Mike Smith, hoofd van de VN-commissie, informeert de media over de bevindingen uit het tweede rapport over schending van mensenrechten in Eritrea.
Mike Smith, hoofd van de VN-commissie, informeert de media over de bevindingen uit het tweede rapport over schending van mensenrechten in Eritrea. © ANP

VN: Eritrea schuldig aan misdaden tegen menselijkheid

Eritrea maakt zich schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid, waaronder marteling, moord, verdwijningen, gedwongen slavernij, verkrachting en vervolging. Die harde conclusie trekt de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties in een rapport dat woensdag is verschenen.

De commissie verwijt de zittende regering en regeringspartij PFDJ 'totalitaire praktijken'. Op basis daarvan adviseren de onderzoekers de VN-veiligheidsraad om de situatie in het land door te verwijzen naar het Internationaal Strafhof in Den Haag, waar de politieke leiding berecht zou moeten worden.

Al jaren zijn er aanwijzingen van grootschalige mensenrechtenschendingen in het kleine en zeer gesloten land in de Hoorn van Afrika, waar dictator Isaias Afewerki sinds de onafhankelijkheid (1991) aan de macht is. Maar nog nooit wisten de VN bewijzen te vinden voor misdaden tegen de menselijkheid.

De timing van het VN-rapport is bijzonder pijnlijk te noemen: de Europese Commissie werkt op dit moment een overeenkomst uit met Eritrea waarmee tot 2020 zo'n 200 miljoen euro gemoeid is. De bedoeling is dat Europese bedrijven straks kunnen meedingen naar Eritrese projecten ter bevordering van hernieuwbare energie op het platteland en 'governance'. Die moeten de werkgelegenheid stimuleren, zo valt in de overeenkomst te lezen, en daarmee 'onregelmatige migratie' tegengaan.

De deal werd eind januari in de Eritrese hoofdstad Asmara ondertekend, maar de concrete projecten moeten nog aangewezen worden. Is dat gebeurd, dan moeten de Europese lidstaten nog per project akkoord gaan.

Extra Europees geld gaat aan de onderdrukking geen eind maken

Marietje Schaake, Europarlementariër namens D66

'Europa medeplichtig'

Harde, in cijfers uit te drukken voorwaarden zijn er niet aan de hulp verbonden, maar de Commissie zegt dat die alleen doorgaat als 'de mensenrechtensituatie' in Eritrea verbetert, iets waar Nederland volgens bronnen voor geijverd heeft. De overeenkomst voorziet alvast in een 'dialoog'.

Europa houdt Eritrea een wortel voor in de overtuiging dat 'engagement' beter werkt dan isolatie, maar of het regime daardoor milder zal worden, is door de algemeen geformuleerde condities twijfelachtig. Volgens de VN-rapporteurs is sinds een jaar geleden, bij het laatste rapport, geen enkele vooruitgang geboekt.

Mirjam van Reisen, Eritrea-kenner verbonden aan de Universiteit van Tilburg, vindt dat Europa zich 'medeplichtig' maakt aan de Eritrese misdaden als de hulp doorgaat. 'Iedere stap die je daar als bedrijf zet, moet je coördineren met het regime. Een vrije economische of financiële sector is er niet. Alle bedrijvigheid wordt gecontroleerd.'

Het VN-rapport bevestigt de verhalen die gevluchte Eritreeërs haar vertellen, aldus Van Reisen, die erop wijst dat de Europese Commissie in een eerder stadium nog wel schermde met harde voorwaarden. 'Extra Europees geld gaat aan de onderdrukking geen eind maken', zegt ook Marietje Schaake, Europarlementariër namens D66. 'Integendeel, het "managen" van migratie gaat vaak gepaard met een oogje toeknijpen op mensenrechtenvlak. Dat is onacceptabel.'

Nietsonziende repressie

Een woordvoerder van het Eritrese regering noemde het rapport woensdag 'lachwekkend' en 'eenzijdig'

In 2015 vroegen 47 duizend Eritreeërs asiel aan in Europa vanwege de onmenselijke omstandigheden in hun land. De driekoppige onderzoekscommissie die onder leiding stond van de Australische VN-veteraan Mike Smith, kreeg geen toestemming van Eritrea om het land te bezoeken, maar sprak in buurlanden met Eritrese vluchtelingen.

Die beschrijven een nietsontziende repressie: martelingen in detentiecentra, de vervolging van religieuze minderheden en een onbegrensde nationale dienst- en arbeidsplicht die volgens de commissie neerkomt op gedwongen slavernij. Ook zijn er sterke aanwijzingen dat grenswachten een beleid van 'shoot to kill' hanteren wanneer Eritreeërs het land ontvluchten. Op dit moment wordt al met Europees geld het justitiële apparaat in Eritrea versterkt in de strijd tegen mensensmokkel.

Een directe beschuldiging aan het adres van president Afewerki ontbreekt, maar de onderzoekers schrijven dat op 'redelijke gronden' kan worden aangenomen dat 'individuen' aan het hoofd van de staat en de partij verantwoordelijk zijn voor de misdaden. De rapporteurs zeggen de voorbije maanden 45 duizend brieven te hebben ontvangen van boze aanhangers van het regime, waarbij het vermoeden bestaat dat een deel onder dwang geschreven werd. Een woordvoerder van het Eritrese regering noemde het rapport woensdag 'lachwekkend' en 'eenzijdig'.