Trump ondertekent een memorandum nadat hij in Miami leden van de Cubaanse gemeenschap heeft toegesproken.
Trump ondertekent een memorandum nadat hij in Miami leden van de Cubaanse gemeenschap heeft toegesproken. © AFP

Trump graaft strijdbijl met Cuba weer op: reis- en handelsrestricties aangescherpt

Amerikanen mogen de zakken van Cubaanse machthebbers niet langer vullen. Dat is het uitgangspunt van het Cubabeleid van president Donald Trump. In keiharde bewoordingen maakte hij vrijdag een einde aan de ontluikende vriendschap tussen Cuba en de Verenigde Staten. 'We zullen niet meer zwijgen over communistische onderdrukking.'

Eind 2014 herstelden Trumps voorganger Barack Obama en de Cubaanse president Raúl Castro na een halve eeuw koude oorlog de diplomatieke relaties. Het handelsembargo bleef intact, dat kan alleen het Amerikaanse Congres opheffen, maar Obama versoepelde de reis- en handelsrestricties voor Amerikanen en bracht een historisch bezoek aan het socialistische eiland.

Zijn maatregelen hebben het regime verrijkt, niet de Cubaanse bevolking

Trump over het beleid van Obama

Trump heeft de strijdbijl weer opgegraven. Hij noemde het Cubaanse regime 'bruut', en beloofde dat Cuba 'heel snel vrij zal zijn'. Toegejuicht door vertegenwoordigers van de conservatieve Cubaanse gemeenschap in Miami, hekelde hij het beleid van zijn voorganger. 'Zijn maatregelen hebben het regime verrijkt, niet de Cubaanse bevolking', aldus Trump. 'De repressie is sindsdien alleen maar toegenomen.'

Trump maakte duidelijk dat hij pas weer aanschuift aan de onderhandelingstafel als Cuba democratische hervormingen doorvoert. Hij eist onder meer vrijheid voor de politieke gevangenen en vrije verkiezingen. 'Tot die tijd blijven alle sancties van kracht.'

Amerikanen mogen zaken blijven doen in Cuba maar zonder de kas van de militairen te spekken

De president draait niet alle maatregelen van Obama terug, zoals in Cuba werd gevreesd, maar richt zijn pijlen op Grupo de Administración Empresarial SA (GAESA). Dat is een door de Cubaanse militairen gerund conglomeraat dat 57 bedrijven in handen heeft. De bestuursvoorzitter van GAESA is generaal Luis Alberto Rodriguez, tevens schoonzoon van president en opperbevelhebber Raúl Castro.

Amerikanen mogen zaken blijven doen in Cuba maar zonder de kas van de militairen te spekken. Op die manier wil Trump voorkomen dat het socialistische regime zich verder verrijkt. Het idee is dat alleen onafhankelijke Cubaanse ondernemers profiteren van handel met de VS, niet de staatsbedrijven. Een nobel streven, maar de vraag is in hoeverre het haalbaar is.

Want wie zaken wil doen in Cuba, kan nauwelijks om GAESA heen. Van hotels en mojito-barretjes tot bouwbedrijven, banken en de nieuwe vrijhandelszone, GAESA heeft tentakels in alle sectoren. Economen schatten dat het bedrijf goed is voor 50 tot 80 procent van de economische activiteiten op het eiland.

Streng handhaven

Amerikanen mogen alleen in bijzondere gevallen naar Cuba reizen

Trump maakt bij voorbaat al een uitzondering voor vliegmaatschappijen en cruiseschepen, die gebruiksrechten voor vliegvelden of havens betalen aan GAESA. Ook Airbnb mag geld blijven overmaken naar Cubaanse particulieren die via de website hun huis of kamer verhuren. De geldzendservice is in handen van GAESA. Amerikanen mogen bovendien Cubaanse rum en sigaren kopen en mee naar huis nemen.

Naast de aangescherpte handelsrestricties, legt Trump ook toerisme aan banden. Amerikanen mogen alleen in bijzondere gevallen naar Cuba reizen, bijvoorbeeld om liefdadigheidswerk te verrichten, of voor educatieve doeleinden. Dat was al zo maar de laatste jaren werd deze regel nauwelijks gecontroleerd en vakantievierende Amerikanen overspoelden het eiland. Nu is het weer afgelopen met de daiquiri's op het strand en plezierritjes in oldtimers. Trump gaat de regels streng handhaven.

Het is onwaarschijnlijk dat het beleid tot democratische hervormingen zal leiden op het eiland

In de praktijk betekent dit dat het weer moeilijker wordt voor Amerikanen om op eigen houtje naar het eiland te reizen. Ze zullen zich moeten aansluiten bij een groepsreis, met een programma dat voldoet aan de eisen. En hierin zit de grote tegenstrijdigheid van Trumps beleid. Want groepsreizen zijn gedwongen gebruik te maken van staatsvoorzieningen. Onafhankelijke ondernemers profiteren juist van de individuele reiziger. Die bezoeken de familierestaurantjes, nemen privé-taxi's, en slapen bij mensen thuis.

Het is onwaarschijnlijk dat het nieuwe Amerikaanse beleid tot democratische hervormingen zal leiden op het eiland. De machthebbers houden al zestig jaar hun poot stijf, en laten zich niet door een buitenlandse mogendheid de les lezen. De Cubaanse autoriteiten in een verklaring gereageerd op Trumps aanval. De overheid hekelt zijn 'vijandelijke retoriek'.