Twijfel over EU-lidmaatschap Turkije neemt toe
© ANP

Twijfel over EU-lidmaatschap Turkije neemt toe

Het Nederlandse kabinet heeft groeiende twijfel over de mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Vooral het plan van de Turkse president Erdogan om de doodstraf weer in te voeren, is niet te verenigen met de Europese waarden en werpt de vraag op bij het kabinet of het EU-lidmaatschap ooit moet worden toegekend aan Turkije.

Dat heeft minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) woensdagavond bevestigd in een debat in de Tweede Kamer. 'Herinvoering van de doodstraf, zoals door president Erdogan daags na het referendum opnieuw genoemd werd, is onder geen beding te verenigen met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en met het voeren van onderhandelingen over het lidmaatschap van de Europese Unie', aldus Koenders. 'Indien dit gebeurt, dan zou dat echt een showstopper zijn.' Volgens de minister denkt zijn Duitse collega daar net zo over. 

Het kabinet wijst er in een aanvullende brief aan de Tweede Kamer op dat de 'afschaffing van de doodstraf in 2004 een belangrijke voorwaarde was voor het starten van de toetredingsonderhandelingen met Turkije'. Het kabinet vraagt de Europese Commissie daarom om snel een analyse te maken over 'de ontwikkelingen in Turkije' en of die nog te rijmen zijn met het 'kandidaat-lidmaatschap'. 

Nederland staat alleen

Het is onmogelijk voor Nederland om alleen een rem te zetten op de onderhandelingen met Turkije

Het Nederlandse kabinetsstandpunt is wederom een provocatie van Turkije. In november vorig jaar trok Nederland het EU-lidmaatschap ook al in twijfel. Nederland stelde toen samen met Oostenrijk voor om de onderhandelingen officieel te bevriezen, ook al liggen de gesprekken in de praktijk al nagenoeg stil. Sindsdien zijn er vele diplomatieke aanvaringen geweest tussen Den Haag en Ankara.

Nederland uit zijn twijfel over de positie van Turkije zeer voorzichtig en staat daar ook vrij alleen in. Een meerderheid van de EU-lidstaten wil de onderhandelingen met Turkije niet staken of officieel bevriezen - ondanks de politieke zuiveringen die momenteel gaande zijn. Onder meer Duitsland en Frankrijk wijzen op de belangrijke rol die Turkije speelt bij het tegenhouden van de migrantenstroom naar Griekenland en in de strijd tegen terroristen. Het is onmogelijk voor Nederland om alleen een rem te zetten op de onderhandelingen met Turkije. Daarvoor is unanimiteit binnen de EU vereist.

'Binnen de EU moet brede consensus worden gevonden ten aanzien van huidige positie van Turkije', zei Koenders woensdag meermaals. 'Alleen Oostenrijk wil dat EU definitief de stekker eruit trekt. Wij voelen daar niet voor. Wij denken dat het juist nu van belang is om in gesprek te blijven.'

Harde taal Tweede Kamer

Ook VVD, D66, CDA en GroenLinks vinden toetreding van Turkije tot de EU momenteel niet wenselijk

Een groot deel van de Tweede Kamer is strijdbaarder. Vooral PVV-leider Geert Wilders hamert op het 'islamfascisme' van Erdogan en wil dat alle gesprekken over EU-toetreding per direct officieel worden stopgezet. 'De relatie met Turkije kan definitief in de ijskast', voegde PVV-Kamerlid Vicky Maeijer toe in haar maidenspeech.  

De SP, ChristenUnie, SGP en 50Plus willen eveneens dat Turkije  direct de wacht wordt aangezegd. Of, zoals CU-Kamerlid Joel Voordewind het verwoordt: 'We willen ook dat er nu eindelijk een einde wordt gemaakt aan de illusie dat Turkije zou kunnen toetreden tot de Europese Unie.' 

Ook VVD, D66, CDA en GroenLinks - de partijen die thans onderhandelen over een nieuw te vormen kabinet - vinden toetreding van Turkije tot de EU momenteel niet wenselijk. Maar deze partijen leggen zich er vooralsnog bij neer dat de gesprekken in de praktijk al stilliggen.

Rode lijn

'De rode lijn is helder. Als de doodstraf wordt ingevoerd, dan is dat een self-destruct-knop, dan is het over en uit, dan verliest Turkije zijn formele status als kandidaat-lid van de EU', zegt VVD-woordvoerder Han ten Broeke. 'Maar formeel kan Nederland de onderhandelingen niet stopzetten, daartoe moet de Europese Commissie een voorstel doen. De realiteit is dat er nog 27 andere lidstaten zijn die het daarmee eens moeten zijn.'

D66 waarschuwt dat er een einde kan komen aan het geduld van Nederland. EU-woordvoerder Kees Verhoeven wil dat het kabinet aan Turkije 'het signaal afgeeft dat het daadwerkelijk invoeren van de Grondwetswijzigingen het einde betekent van de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap'.

Alleen de partij Denk breekt een lans voor Turkije. Volgens het Kamerlid Tunahan Kuzu mogen Turken net als de Britten per referendum over de toekomst van hun land stemmen. 'Die uitslag dient gerespecteerd te worden. Dat is hun keuze.'