim bossema

Zwarte kandidaat-Kamerleden leggen basis voor Nederlandse 'black caucus'

Waarschijnlijk voor het eerst in de geschiedenis deelden politici van Afrikaanse én Afro-Caribische komaf het podium

Het lijkt er veel op dat er in Nederland een black caucus in de maak is. Zoals die in de Verenigde Staten, waar zwarte volksvertegenwoordigers van beide partijen - Republikeinen en Democraten - met elkaar overleggen en proberen op een lijn te komen over kwesties de belangrijk zijn voor hun zwarte achterban. Het gebeurde zaterdagavond 25 februari 2017 in het onderkomen van de Vereniging Ons Suriname in Amsterdam.

Afro-Nederlandse organisaties

De avond in het gebouw van de Vereniging Ons Suriname is een initiatief van de volgende organisaties: New Urban Collective (NUC), African Young Professional Network (AYP), het NiNsee, Black Ladies Talk, Vereniging Ons Suriname (VOS), IZI solutions en het Landelijk Overlegorgaan Afrikanen (LOA).

Daar stonden zwarte kandidaat-Kamerleden van uiteenlopende partijen naast elkaar voor een politiek café. Waarschijnlijk voor het eerst in de vaderlandse geschiedenis deelden politici van Afrikaanse én Afro-Caribische komaf het podium. De organisatie van de avond was eveneens een coproductie van Surinaams-Antilliaanse en Afrikaanse clubs. In de zaal en bij sommige sprekers waren de woorden 'historische avond' te horen.

Vanzelfsprekend is de verbondenheid niet. Sylvana Simons, lijsttrekker van Artikel 1, was er, maar ook Gladys Albitrouw, de nummer 4 op de lijst van Denk, de partij waarmee Simons heeft gebroken. Zodra Albitrouw aan het woord kwam, ging er een gejuich op een hoek van de zaal; daar zaten Denk-activisten uit Rotterdam en ook Denk-voorman en kandidaat Kamerlid Farid Azarkan, die zijn misprijzen over het onverwachte vertrek van Simons bij zijn partij eerder in de media ventileerde. Maar deze avond werd niet gebruikt om die politieke ruzie uit te vechten.

Onderlinge vooroordelen
De organisatoren presenteerden de panelleden meer meteen het hete hangijzer met de stelling: onderlinge vooroordelen zorgen ervoor dat de Afro-Nederlandse gemeenschap verdeeld blijft. Dat was ook onderdeel van de gesproken column van publicist en student Kiza Magendane, gebaseerd op zijn spraakmakende artikel op de opiniepagina van de Volkskrant in januari, waarin hij zijn verbijstering uitsprak dat er geen zwarte kandidaten op verkiesbare plaatsen staan bij de gevestigde partijen.

Dat komt ook omdat de Afro-Nederlanders in allerlei hokjes leven, beaamden alle panelleden. Misschien wel het pakkendst verwoordde Don Ceder, nummer 7 op de lijst van de ChristenUnie, de problematiek. De jonge advocaat uit de Bijlmer heeft een Surinaamse vader en Ghanese moeder, dus hij kent beide werelden. Niet alleen bestaan de Surinaamse en Afrikaanse gemeenschappen naast elkaar, ook binnen die groepen heb je vooroordelen. Bij zijn Surinaamse familie hoorde hij 'pas op voor de Hindoestanen', bij zijn Ghanese: 'Pas op voor de Nigerianen.' Dus: 'Dé zwarte stem is een illusie.'

Toch is het nu de tijd om een zwarte stem te laten horen, vonden de meeste panelleden. Artikel 1 is daarvoor speciaal opgericht en Simons wees erop dat 2017 het jaar wordt waarin dit voor het eerst gebeurt. Het is belangrijk bij goede representatie dat kiezers zich ook kunnen herkennen in kandidaten, zei ze.


Denk-kandidaat Albitrouw beloofde strijd tegen 'de dubbele moraal'. 'We gaan een stevig tegengeluid geven.' Enkele van haar medestanders uit de zaal wezen erop dat actie ook op straat gevoerd moet worden. Dat zagen ze de gevestigde partijen nog niet doen. Sterker: was het niet onder een PvdA-burgemeester dat er in Rotterdam zo hard tegen anti-Zwarte-Pietactivisten was opgetreden?

Zwarte politici in spagaat?
Die kritiek sloot aan op de panelvraag of zwarte politici in een spagaat zitten tussen hun zwarte achterban en hun partij. Dat geldt niet voor de nieuwe partijen Denk en Artikel 1, maar hoe zit het bij die andere?

Mpanzu Bamenga (D66, nummer 35) pleitte juist voor deelname aan besturen, in gemeenteraden (hij zit zelf in de raad van Eindhoven) en andere instellingen met als doel die 'betere afspiegeling van de samenleving'. Hij noemde het Amerikaanse voorbeeld: hij was op bezoek geweest in Washington en had gesproken met leden van de Black Caucus.

Amma Asante (PvdA, nummer 36), het enige panellid dat nu in de Kamer zit, kiest haar politieke leven al voor haar partij om haar idealen dichterbij te brengen. En soms moet je daarbij tijdelijk maatregelen steunen, die principieel niet aantrekkelijk zijn, zoals de kwestie anoniem solliciteren. Andere panelleden, onder wie Simons en Ceder, verwierpen dat idee om etnisch profileren bij sollicitaties tegen te gaan als beledigend en ineffectief. Asante wees erop dat enkele experimenten wel goed hadden uitgepakt: als kandidaten eenmaal binnen zijn kunnen ze laten merken wat ze waard zijn. Ze kreeg weinig steun voor haar redenering.

Maar ze sloeg even later toe met de kwestie van discriminatie bij sollicitaties en op de werkvloer, waarover veel verontwaardiging was. Maar dat is gewoon verboden en strafbaar, zei ze, haar PvdA-minister Asscher heeft dat in een wet aangescherpt. Daar heb je wat aan.

Schooladvies of citotoets?
Moeilijker nog is de discussie over het schooladvies en de citotoets. Wat voor wet of welk beleid zou het verschijnsel dat zwarte kinderen vaak te laag worden ingeschat kunnen tegengaan?

Mitchell Esajas van New Urban Collective, een van de organisatoren, vertelde dat bij een online peiling naar onderwerpen voor deze avond dit als een van de nijpendste kwesties naar boven kwam. Zijn collectief spijkert basisscholieren in Amsterdam-Zuidoost (de Bijlmer) bij, zodat ze hoger scoren bij de citotoetsen. Dan is het jammer als de basisschool toch weinig vertrouwen in die kinderen toont en het schooladvies het belangrijkst is. Dus: alleen de citotoets was de stelling.

Ook daarbij liepen de standpunten uiteen, al was er niemand die alleen op de citotoets wilde afgaan. Al snel ging de discussie over de bredere verbanden, van vooroordelen, verwachtingen en beoordelingen. Alphonse Muambi (GroenLinks, nummer 46) brak een lans voor de brede brugperiode op het voortgezet onderwijs. Hij had zijn dochter (vmbo-advies) daarom naar een Dalton school gestuurd, zodat ze zich langer kon oriënteren. En docenten haar beter kunnen inschatten. Schooldavies van de basisschool en de citotoets schieten tekort. 'Als ik in Nederland was geboren, was ik niet naar het hbo gegaan, want mijn beide ouders zijn analfabeet.'

Maar Muambi is geboren in de Democratische Republiek Congo. 'Alleen in de naam is het democratisch, verder in niets, daarom vind ik het zo belangrijk hier wel mee te doen aan de democratie.' D66er Bamenga is ook Congolees; hij merkte op dat hij tien jaar geleden nog een vertrekbrief had ontvangen van de regering. Congolees Kiza Magendane vertelde dat hij al jaren actief is in politieke partijen, maar nog geen paspoort heeft en dus niet mag stemmen op 15 maart.

Dat was uiteraard dé consensus van deze avond: laat de zwarte niet stem verloren gaan, er is dit keer veel keus.