In mei werd in Washington gedemonstreerd tegen het klimaatbeleid van Trump.
In mei werd in Washington gedemonstreerd tegen het klimaatbeleid van Trump. © Reuters

Terwijl Witte Huis vecht over klimaataanpak, grijpen China en Europa elkaars hand

President Trump maakt vanavond om 21.00 bekend of de VS zich terugtrekken uit het klimaatverdrag van Parijs. Terwijl in Amerika het getouwtrek om het klimaatakkoord zijn ontknoping nadert, besluiten Europa en China tot hechtere samenwerking. Het Amerikaanse vacuüm wordt al gevuld voor het is ontstaan.

In een gezamenlijk document van China en de Europese Unie, dat donderdag openbaar wordt gemaakt maar waarvan de Volkskrant een concept heeft, bevestigen de opstellers het belang van het 'historische' akkoord en noemen zij klimaatmaatregels 'belangrijker dan ooit'. Het stuk belooft grotere 'politieke, technische, economische en wetenschappelijke samenwerking' om een 'wereldwijde transformatie' tot stand te brengen.

In Amerika is het klimaatakkoord het brandpunt van de strijd tussen nationalisten en internationalisten in het Witte Huis. De twee facties probeerden woensdag nog steeds president Trump aan hun kant te krijgen.

Trump zelf twitterde aanvankelijk dat hij 'in de komende dagen' zijn besluit neemt. 'Maak Amerika weer groots', besloot hij een tweet met hoofdletters, wat als signaal kan worden opgevat. Later kondigde de president in een nieuwe tweet aan dat hij donderdag bekendmaakt of de VS zich terugtrekken uit het klimaatakkoord. Met een vertrek zou Amerika zich voegen bij Syrië en Nicaragua, de enige twee landen die het akkoord niet hebben ondertekend.

Op de valreep Trump beïnvloeden

Verschillende media meldden woensdag op basis van anonieme bronnen in het Witte Huis dat Trump zijn beslissing al zou hebben genomen. Maar dat was nog voordat hij met minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson had gesproken. Tillerson, voormalig baas van oliemaatschappij ExxonMobil, is een van de kabinetsleden die vindt dat Amerika in 'Parijs' moet blijven.

De anonieme bronnen in het Witte Huis kunnen uit twee kampen komen, die beide op de valreep de president proberen te beïnvloeden. Aan de ene kant staat het pro-Parijskamp van Tillerson, waartoe ook Trumps dochter Ivanka, schoonzoon Jared Kushner en zijn economisch adviseur Gary Cohn behoren. Zij mobiliseerden externe medestanders om Trump in het klimaatakkoord te houden. Onder andere Elon Musk van elektrische-autofabrikant Tesla meldde zich woensdagmiddag op Twitter, om te zeggen dat hij er 'alles aan had gedaan' om de president over te halen.

Aan de andere kant staat het anti-Parijskamp van isolationistische adviseurs Stephen Bannon en andere voorvechters van America First. Het lek kan ook uit deze hoek komen: het motief zou dan zijn geweest om de president voor een voldongen feit te zetten.

Bannon leek tot vorige maand de strijd van Kushner te verliezen, met als belangrijkste nederlaag zijn degradatie uit de nationale veiligheidsraad. Maar de laatste weken is zijn ster weer rijzende. Dat Kushner een geheim communicatiekanaal met Rusland wilde opzetten (of het feit dat dat uitgekomen is), is hem volgens The New York Times door zijn schoonvader niet in dank afgenomen.

Historisch nukkig

De eerste buitenlandse reis van Trump vorige week was ook een teken aan de wand. De Amerikaanse president stelde zich historisch nukkig op, tegenover zijn internationale partners.

Voor Trump heeft het klimaatakkoord veel om een hekel aan te hebben. Het is internationaal, het is gebaseerd op wetenschap, het kost Amerika in eerste instantie geld en is bekokstoofd door Obama. Veel Republikeinen hebben er ook een hekel aan: vorige week maanden 22 senatoren Trump uit Parijs te stappen. Er is ook een precedent: Amerika was ondertekenaar van het Kyoto-verdrag uit 1997, maar heeft dat nooit geratificeerd.

Er zijn voor Trump verschillende opties om afstand te nemen van Parijs. Omdat de afspraken vrijwillig en niet bindend zijn, kan Trump Obama's beloften (17 procent broeikasgasreductie in 2020, en 26-28 procent in 2025) gewoon bijstellen. Dit is wat gematigde stemmen hem influisteren.

Als Trump écht uit Parijs wil stappen, krijgt dat wegens een afkoelingsclausule pas in 2020 zijn beslag. Hij kan ook besluiten het onderliggende klimaatverdrag van de Verenigde Naties op te zeggen, wat sneller zou gaan. Daarmee zou hij Amerika helemaal uit de internationale (klimaat)orde plaatsen.

Lees meer

Afspraken Lima gaan minder ver dan gehoopt
Op de klimaatconferentie in Lima is in december 2014 (+) weliswaar een stap gezet naar een nieuw mondiaal akkoord over het raamwerk voor Parijs in 2015, maar het bleek een zwak compromis.

Dit zijn de hoofdpunten van het klimaatakkoord in Parijs
Het historische klimaatakkoord tussen 195 landen (+), afgesloten in Parijs eind 2015, staat bol van de compromissen. Wat zijn de hoofdpunten? En hoe werd uit alle geschilpunten in twee weken tijd overeenstemming gesmeed?

Overwinning Trump hield klimaattop in haar greep
De klimaatconferentie van de Verenigde Naties in Marrakech in november 2016 heeft zich niet aan de schaduw van de Amerikaanse presidentsverkiezingen kunnen onttrekken. Wel gaf de klimaattop het signaal af dat klimaatbeleid een 'urgente plicht' is en dat alle landen volledig gecommitteerd blijven aan het klimaatakkoord van Parijs.

Wat hebben we geleerd in 2016?
Met het van kracht worden van het klimaatakkoord van Parijs is een basis gelegd voor een klimaatneutrale wereldeconomie. Daar verandert straks geen president Trump iets aan, schreef Cor Speksnijder eind 2016. (+)

Zorgen over Amerikaans beleid nemen toe
Adviseurs van president Donald Trump ruziën over de vraag of de VS het klimaatakkoord van Parijs moeten opzeggen of niet. De internationale onrust over het Amerikaanse klimaatbeleid neemt toe.